tag:blogger.com,1999:blog-170749532011-10-28T16:29:58.682+03:30داستان ها، و یادداشت های محمد حسینیbyyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comBlogger501100tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-71113497567449878852011-07-06T15:18:00.000+04:302011-07-06T15:19:06.545+04:30<div dir="rtl" align="right">انگار ديروز يا پريروز موسم رسمي گراميداشت قلم بوده است. در جا و جاهايي هم مراسمات رسمانه برگزار شده است. آشنايي شركت كرده در يكي از اين مراسم، بي شك از سر لطف، در نوشته اي از جاي خالي كساني از جمله من گفته اند.چقدر خجالت كشيدم.حتي از تصور اين كه گمان شود مي توانسته ام از شركت كنندگان باشم خجالت مي كشم</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-7111349756744987885?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-58355555711612934582011-07-06T15:15:00.002+04:302011-07-06T15:18:11.475+04:30<div dir="rtl" align="right">در قزوين مثلي هست<br /><br />«قاطرچي نشده كفرش را ياد گرفته است»<br />به گمانم روشن هست كه چه وقت به كار مي رود. مثلا براي كسي كه از شاعري ارزش كلمه و مطالعه و استعداد نمي داند، اما مو بلند كردن را بلد است. يا ديپلماتي كه سياست و مديريت رفتار نمي داند، اما<br /><br />قاطرچي اگر ديده باشيد، بيخود و باخود حيوان را به تازيانه مي كشد و فحش ركيكش مي دهد، البته نه به خود حيوان كه به پديدآورنده اش. چيزي شبيه همان رفتار كه در درگيريها نه به طرف مقابل كه عموما به مادرش فحش داده مي شود<br />چه مي دانيم شايد آن بي پروايي از آن جاست كه قاطرچيان قاطر را _ با توجه به خصوصيت اين حيوان_ از نخست ساخته دست و ذهن بشري مي دانسته اند<br />اين ها البته حرف ديگري است. مي خواستم بگويم مدتي است كم و بيش تا خبري، سياسي تا فرهنگي، اقتصادي تا هنري مي شنوم از ذهنم مي گذرد كه<br />قاطر چي نشده</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-5835555571161293458?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-24569802953456597992011-03-22T13:40:00.006+04:302011-03-22T14:07:11.570+04:30<a href="http://4.bp.blogspot.com/-CMDAsDwdq4w/TYhqthhfbJI/AAAAAAAAAGs/HUuvcqy1kiA/s1600/5555555555555.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5586832668078599314" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 130px; CURSOR: hand; HEIGHT: 88px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/-CMDAsDwdq4w/TYhqthhfbJI/AAAAAAAAAGs/HUuvcqy1kiA/s200/5555555555555.jpg" border="0" /></a><br /><div>فيلم را بايد ببينيد. نه به خاطر تعطيلات نوروز و نه حتا به خاطر حمايت از فيلمسازي كه سزاوار همراهي است </div><div>به خاطر شعور نهفته در ثانيه ثانيه فيلم به سينما برويد।</div><br /><div>آدم ها خاكستري اند، اما اين كه حرف تازه اي نيست</div><div>شرايط گاه حتا آدم هاي خوب را به بدي وامي دارد،</div><div>اما اين هم حرف تازه اي نيست। </div><br /><div>مهم انتخاب جابگاه دوربين است كه نشان مي دهد همين چيز هاي ساده تكراري چطور سرنوشت و نگاه و فكر بچه ها را، انسان ها را ،ديگري مي كند।</div><br /><div>سال هاست كه ديده ام حتا سينماي نام هاي بزرگ ما به وضوح از متوسط هاي داستان امروزمان عقب است।</div><br /><div>اما جدايي نادر از سيمين چنين نيست</div><div>। انسان ها را پيش پاافتاده و ابله فرض نكرده است। </div><br /><div>ديگر چه بگويم।</div><div><span class=""></span> فيلم را ببينيد.</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-2456980295345659799?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-27294181707326890252011-03-22T12:38:00.002+04:302011-03-22T12:47:12.942+04:30<a href="http://1.bp.blogspot.com/-jG8TU-oeJfg/TYha-SIhJBI/AAAAAAAAAGk/n582ttqoXK8/s1600/a.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 120px; height: 90px;" src="http://1.bp.blogspot.com/-jG8TU-oeJfg/TYha-SIhJBI/AAAAAAAAAGk/n582ttqoXK8/s200/a.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5586815363819054098" /></a><br />با همين ديدگان اشك آلود<br />از همين روزن گشوده به دود<br />به پرستو به گل به سبزه درود<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-2729418170732689025?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-82467801059120295582011-01-26T11:28:00.002+03:302011-01-26T11:31:10.305+03:30آنچه به داستان‌هاي «عامه‌پسند»، صرف‌نظر از اينكه عنوان دقيقي هست يا نيست، مشهور شده است، بي‌هيچ تعارفي به سطح ميان‌مايه، كم‌مايه و بي‌مايه جامعه مربوط است، خواه وابسته اين سطح، خواننده اين آثار باشد، خواه نويسنده آنها. البته نبايد تصور شود توصيه‌اي بر، يا حتي موافقتي با، حذف اين آثار دارم. تمام سطوح جامعه حق دارند آنچه را دوست دارند، بنويسند يا بخوانند، اما اين ناقض سطح نويسنده و خواننده اين آثار نيست و دليل نمي‌شود جايگاهي به جز آنچه دارند، برايشان متصور شد. معيار داستان و داستان‌نويسي نه فقط در ايران كه در جهان و نه فقط در روزگار حاضر كه از ابتداي پيدايش، اين نوع كتاب‌ها نبوده‌اند، اگرچه در همه فرهنگ‌ها حضور داشته‌اند. البته ميزان فروش به هيچ‌وجه ملاك تشخيص سطح آثار نيست. اگر آمار بساماني در دست بود، چه بسا مي‌شد نام «بوف كور»، «همسايه‌ها» و «سنگ صبور» را در فهرست پرفروش‌ترين كتاب‌هاي سرزمين‌مان ديد؛ كتاب‌هايي كه در نقطه مقابل ميان‌مايگي، كم‌مايگي و بي‌مايگي قرار دارند. كتاب‌هايي كه وهم زداينده‌اند، نه توهم‌زا. و البته مي‌دانم، گاه اين آثار مشروط به فاصله از كف اين سطح، دريچه خوانندگان است به سوي ادبيات جدي، ادبيات شريفي كه در قالب داستان بيش از يك قرن با مايه گرفتن از جان نويسندگانش برقرار مانده است. دريچه‌اي چنين بودن، اتفاقي فرخنده است؛ هر چند انكارشدني نيست كه كف همين آثار مي‌توانند و لابد توانسته‌اند با تربيت سليقه مخاطبان به نازل‌پسندي، بي‌شمار افراد را براي هميشه از مطالعه و دريافت ادبيات بازدارند. كتاب‌هاي موسوم به «عامه‌پسند» هستند و نيازي هم به ديگرنمايي ندارند. اما ادبيات چيز ديگري است.<br /><br />همين مطلب در<br />روزنامه شرق<br />4/11/89<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-8246780105912029558?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1829830942625431962011-01-20T17:41:00.002+03:302011-01-20T18:09:54.885+03:30این جا و آن جا خوانده ایم که همسایگان جنوبی وقتی در زمان خلیفه اول به ایران حمله کردند، ایرانیان را که زردشتی بودند و به گمان آنان آتش پرست در مقابل سه گزینه قرار دادند:<br />مسلمان شوند<br />جزیه بپردازند<br />در همان آتشی که می پرستند سوزانده شوند<br />.<br />زن و فرزند سوخته به کنیزی و غلامی برده می شد و چه بسیار وقت ها که کسی کودکی می دیدو <br />از آقای خانه می پرسید: فرزند شماست؟<br />و جواب می شنید: نه پدر سوخته است.<br /> یعنی فرزند یکی از همان در آتش افکنده هاست که حال غلام یا کنیز آقا است<br /><br /><br /><br />می خواستم بیش از این در این باره بنویسم ، اما نمی توانم. نه دستم و نه احوالم<br />...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-182983094262543196?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-66130567485436110152011-01-13T20:58:00.000+03:302011-01-13T21:01:03.855+03:30نويسنده يا مترجم وقتي كتاب را به ناشر تحويل مي‌دهد كتاب مراحل زير را طي مي‌كند.<br /><br />1- بررسي توسط ارزياب مورد اعتماد ناشر (كه به پذيرفتن يا نپذيرفتن آن منجر مي‌شود. بديهي است كه اگر پذيرفته نشود به نويسنده يا مترجم بازگردانده مي‌شود و اگر پذيرفته شود طي كردن مراحل نشر را ادامه مي‌دهد.) 2- ويرايش 3- حروفچيني 4- نمونه‌خواني 5- تصحيح در كامپيوتر و صفحه‌بندي 6- تطبيق و بازبيني نهايي 7- بازبيني نويسنده يا مترجم 8- اصلاح نهايي 9- ارسال به اداره كتاب براي اخذ مجوز پيش از چاپ. در اداره كتاب هم اتفاقات زير براي كتاب محتمل است. 1- دريافت مجوز 2- مشروط بودن دريافت مجوز به انجام اصلاحاتي كه عموماً ملاحظات محرميت يا نام نوشيدني‌هاي الكلي يا برخي موضع‌گيري‌هاي سياسي، تاريخي و... را شامل مي‌شود. 3- اعلام غيرمجاز بودن نشر كتاب.<br /><br />اتفاق اول كه موجب خرسندي است. اتفاق دوم اگر چنان نباشد كه انتشار كتاب را ناممكن كند (كه گاه هست) تحمل‌شدني است و سومين مورد جداي از لطمه مالي و ضربه جبران‌‌ناپذير روحي به نويسنده يا مترجم، ناشر را تا آستانه ورشكستگي و در صورت مكرر بودن تا اعماق آن مي‌كشاند.<br /><br />يك حساب ساده سرانگشتي چرايي ماجرا را روشن مي‌كند. كتابي 300 صفحه‌اي را در نظر بگيريد كه ارزيابان ناشر آن را براي انتشار پسنديده‌اند. در يك نشر حرفه‌اي كتاب ابتدا ويرايش مي‌شود. هزينه ويرايش امروزه از صفحه‌اي هزار تومان شروع مي‌شود و اگر مثلاً ترجمه باشد و كار به ويرايش تطبيقي بكشد يا تاليف باشد و گاه بازنويسي بخواهد، از صفحه‌اي چند هزار تومان خواهد گذشت. اين هزينه را به طور ميانگين براي هر صفحه دو هزار و 500 تومان در نظر بگيريد. بنابراين هزينه ويرايش كتاب 300 صفحه‌اي 750 هزار تومان خواهد شد. حالا كتاب بايد حروفچيني شود. اين هزينه نيز بسته به نوع كتاب متفاوت است. قطع آن چيست؟ پانويس دارد يا ندارد و اگر دارد به چه ميزان؟ فرمول‌نويسي مي‌خواهد يا نه و...<br /><br />مبلغ صفحه‌اي 300 تومان مي‌تواند ميانگين اين هزينه باشد كه براي همان كتاب 300 صفحه‌اي خواهد شد 90 هزار تومان. حالا كتاب بايد نمونه‌خواني شود. ناشران كاربلد اصرار دارند كتاب حتماً‌ دو بار و توسط دو نمونه‌خوان متفاوت خوانده شود. صفحه‌اي 250 تومان مي‌تواند ميانگين هزينه نمونه‌خواني در هر نوبت باشد كه باز براي همان كتاب در دو نوبت 150 هزار تومان خواهد شد. نوبت تصحيح و صفحه‌بندي است، ‌البته طبق معمول هزينه بسته به نوع كار متغير است، اما صفحه‌اي 300 تومان مي‌تواند ميانگين در نظر گرفته شود كه در كتاب مورد نظر 90 هزار تومان خواهد شد. تطبيق صفحه‌اي 100 تومان هزينه خواهد داشت و 30 هزار تومان خواهد شد. براي بازبيني مترجم يا نويسنده مبلغي در نظر نمي‌گيرم كه قيمت‌گذاشتني نيست. كتاب اصلاح نهايي مي‌شود تا به اداره كتاب برود. البته كتاب تا به اينجا برسد، چهار بار پرينت گرفته شده است كه هر برگ آن 50 تومان هزينه برداشته است، يعني در كتاب يادشده 60 هزار تومان هزينه داشته است. اما نكاتي را نبايد از قلم انداخت. اول اينكه درصدي از كتاب‌ها تصوير دارند و تصاويرشان بايد اسكن شود كه به هزينه كتاب خواهد افزود و مهم‌تر اينكه ناشران عموماً با نويسندگان يا مترجمان، به ويژه مترجمان، دو نوع قرارداد مي‌بندند؛ گاه درصدي از پشت جلد به آنان اختصاص مي‌يابد كه بديهي است كتاب بايد منتشر شود تا جلد داشته باشد. گاه نيز خريد كتاب به صورت قطعي است. مثلاً مولفي براي ناشري در ازاي مبلغي توافق‌شده، «فرهنگي» تنظيم مي‌كند، يا مترجمي براي ناشر كتابي ترجمه مي‌كند و با تحويل ترجمه مبلغ توافق‌شده را دريافت و كتاب را براي همه چاپ‌ها به ناشر واگذار مي‌كند. هر دو نوع قرارداد در حال حاضر در بازار نشر ايران و ديگر كشورها جاري‌اند. بازگرديم به همان كتاب 300 صفحه‌اي كه به اداره كتاب ارسال شده است و سه گزينه برايش محتمل است. ناشران صاحب‌نام كشورمان، به طور ميانگين، در سال حدود صد كتاب منتشر مي‌كنند و كم و بيش يك‌سوم از كتاب‌هايشان خريد قطعي است. بنابراين اگر مبلغ صفحه‌اي 15 هزار تومان را به طور ميانگين براي تاليف يا ترجمه يك كتاب در نظر بگيريم، در همان كتاب 300 صفحه‌اي به مبلغ چهار ميليون و 500 هزار تومان خواهيم رسيد. باز به اين هزينه، هزينه رفت و آمد به اداره كتاب، زماني كه نيروي انساني صرف آن مي‌كند و هزينه اسكن كه از آن ياد كرديم، اضافه مي‌شود. و حالا تصور كنيد 10 درصد كتاب‌هاي ناشر غيرمجاز اعلام شوند يا شروطي كه مميزان اداره كتاب پيش پاي ناشر كتاب مي‌گذارند به گونه‌اي باشد كه عملاً انتشار آن را ناممكن كند، به اين شكل ناشر با 27 ميليون تومان زيان قطعي در هر سال روبه‌رو خواهد بود. اگر 20 درصد كتاب‌ها چنين سرنوشتي بيابند چه خواهد شد؟ اگر ميانگين صفحات كتاب‌ها 500 صفحه باشد، زيان چقدر خواهد بود؟ تازه زيان كه فقط مالي نيست، آن همه كار مترجم، نويسنده، ويراستار، حروفچين، نمونه‌خوان و... همه يعني هيچ؟ مي‌دانم كه پرسيده مي‌شود چرا مثلاً قبل از انجام ويرايش و... كتاب را به اداره كتاب نمي‌فرستند؟ جواب ساده است؛ اداره كتاب پرينت و فايل نهايي را مي‌خواهد، همان كه در صورت دريافت مجوز عيناً منتشر خواهد شد. و ديگر اينكه چرا اصلاً كتاب‌هايي كه احتمال مجوز نگرفتن‌شان زياد است، در جريان نشر قرار مي‌گيرند؟<br /><br />جواب باز هم روشن است؛ اول اينكه ناشران حرفه‌اي براي خود مقام مميزي قائل نيستند و دوم اينكه اساساً احتمالي نمي‌شود داد. بسياري كتاب‌ها بارها منتشر شده و در چاپ‌هاي چندم غيرمجاز اعلام شده‌اند. چه بسا اگر ناشري خود تصميم مي‌گرفت، هرگز منتشر نمي‌شدند. كتاب‌هايي هم با ترجمه و نشري مجوز گرفته‌اند ولي با ترجمه و ناشري ديگر غيرمجاز اعلام شده‌اند. اما اينها را گفتم تا به زيان انباشته‌اي اشاره كرده باشم كه مدام به اقتصاد ضعيف نشر كتاب در ايران افزوده مي‌شود، توان و روحيه اهالي كتاب و نشر را مي‌فرسايد و حاصلي برايش متصور نيست جز به حاشيه رفتن و حتي تعطيلي نشر كتاب<br />روزنامه شرق 20/10/89<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-6613056748543611015?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-48977731486696987052010-09-23T17:55:00.005+03:302010-09-23T18:20:58.685+03:30من البته نه اقتصاددانم و نه جامعه‌شناس، اما مي‌دانم كه اختصاص سوبسيد، كه به گمانم به غلط «يارانه» معادل‌سازي شده است، به هيچ‌وجه به مثابه دور ريختن سرمايه يا ترويج تن‌پروري نيست. سوبسيد ابزاري است براي مديريت جامعه در ترويج انجام برخي كارها و دور كردن از كارهايي ديگر و در اين البته كه سودهاست.<br /><br />به پودر رختشويي كه سوبسيد اختصاص يابد، لباس‌ها تميز و تميزتر مي‌شوند. صابون و آب كه ارزان باشد، مردم بيشتر سر و تن مي‌شويند و اينها يعني كاسته شدن از هزينه درمان؛ هزينه‌اي كه هم بر دوش مردم است و هم بنا به قاعده بايد دولت به دوشش بكشد.<br />يارانه كتاب و ورزش، سلامت را در جامعه ترويج مي‌كند و از بزهكاري مي‌كاهد و اين همه يعني كاسته شدن از هزينه‌هاي گزاف ندامتگاه جنايتكار ساختن و جاني نادم پروراندن. انرژي‌اي كه ارزان باشد، از قيمت تمام شده توليد كاسته خواهد شد و ضمن توليد كار، رفاه عمومي خواهد شد و غيره و غيره.<br />حال آنكه پرداخت مستقيم پول، يعني صرف‌نظر كردن دولت از اين ابزار مديريتي. مثل همان سرپرست‌هاي خانواده‌هايي كه فقط پول به فرزند مي‌دهند و وظيفه از سر باز مي‌كنند و البته كه بسيار فرزندشان را كنار جوي آب مي‌يابند.<br />و ديگر اينكه سرانجام مجوز كتاب «يادداشت‌هاي پنج ساله» نوشته گابريل گارسيا ماركز با ترجمه بهمن فرزانه صادر شد.<br />ماركز در اين كتاب از خاستگاه داستان‌هايش مي‌گويد كه جايي به‌جز جامعه‌اش نيست. رويدادهاي سرزمين و جهان را با قلمي كه نمي‌لرزد مي‌نويسد و بي‌واهمه تحليل مي‌كند.<br />«شبح جايزه نوبل»، «كريمس‌هاي شوم»، «بيماري‌ سياسي محمدرضا پهلوي»، «علاج ترس از پرواز»، «ماريا محبوبه من»، «همينگوي خصوصي من»، «مشكلات يك نويسنده جوان» و «سعادت اينكه نبايد صف بايستي» ازجمله يادداشت‌هاي ماركز در اين كتاب است؛ كتابي كه كاش بيشترين سوبسيدها به آن اختصاص مي‌يافت تا بيشتر و بيشتر خوانده شود و فراموش نشود كه چشم‌ها مي‌بينند و صاحبانشان حافظه دارند و مهم‌تر از همه نويسندگان با قلمي كه نمي‌لرزد ثبت خواهند كرد.<br /><br />فرهیختگان اول مهر 1389<a href="http:///"></a><em></em><a href="http:///"></a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-4897773148669698705?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-19564195307200706662010-09-17T13:31:00.008+04:302010-09-17T22:38:20.652+04:30<a href="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/TJMxHmrEDfI/AAAAAAAAAD8/QojkraKVe_E/s1600/A0913032%5B1%5D.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 200px; height: 120px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/TJMxHmrEDfI/AAAAAAAAAD8/QojkraKVe_E/s200/A0913032%5B1%5D.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5517807975169002994" /></a><br />فرض محال که محال نیست. هست؟<br />گیرم که دوهزار و پانصد سال بعد، بر اساس همان فرض محال، رویم به دیوار، مثلا دولتی دیگر <br /> برای ساعتی به تخت حکومت در این سرزمین تکیه بزند. گفتم به فرض محال و فقط برای ساعتی و آن هم در دوهزاروپانصد سال بعد، اما اگر در همان یک ساعت و البته پیش از این که حاضران در صحنه دوهزاروپانصد سال بعد با مشت محکم به دهانش بزنند، در همان یک ساعت آقای رییس جمهور نمادین این روزگار رادر آن روزگار بیاورند و با این حال و روز چیزی که روحش هم از آن بی خبر است به گردن ایشان بیندازند، جه باید گفت؟ا<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-1956419530720070666?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-89219871913723717082010-08-13T14:44:00.004+04:302010-08-13T14:55:38.306+04:30<a href="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/TGUcdoCqMSI/AAAAAAAAADc/_GcQRG-ulTk/s1600/images%5B23%5D.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 103px; height: 78px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/TGUcdoCqMSI/AAAAAAAAADc/_GcQRG-ulTk/s200/images%5B23%5D.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5504837414820655394" /></a><br />چقدر این مرد را دوست دارم.<br />صدایش، سلیقه و انتخابش در آنچه در تمام این سال ها خوانده است، نقش موثرش در به گوش توده رساندن بخشی از فرهیخته ترین شعرها<br />و صداقت و شجاعتش در این سال ها و تلاش ستودنی اش برای نشان دادن راه نجات به دچارشدگان به افیون.<br />داریوش اقبالی شریف است و دوست داشتنی.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-8921987191372371708?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-47652642259070054992010-07-25T19:23:00.002+04:302010-07-25T19:42:09.346+04:30<em>درباره ادعای عجیب شیوا ارسطویی</em> <br /><br />فرهیختگان/سوم مرداد89<br /><br />محمد حسيني:حالا چند هفته‌اي از خواندن آن خبر عجيب مي‌گذرد و ديگر حتي گلايه‌اي در من نيست؛ خبري<br /> حتي عجيب‌تر از آنكه ناگهان شما- مثل روزي كه من خبر مانع بودنم را در راه انتشار يك كتاب خواندم- در خبرگزاري‌اي بخوانيد كه من، نام‌تان را آورده‌ام و مثلا گفته‌ام سال هفتصد شمسي كه با هم به چين رفته بوديم، به رغم نهايت حسن‌نيت رئيس‌جمهور چين، شما- بله شما- هواپيمايم را گرفتيد و حالا پس نمي‌دهيد و مي‌خواهم به مراجع قانوني مراجعه كنم. كدام سال هفتصد؟ كدام سفر چين؟ كدام حسن نيت؟ كدام رئيس‌جمهور؟ كدام هواپيما؟ كدام مرجع قانوني؟<br /><br />«براي بوسه‌اي در بوداپست» به گمانم تا به اينجا بهترين كار ارسطويي است، اگرچه تاثير واحدي را كه نوشته شده است تا بگذارد، نمي‌پسندم. اما بهترين كار اوست و پيش از اين نيز به آن اشاره كرده‌ام؛ مثلا در شماره مربوط به 12 آذر 1388 فرهيختگان، آنجا كه از آثار خوبي كه در تحريريه چند ناشر خوانده‌ام، ياد كرده‌ام.<br /> به هر روي ماجرا هيچ پيچيده نبود. كافي بود نويسنده به اداره كتاب مراجعه كنند و سوءتفاهمشان برطرف شود. در اين باره مديرمسوول محترم نشر ثالث در شماره مربوط به 22 تير سال جاري فرهيختگان توضيح داده‌اند، كه چه شد و چگونه شد كه كتاب از سوي اداره كتاب اجازه نشر نيافت. خانم ارسطويي چيزهاي ديگري هم گفته‌اند كه لابد آنها هم محصول شوءتفاهمند. لطفي در آنها نيست و پاسخ گفتنشان به نفع هر كه باشد، به نفع كتاب نيست. از آنها مي‌گذرم. همين چند سطر را هم نوشتم تا اگر اهل كتاب و تاريخ فردا مصائب روزگاري چنين را كاويدند، در اين‌باره با يك ادعا تنها نمانند. آرزويم نه‌فقط انتشار كتاب ايشان كه انتشار همه كتاب‌هاست<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-4765264225907005499?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-19961304117630056632010-07-13T20:49:00.000+04:302010-07-13T20:53:30.234+04:30فرشته نوبخت:مجموعه داستان «نمي‌توانم به تو فكر نكنم سيما»، از همان عنوانش توي دل آدم را خالي مي‌كند. چيزي در اين عنوان پنهان است كه به همه داستان‌ها بيش‌و كم سرايت ‌كرده و به نظرم زبان كل مجموعه به جز داستان «شرح بر آن نقاش» تا حد زيادي يكدست است. تا آنجا كه به نظر مي‌رسد، همه اين قصه‌ها در واقع يك راوي دارند. شخصا جسارت نويسنده را در به‌كارگيري فرم نامه‌نگاري در داستان اول ستودم. اين فرمي است كه زياد به كار گرفته شده و شايد ديگر كمتر مورد استفاده قرار گيرد.<br /><br /> اما داستان «نمي‌توانم به تو فكر نكنم، سيما» نه‌تنها كمترين آسيبي از فرو رفتن به قالب چنين فرمي نديده، بلكه از منظر داستاني، چارچوبي محكم و روايتي خواندني پيدا كرده است. راوي، حين نوشتن نامه، داستاني را روايت مي‌كند كه با پايان يافتن نامه، كامل مي‌شود و شايد تنها ايرادي كه بشود به اين داستان وارد دانست، اين است كه در بخش‌هايي از روايت و مخصوصا در بخش پايان‌بندي داستان، فرم داستان از نامه‌نگاري به تك‌گويي دروني تغيير شكل مي‌يابد. به‌طور كلي بايد گفت، محمد حسيني بي‌آنكه به پيچيدگي‌هاي فرم و زبان روايت در مجموعه داستانش توجه كرده باشد، بر درونمايه و روايت تمركز داشته است. به همين دليل، داستان‌ها در عين سادگي، پيچيده هستند و من تلاش مي‌كنم با تكيه بر داستان « جمعه عصرهاي مبتذل» منظورم را از آنچه مي‌گويم، تا حدي روشن كنم.<br />«جمعه عصرهاي مبتذل» يكي از داستان‌هاي درخشان مجموعه است كه خيلي دوستش داشتم و به نظرم نكاتي در آن هست كه مي‌شود درباره‌اش بحث كرد. مثل آغاز و پايان‌بندي داستان، فرم قطره‌‌چكاني وارد كردن اطلاعات به متن، درآميختگي واقعيت و تخيل و همچنين وجود حسي شخصي و خصوصي‌ كه ضمن پيش‌رفت روايت به كمال و اوج خود مي‌رسد. منظورم از حس شخصي، حسي نيست كه مربوط به نويسنده يا تجربيات آفريننده اثر باشد، بلكه منظورم همان چيزي ا‌ست كه به‌عنوان نمونه در داستان‌ كوتاه‌هاي نويسندگاني نظير جيمز جويس هم وجود دارد و نظريه‌پردازي مثل‌ هالي برتون آن را به «افشاي وجود» تعبير مي‌كند. به همين دليل، ممكن است هر كسي با خواندن داستان «جمعه عصرهاي مبتذل» دچار برداشت و احساسي بسيار شخصي شود. مثل حسي كه ديدن يك تابلوي نقاشي يا شنيدن قطعه‌اي موسيقي در ذهن تداعي مي‌كند؛ كه ممكن است بسيار شخصي و دروني باشد. چنين مايه‌اي تا حدي در داستان آخر مجموعه «اون بالا من يه آينه دارم» هم وجود دارد. <br />«جمعه عصرهاي مبتذل» روايتي اول‌شخص است از يك روز جمعه‌. جمعه‌اي كه قرار بوده با فيلم ديدن و تخمه شكستن و در و بي‌در گفتن از چيزهاي بي‌اهميت، بگذرد. بي‌آنكه خبري از كار يا نگراني‌هاي ديگر باشد. درواقع، بخش زيادي از داستان، شامل ديالوگ بين راوي و زني به نام مينا است. با اين‌حال، داستان با يك مكالمه تلفني آغاز مي‌شود. تلفني كه مي‌شد پاسخ داده نشود، اما پاسخ داده مي‌شود. كسي پشت خط است كه به راوي مي‌گويد معاون وزير مايلند با شما ديدار كنند. <br />طبيعي است كه همه‌چيز از ديد راوي اول‌شخص توصيف مي‌شود. لحن شخص تلفن‌كننده و ديالوگي كه بين‌شان ردوبدل مي‌شود و ما درواقع برداشت راوي را از اين مكالمه در داستان مي‌بينيم. اين تلفن آرامش خودخواسته و خودساخته عصر جمعه راوي را بر هم مي‌زند. از اين رو كسي كه پشت خط است، تبديل به نمادي از تهاجم مي‌شود. اين شخص از طريق تلفني كه مي‌شد پاسخ داده نشود، ولي پاسخ داده مي‌شود وارد داستان و درواقع، ذهن راوي مي‌شود و در درون راوي جدالي ايجاد مي‌كند كه موجب درگيري ذهن راوي مي‌شود كه با جمله‌اي از سوي مينا به اوج مي‌رسد: «يعني بشود يك‌طوري از اين كرايه خانه لعنتي خلاص شد.» و به سرعت و در چند سطر بعدي به فرودي آرام و در حقيقت به تعادل مي‌رسد: «همين‌طور مي‌توانم، نمي‌توانم؟» جدال به پايان مي‌رسد و راوي به خوابي خوش فرو مي‌رود و اگرچه اين فرود، با همين نرمي درگيري و تعليق ناشي از تلفن را از ياد مي‌برد اما در دو، سه سطر بعدي كه در حقيقت سطور پاياني داستان نيز هست، ضربه اساسي را وارد مي‌كند: «صبح مينا رفته بود و...» اينجا است كه عناصري مثل «عصر جمعه» و خانه كوچكي كه با يك اتاق و آشپزخانه و يك پنجره كه راوي شب‌ها – شب‌ها - كنار آن مي‌ايستد و در داستان تكرار مي‌شوند، تبديل به نماد تنهايي راوي مي‌شود. راوي براي تنهايي‌هاي خود زمان و مكاني را تعريف مي‌كند كه هر شنبه، در آينه با حقيقت آن روبه‌رو مي‌شود: «... به جاي هميشه خالي مينا كه توي آينه پيدا بود...» در حالي‌كه داستان به ما مي‌گويد كه اين عصرهاي جمعه فقط يادآور موقعيت او هستند و يادآور خود راوي به خودش. انگار راوي فقط در اين عصرهاي جمعه است كه حقيقت زندگي‌اش را تجربه مي‌كند. همان افشاي وجودي كه از آن گفتم و به نظرم در كنار درونمايه داستان، يعني تنهايي راوي، معناي عميق‌تري مي‌يابد. بند انتهايي داستان، در جهت افزودن ابهام و پيچيدگي داستان عمل مي‌نمايد، در عين حال كه سطح رئاليستي و نمادين داستان را با هم مرتبط كرده و معنا و كاركرد عناصر ديگر داستان را نيز برجسته‌تر مي‌كند.<br />يكي از اين عناصر، نمايش تصاوير عبور ديويد كاپرفيلد از ديوار چين، از طريق ماهواره است كه لابه‌لاي روايت و به‌صورت موازي توصيف مي‌شود. توصيفي كه با تكرار و تكيه بر ديوار چين، پرده‌اي كه سايه ديويد كاپرفيلد از پشت آن پيداست و كافي است با كنار زدن آن پي به راز كاپرفيلد برد و... وجهي نمادين به اين عناصر مي‌‌بخشد. درواقع، نويسنده با روايت اين تصاوير و تاكيدي كه در توصيف آن به كار مي‌برد، بن‌مايه‌اي از فريب را در داستان شكل مي‌دهد كه فرو رفتن راوي را در حلقه خودساخته‌اي كه همان عصرهاي جمعه است با صفتي «مبتذل» معنادار مي‌كند. <br />«جمعه عصرهاي مبتذل» به‌رغم حجم كم، روايتي سرشار دارد. ديالوگ‌ها بسيار دقيق و روان هستند و با همين ديالوگ‌ها، شخصيت‌پردازي خوبي صورت گرفته است. با وجود كند و بطني بودن وجه قصوي روايت، جذابيت و كشش دارد و نكته ديگر اينكه وقايع زيادي در همين حجم كم، جريان دارند كه بي‌آنكه آسيبي به اصل داستان وارد كند، به پررنگ شدن درونمايه كمك مي‌كند. مثل صحنه‌هايي كه از ماهواره پخش مي‌شود، خاطره راوي و مينا از نمايشگاه كتاب سال گذشته و ماجراي انتشار كتابي كه توسط راوي با موضوع عزاداري گردآوري شده است. در واقع داستان مي‌توانست با وجود چنين روايت‌هايي طولاني و خسته‌كننده باشد، اما حسيني توانسته با استفاده از ايجاز و تمركز بر محور مركزي داستان، روايتي ديگرگون از جمعه عصرهاي مبتذل داشته باشد. <br />و سخن آخر اينكه خوب است داستان را نه يكبار، ‌كه چند بار بخوانيد. <br /><br />فرهیختگان 22تیر 1389<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-1996130411763005663?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-54068938332081510812010-07-06T04:27:00.003+04:302010-07-13T14:13:09.295+04:30«نمی‌توانم به تو فکر نکنم سیما» عنوان دومین مجموعه داستان محمد حسینی، نویسنده و ویراستار ادبی است. این مجموعه که توسط نشر ثالث منتشر شده، شامل هشت داستان کوتاه و خواندنی است. پیش‌تراز حسینی کتاب‌های: <br />آبی‌تر از گناه» (رمان)، «یکی از همین روزها ماریا» (مجموعه داستان) و «ریخت شناسی قصه‌های قرآن» (نقد و پژوهش) منتشر شده بود.<br />در یادداشت‌هایی که بر این کتاب، این‌جا و آن‌جا خواندم، این جمله زیاد به چشمم ‌خورد که داستان‌های این مجموعه نیز به همان سبک و سیاق داستان‌های پیشین حسینی نوشته شده و این نشان می‌دهد که نویسنده راه خود را یافته و چه و چه...<br />به نظر من، آن‌چه این مجموعه را شایان توجه می‌کند، تغییراتی است که حسینی در نگاه خود به داستان کوتاه داده. داستان‌های نمی‌توانم به تو فکر نکنم سیما اگرچه خطی و ساده‌اند اما تفاوتی اساسی در پرداخت حادثه‌هاشان با داستان‌های پیشین حسینی دارند. نویسنده در این مجموعه حادثه را به عمقی‌ترین لایه‌ی ممکن برده. تا آن‌جا که در نگاه اول به نظر می‌رسد هیچ و هیچ اتفاقی در داستان نمی‌افتد. <br />پنداری شخصیت‌ها ثابت‌اند و دگرگونی‌ای اگر هست، در مخاطب است. انتظار مخاطب برای خواندن داستانی با الگوی کلیشه‌ای تعادل- عدم تعادل- تعادل ثانوی در این مجموعه بی‌پاسخ می‌ماند. دلیل آن هم –به عقیده­ ی من- بها دادن به واقعیت بیرونی است تا واقعیت درونی و داستانی. چندی پیش، جایی می‌گفتم: «خسته شده‌ام از پایبندی به واقعیت داستانی و حقیقت مانندی... وقت آن رسیده که در داستان‌هایمان به واقعیت بیرونی هم بها دهیم... مثلاً بسیار پیش آمده که در خیابان یا تاکسی، شاهد درگیری‌های خانوادگی بوده‌ایم و از آن‌ها گذشته ایم. یا سایه‌ی مبهم درگیری زن و شوهر همسایه را بر پرده دیده‌ایم و دم نزده‌ایم. این‌ها همان قدر می‌تواند تأثیر گذار باشد که واقعیت داستانی... بی آن که کنکاشی در گذشته و آینده‌ی شخصیت‌ها داشته باشیم ذهنمان را درگیر می‌کنند و گاه، شیوه‌ی زندگی‌مان را تغییر می دهند.» <br />با خواندن داستان‌های این مجموعه خوشحال شدم از این که چنین امکانی به زیبایی در داستان نشسته... و این هنر حسینی است که به نظر من نویسنده‌ای حرفه‌ای‌ست.<br />نکته‌ی دیگر، پرداختن محمد حسینی به فضای سیاسی اجتماعی روز ایران است (حال، مستقیم یا به کنایه). دغدغه‌ها، اجتماع، شخصیت‌ها و گفتگوها امروزی‌اند و زنده. و تنها خودسانسوری نویسنده است که دست مخاطب را در کشف و گاه دست داستان را در ارایه‌ی درونمایه -به حد کفایت- می‌بندد.<br />نثر اما همان نثر قدرتمند همیشگی‌ست. روان و جذاب. جمله‌های بلند و کوتاه و سرشار از واژه‌های متناسب که پنداری در هر سطر می‌رقصند و گنجینه‌ی واژگانی گسترده‌ی نویسنده‌شان را به رخ می‌کشند.<br />در این بلبشوی ادبیات داستانی و وضع پریشان نشر، خواندن داستان «خوب» ایرانی، غنیمتی‌است که آسان به دست نمی‌آید. مجالی اگر شد، «نمی‌توانم به تو فکر نکنم سیما» را فراموش نکنید.<br />«...خط‌های محوی می‌کشید. تند و سریع. یک خط این گوشه و یک خط گوشه‌ی دیگر. چپ‌دست بود و هیچ اعتنایی به ما که آن‌طو<br />ر سر خم کرده و مات مانده بودیم، نداشت.<br />قهوه و دوناتش را هم که شاگرد حسین آورد، نه حرفی زد، نه سر بلند کرد، نه کشیدن را کنار گذاشت. فقط بی‌قید و رها، آن‌قدر زنانه و ناز، چهار انگشت دست راستش را تکان داد که دلم لرزید. اسکندر تکیه داد به پشتی صندلی و نادر محکم و بلند آه کشید...» (داستان «و باز به همین سادگی»- از مجموعه داستان نمی‌توانم به تو فکر نکنم سیما) <br />__________________<br /><br /><a href="https://www.hra1.info/iran.php?u=Oi8vbWl6YW4ucnIubnUvaW5kZXgucGhwLzIwMTAtMDEtMDktMTYtMDUtMTYvMTE5MC0xMzg5LTA0LTEzLTA2LTE1LTI3Lmh0bWw%3D&b=">منبع</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-5406893833208151081?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-8959809808040588412010-05-03T22:38:00.008+04:302010-05-03T23:21:16.639+04:30<a href="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/S98Stul0-xI/AAAAAAAAAC8/126g0zuxsOw/s1600/images%5B8%5D.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 130px; height: 87px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/S98Stul0-xI/AAAAAAAAAC8/126g0zuxsOw/s200/images%5B8%5D.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5467109049461177106" /></a><br />« منت خدای را عز و جل»<br />معلممان ابتکارش این بود که قبل از خواندن هر متن کهن شرحی می داد از زندگی و سرنوشت سراینده یا نویسنده آن. پس از سعدی گفت. از افصح المتکلمین بودنش. زادگاهش، یتیم شدنش در کودکی، سکونتش در مدرسه نظامیه بغداد، تحصیلاتش نزد شهاب الدین سهروردی، سفرهایش و باز آمدنش به شیراز و نوشتن بوستان و گلستان.<br />از سبک سعدی هم گفت. از تسلطش بر ادبیات عرب و مهارتش در زبان فارسی و نوشته هایش و البته موسیقی کلامش. گفت و گفت و گفته هایش را با این جمله به آخر رساند:« زندگی سعدی سراسر افتخار است و تنها یک افسوس دارد. این که سنی مذهب بوده است.»<br />در خود جمع شدم و زیر چشم به حسین، بله حسین، همکلاسی همنیمکتی ام که از بین شاگرد ها فقط من می دانستم به سنت پدرانش سنی مذهب است، نگاه کردم.<br />نسل در نسل پدرانم عالمان مذهب شیعه بودند و هرگز ندیده بودم به لفظ زشت از پیروان سنت یاد کنند. پس با حسین رفیق بودم. صمیمی ترین رفیق آن سال بودیم.<br />حسین اما خونسرد بود. تکان نخورد. اعتراض نکرد. حتی پلک هم نزد. رفیق درسخوانم، خونسرد و آرام گوش می داد:<br />بنده همان به که ز تقصیر خویش<br />عذر به درگاه خدا آورد<br />ورنه سزاوار خداوندی اش<br />کس نتواند که بجا آورد<br />هیچ وقت نپرسیدم چرا و چگونه تاب آوردی. خجالت می کشیدم. دلم می خواست به جای معلممان از او عذر بخواهم و رویم نمی شد. سال که تمام شد از مدرسه مان رفتند و دیگر ندیدمش. هنوز هم گاه فکر می کنم چطور حتی خم به ابرو نیاورد. کاش بیابمش و خود بگوید چطور؛ اما درست یا غلط همیشه جوابی به خود داده ام: عادت کردن. سر شدن از فرط تکرار.<br />قصدم اعتراض به تبعیض مذهبی در کلاس ادبیات دوره راهنمایی نیست. گفتم که ابتکار شخصی آن معلم بود و می دانم در کتاب های مدرسه چنین چیزی نبود. از عادت می گویم. از بی اعتنایی ناگزیر آن. از سر شدگی در امتداد آن.<br />نیمه اردیبهشت است و باز به نمایشگاه کتاب می رویم؛ به بزرگ ترین رویداد فرهنگی سرزمینمان.<br />داریم عادت می کنیم به برگزاری نمایشگاه در محلی که همه می دانند مناسب آن نیست. عادت می کنیم به بی اعتنایی به واویلای در کمین آتش که اگر یک ندانم کاری کوچک شعله ورش سازد خاموش کردنش ناممکن می نماید.عادت می کنیم به غر فه های کوچک دور از شان کتاب و کتاب هایی که فرصت دیده شدن نمی یابند. عادت می کنیم به راه ندان برخی از نشرها. به مجوز نگرفتن بسیاری از کتاب ها. به باطل کردن مجوز کتاب های منتشر شده. به ممنوع کردن فروش کتاب هایی در نمایشگاه و... داریم عادت می کنیم. داریم سر می شویم، و شاید، شاید مثل حسین، نمانیم و برویم و لابد تمام؛ نه کتاب و نه کتابخوان، چه نیازی به نمایش آن.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-895980980804058841?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-68468905058060532032010-04-12T22:10:00.003+04:302010-04-12T22:19:26.059+04:30<a href="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/S8Nc9ZZocUI/AAAAAAAAACk/Kq63mi69Qto/s1600/M.Hoseini.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 153px; height: 200px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/S8Nc9ZZocUI/AAAAAAAAACk/Kq63mi69Qto/s200/M.Hoseini.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5459309383163343170" /></a><br />محمد حسيني با تنها رمان منتشرشده‌اش «آبي‌تر از گناه» (۸۴) موفق شد جايزه‌ي هوشنگ گلشيري و جايزه‌ي مهرگان ادب را به دست بياورد. از آن به بعد، منتقدها و خواننده‌ها منتظر بودند تا کار بعدي اين نويسنده‌ي سي و نه ساله منتشر شود. اين انتظار چهار سال طول کشيد تا نهايتن نشر ثالث سال گذشته مجموعه‌داستان «نمي‌توانم به تو فکر نکنم سيما» را از او به بازار فرستاد. اين کتاب هشت داستان کوتاه دارد، داستان‌هايي که هيچ يک بيش‌تر از ده صفحه نيستند و هر کدام ماجرايي متفاوت از داستان‌هاي ديگر، کاراکترها و قصه‌ي جدا، و مضمون خاص خود را دارند. انتشار «نمي‌توانم به تو فکر نکنم سيما» بهانه‌اي بود براي يک گفت‌وگوي کوتاه با محمد حسيني درباره‌ي داستان‌هاي‌اش. <br /><br />-حسین جاوید/روزنامه بهار/بیست وسوم فروردین1389---- <br /><br />-‌ آقاي حسيني، بين انتشار کار قبلي شما «آبي‌تر از گناه» و کتاب جديدتان فاصله‌اي چهار ساله وجود دارد. ضمن اين‌که «نمي‌توانم به تو فکر نکنم سيما» کتاب بسيار کم‌حجمي‌ست، به نظر مي‌رسد همه‌ي داستان‌هاي آن جديد نيستند و شايد متعلق به قبل از اين چهار سال باشند. اين وقفه چه دليلي داشت؟ آيا شما نويسنده‌ي کم‌کاري هستيد؟ <br /><br />فقط يکي از اين قصه‌ها مربوط به چهار سال پيش است، قصه‌اي‌‌ست که نتوانستم در مجموعه‌ي «ماريا» چاپ کنم و حالا اين‌جا آمده. الباقي همه‌شان قصه‌هايي هستند که در اين چهار ساله نوشته شده‌اند. اين‌که مي‌گوييد کم‌کارم، نمي‌دانم. سال‌هاست خودم را عادت داده‌ام که لااقل روزي يکي، دو ساعت بنويسم، اما قبول دارم که بين چاپ کتاب‌هاي‌ام گاه وقفه‌هايي مي‌افتد که البته بخشي از آن از اراده‌ي من خارج است. دوست ندارم فقط براي حضور داشتن‌ شتاب‌زده و عجولانه کتاب چاپ کنم. نمي‌خواهم به خودم بدهکار باشم. معمولن وقتي به خودم اجازه مي‌دهم قصه‌ها چاپ بشوند که حتا نتوانم يک کلمه‌شان را جابه‌جا بکنم. رسيدن يک قصه به اين وضعيت زماني طولاني مي‌برد. يک موضوع ديگر هم هست. من در اين چهار سال روي رمان «تنها براي روجا» کار کرده‌ام که دارد به نتايج پاياني مي‌رسد. چند تا قصه‌ي ديگر هم نوشته‌ام که برخي را خودم دل‌ام نمي‌خواست در اين مجموعه باشند و برخي هم عملن امکان حضور نداشتند. <br /><br />- شما در کار نشر هم فعال هستيد. قبلن در انتشارات ققنوس کار مي‌کرديد و حالا در نشر ثالث. به نظر من رسيد که شايد درگيري‌تان با اين کار پرزحمت شما را کمي از نوشتن عقب انداخته است. <br /><br />البته من هم‌چون‌آن به هم‌کاري‌ام با نشر ققنوس ادامه مي‌دهم اما مسلمن همه‌ي ما ناچاريم زنده بمانيم و در اين زنده ماندن، متاسفانه، بخش عمده‌اي از وقت‌مان را دور مي‌ريزيم و به بطالت مي‌گذارنيم. احساس تلف‌شده‌گي احساس مشترک همه‌ي نويسنده‌هاي ايراني‌ست. کاري‌اش نمي‌شود کرد. زندگي هزينه دارد و بابت اين هزينه چيزي که بايد بدهي وقت است، وقتي که مي‌تواند صرف خلق ادبيات بشود. من که روزي يک ساعت يا دو ساعت مي‌نويسم، اگر مجال بيش‌تري داشتم، روزي شش ساعت يا هفت ساعت مي‌نوشتم. نوشتن و سر و کار داشتن با کاغذ و قلم تنها کاري‌ست که هيچ وقت خسته‌ام نمي‌کند. طبيعي‌ست که آن‌وقت اين چهار سال وقفه در چاپ کتاب شايد مي‌شد شش ماه، مي‌شد دو سال. خوش‌بختانه من جزء آدم‌هاي خوش‌شانسي هستم که شغل‌ام بي‌رابطه با علاقه‌ام نيست اما به‌طور کلي اين واقعيتي‌ست که نبود شرايط نويسنده‌گي حرفه‌اي در سرزمين ما از بزرگ‌ترين معضلات ادبيات ماست. <br /><br />- داستان‌هاي «نمي‌توانم به تو فکر نکنم سيما» غالبن از نظر فرم داستان‌هاي ساده‌اي هستند. پي‌رنگ و پرداختي خطي و بدون پيچيده‌‌گي دارند و نثرشان هم نثري شسته‌رفته و بدون بازي زباني‌ست. من احساس کردم بعد از «آبي‌تر از گناه،» که فرم دايره‌اي خاصي داشت و شايد مخاطب حرفه‌اي‌تري مي‌طلبيد، شما حرکت کرده‌ايد به سمت اين‌که ساده‌تر بنويسيد. <br /><br />ممکن است اين اتفاق افتاده باشد، چون دوستان ديگري هم گفته‌اند، البته عکس اين هم گفته شده است. واقعن تعمدي در اين ماجرا نداشته‌ام. هفت، هشت تا موضوع داستاني داشتم و فکر مي‌کردم که اين موضوعات را بايد در فرم مناسب خودشان اجرا بکنم. البته اين به اين معني نيست ‌که فرم را ساده گرفتم يا سهل‌انگارانه با آن برخورد کردم. فکر کردم که اين قصه‌ها را بايد با هم‌اين فرم روايت کرد تا آن تاثير واحدي را که مدنظر من است در ذهن مخاطب بگذارند. <br /><br />- منظور من از ساده سهل‌انگارانه نبود. داستان‌هاي روز دنيا، داستان‌هاي امريکايي يا داستان‌هاي نويسنده‌هاي جوان اروپايي، هم داستان‌هايي هستند که معمولن پي‌رنگ ساده‌اي دارند و مخاطب مي‌تواند راحت آن‌ها ‌را بخواند و بفهمد. حالا اين‌که بتواند با لايه‌هاي زيرين و درون‌مايه‌ي اثر هم ارتباط برقرار کند چيز ديگري‌ست. <br /><br />اصل اساسي داستان لذت بخشيدن به مخاطب است. اين چيزي است که هرگز نبايد فراموش شود. نويسنده، صرف‌نظر از اين‌که فرم‌ داستان‌اش ساده باشد يا پيچيده، ماجرايي را براي ما روايت مي‌کند. قطعن در تعقيب اين ماجرا بايد چيزي دست مخاطب را بگيرد. آثاري هستند که در عين روايت ساده و لذت‌بخش سر بزنگاه گريبان مخاطب را مي‌گيرند و او را به عمق مي‌برند. چيزهايي را با او در ميان مي‌گذارند که نه اين‌که ديده نشده باشند، نه اين‌که گفته نشده باشند، اما معمولن خواننده را به کشف و شهود فرا مي‌خوانند و افقي را به او نشان مي‌دهند که به آن بي‌توجه بوده است. تلقي من از داستان اين است، و طبيعي‌ست مسيري که انتخاب کردم نيز هم‌اين است. گاهي وقت‌ها در برخي از کارها اگر دقيق نگاه بکنيم، عمقي وجود ندارد و آب گل‌آلود مي‌شود تا اين تصور را ايجاد کند که عميق است. اميدوارم که من هيچ‌وقت داستاني اين‌گونه ننويسم. <br /><br />ـ براي من جالب است که بعضي‌ها نثر شما را با نثر گلشيري مقايسه کرده‌اند. يک گفت‌وگو هم از شما مي‌خواندم که در آن تاثيرپذيري از گلشيري را انکار نکرده‌ بوديد. به نظر من نثر شما از «آبي‌تر از گناه» تا «نمي‌توانم به تو فکر نکنم سيما» مثل فرم کارهاي‌تان حرکتي رو به ساده‌گي داشته. به‌طور کلي هم من شباهتي بين ساختار خاص زبان گلشيري و زبان نسبتن ساده‌ي شما نمي‌بينيم. <br /><br />من فکر مي‌کنم داستان خلق ادبيات است. يعني شاخه‌اي، زيرمجموعه‌اي، جزيي از ادبيات است. آدمي که مي‌خواهد ادبيات خلق بکند حق ندارد آن را ساده بگيرد و حق ندارد که غلط بنويسد. اين اصل اساسي‌ست. گاهي فقط راجع به قصه گفتن حرف مي‌زنند و يادشان مي‌رود که دارند ادبيات خلق مي‌کنند، ادبيات به آن معناي دقيق سنتي که ما داريم. درست حرف زدن، سالم حرف زدن، زيبا حرف زدن، اين‌ها همه جزء ادبيات است. درست است که وقتي اين‌ها را در شاخه‌ي داستان‌نويسي مي‌آوريم چيزهاي ديگري ـ ماجرا و شخصيت و ... - هم اضافه مي‌شود. يک جايي ممکن است ـ به‌ضرورت شخصيت و راوي و ... ـ با اشتباه حرف زدن يا حتا غلط املايي داشتن کارمان بي عيب و نقص باشد. پس توليد کار بي عيب و نقص در حوزه‌ي زبان مي‌تواند به معني خلق ادبيات باشد. اما راجع به گلشيري، کساني که درباره‌ي تشابه نثر من و گلشيري حرف مي‌زنند نه تنها نثر گلشيري را نمي‌شناسند که احتمالن کتاب من را هم خوب نخوانده‌اند. نمي‌دانم ياد مولانا مي‌افتم و مثل‌اش از کسي که شرح نهنگ مي‌داد. گلشيري در حوزه‌ي زبان کارهاي بسيار زيادي انجام داده است. همه‌ي ما روي شانه‌هاي هم مي‌ايستيم. من اگر از گلشيري تاثير نپذيرم، نويسنده‌ي زمانه‌ي خودم نيستم. مگر ممکن است که من به قله‌هايي که او فتح کرده بي‌اعتنا باشم؟ اگر زبان گلشيري را کالبدشکافي کنيم، غير ممکن است که در آن تاثير جلال آل‌احمد را نبينيم، حالا هر چه‌قدر که اين‌ها از لحاظ ضرب‌آهنگ ذهني با هم‌ديگر متفاوت باشند. من نوشته‌هاي گلشيري را مثل نوشته‌هاي بسياري از نويسنده‌هاي معاصرمان بارها و بارها خوانده‌ام و مثل بسياري از نويسنده‌هاي معاصرمان از گلشيري هم تاثير پذيرفته‌ام. گلشيري کسي‌ست که نثر فارسي را بي عيب و نقص مي‌دانست و به خواست خودش در آن تغييرات مناسب و به‌جاي داستاني ايجاد مي‌کرد. طبيعي‌ست که من او را در حوزه‌ي نثر و داستان مي‌پسندم و دوست دارم. گلشيري يکي از تاثيرگذارترين نويسنده‌ها بود. هنوز گاهي وقت‌ها که به نبودن‌ او فکر مي‌کنم وحشت‌زده مي‌شوم. واقعن جا داشت که هنوز کارهاي بزرگي انجام بدهد، و حيف که ديگر نيست. <br /><br />- داستان‌هاي کتاب بسيار متنوع‌اند و هيچ خط مشترکي بين آن‌ها ديده نمي‌شود.از تجربه‌هاي گوناگون و جالبي هم نوشته‌ايد. مثلن، با اين‌که در جنگ نبوده‌ايد داستان درباره‌ي جنگ داريد.‌ اصولن رابطه تجربه و تخيل را چه گونه مي‌بينيد؟ <br /><br />حسن ميرعابديني در «صد سال داستان‌نويسي»‌ يادآوري مي‌کند که واقعيت سکوي پرش نويسنده است. هم‌اين‌طور است. تجربه تاثير مستقيمي بر نويسنده دارد. مدام راجع به اين‌که ما آثار عظيم ادبي خلق نمي‌کنيم حرف زده و فراموش مي‌شود که امکان زنده‌گي‌هاي بزرگ هم از ما دريغ شده است. آن‌قدر همه‌چيز کوچک و تنگ و تار است که نه امکان ديدن وجود دارد و نه امکان سفر کردن و تجربه اندوختن. البته ما ملتي هستيم که در شعر خيلي قوي بوده و سابقه‌ي خيلي زيادي داريم. مي‌دانيد که عنصر اساسي شعر تخيل است، براي همين ما آدم‌هاي خيال‌پرداز گاه توانسته‌ايم با خيال اين فقدان زنده‌گي بزرگ را جبران کنيم. زنده‌گي همينگوي را مقايسه بکن با زنده‌گي مطرح‌ترين نويسنده‌هاي معاصر ما. زنده‌گي نويسنده‌هاي ما کاريکاتوري از زندگي‌ست، نه به خاطر نويسنده‌هاي‌مان، بل‌که به ‌خاطر شرايط‌مان. واقعيت سکوي پرش است و هر چه اين واقعيت‌ها و تجربه‌ها بيش‌تر باشند نويسنده بالاتر خواهد پريد. اين را هم بگويم که ما در روزگار معاصرمان حوادث عظيم داشته‌ايم و تجربه‌هاي بزرگي در همين دور و بر خودمان اتفاق افتاده که مطمئن باش اگر امکان بيان‌شان وجود داشته باشد ـ که روزي وجود خواهد داشت ـ ادبيات آن‌ها خلق خواهد شد و مردم هم خواهند خواند.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-6846890505806053203?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-13619934389635494442010-03-19T15:26:00.004+03:302010-03-20T10:47:16.118+03:30<a href="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/S6NnHU3BVWI/AAAAAAAAACM/LrqkeoNRoiw/s1600-h/b.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 200px; height: 140px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/S6NnHU3BVWI/AAAAAAAAACM/LrqkeoNRoiw/s200/b.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5450313349604660578" /></a><br />و چه سالی بود سال 88<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-1361993438963549444?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-40593201584449084122010-01-15T12:04:00.002+03:302010-01-15T12:11:10.151+03:30<a href="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/S1AqDkHmDXI/AAAAAAAAACE/evBFu1JUNCI/s1600-h/Untitled-1.JPG"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 200px; height: 75px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/S1AqDkHmDXI/AAAAAAAAACE/evBFu1JUNCI/s200/Untitled-1.JPG" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5426883791704952178" /></a><br />شيما بهره مند<br />محمد حسيني و منتقدانش؛ شيوا ارسطويي، عنايت سميعي و اسدالله امرايي<br /><br />«همان طور نوشتم که دوست داشتي؛ مثل باران، آرام و آشکار و ريزريز، نه مثل برف که بي صدا <br />و موذيانه مي بارد.» اين جمله بيانگر استراتژي حاکم بر داستان هاي «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما» است؛ داستان هايي که شيوه روايت شان همچون برف پوشاننده است، «پوشيده سخن گفتن» و نگفتن از مهم ترين رويدادهايي که دليل انتخاب برشي خاص از زندگي و روايت آن است.<br />محمد حسيني در اين مجموعه داستان با نشانه هايي مخاطب را به لايه هاي عميق روايت مي برد؛ جايي که چهره پنهان زندگي رخ مي نمايد. در تمام داستان ها به نوعي شاهد فضاي اضطراب هستيم. در داستان اول- که پوشيده ترين داستان مجموعه است- اعتراف، ساختار اعتراضي به خود مي گيرد؛ برادري که در نامه يي به خواهرش از روزگار رفته بر او و مادرش مي گويد و از خواهرش مي خواهد که برگردد. اما در لايه هاي پنهان داستان و سطرهاي سپيد شاهد نوعي اعتراف هستيم و کدهايي که مخاطب نامه را متوجه فضاي سنگين و اجباري نامه مي کند و در داستان «جمعه عصرهاي مبتذل» که زنگ تلفن يک هشدار است و همين طور در داستان هاي ديگر. نثر کتاب از ديگر ويژگي هاي نمايان داستان ها است؛ نثري پاکيزه و روان که گاه به نثر معيار پهلو مي زند، نثري که در عين پاکيزگي، پيچيدگي هاي خاص خود را دارد و با اينکه واجد زباني مستقل است، حال و هواي زبان گلشيري هم در آن ديده مي شود. <br />داستان هاي مجموعه به طور کلاسيک روايت نمي شود و به جز «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما» و «جمعه عصرهاي مبتذل» ديگر داستان ها انتزاعي اند و با نشانه هايي که درک آنها روايت داستان را توجيه مي کند. اما برخي از داستان ها چنان بيش از حد انتزاعي اند که با هيچ نشانه يي امکان «توجيه روايت» و حتي درک حداقلي از برش انتخاب شده دست نمي دهد. محمد حسيني پيش از مجموعه داستان «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما»، مجموعه «يکي از همين روزها ماريا» و رمان «آبي تر از گناه» را منتشر کرده است که هر دو مورد توجه منتقدان قرار گرفت و رمان او هم جايزه ادبي گلشيري و مهرگان ادب را از آن خود کرد. <br /><br />عنايت سميعي؛ داستان هاي اين مجموعه عمدتاً روانشناختي هستند. در داستان اول بسياري از موارد از خواننده پنهان مي شود. انگار در يک حالت «تقيه» نوشته شده است. داستان روايت برادري است که به خواهرش در خارج از کشور نامه مي نويسد و انگار که زير نظر يک زندانبان يا سانسورچي قرار گرفته باشد، مجبور است از گفتن ماجراهايي که بر سرش آمده طفره رود يا گفتني ها را به صورت پوشيده بيان کند. اين فضاي تقيه در ساختار به تضاد مجاز مرسل و استعاره تبديل مي شود. حجم داستان و ساختار روايي آن را مجاز مرسل مي سازد و استعاره در اين آثار نقش جزيي دارد و همين حالت تضادي بين آن و مجاز مرسل ايجاد مي کند. در واقع استعاره در اينجا بيانگر «اعتراف» است. راوي بايد چيزهايي را بيان کند و زير نظارت قادر به بيان آنها نيست. يکي از اين استعاره ها همان برف است. در اين حالت مي توانيم بگوييم مخاطب اين نامه، همان خواهر هم مثل زندانبان يا سانسورچي به سطح وقايع توجه دارد. راوي مي گويد؛ «مي بيني همان طور نوشتم که دوست داشتي، مثل باران، آرام و آشکار و ريزريز، نه مثل برف که بي صدا و موذيانه مي بارد.» در واقع باران شوينده و شفاف و قابل رويت است، اما برف پنهان کننده است. اين نوع روايت نياز دارد که کسي درون آن را بکاود و ببيند درونش چه مي گذرد. بيان نامه تا اينجا تقريباً کليشه يي است، اما از آن به بعد ما به استعاره ها و نشانه هايي برخورد مي کنيم که بخشي از آنچه را در مجاز مرسل گفته شده نقض مي کند. جايي مي نويسد؛ «دوباره که نگاه کردم سيگارش را در زيرسيگاري خاموش کرده بود، مرده بود.» اين قبل از اين است که بگويد همان طور نوشتم که دوست داشتي، اما در پايان هم مي بينيم راوي مي گويد به خانه که آمدم مادر تمام کرده بود؛ تنها و بي کس. اين حالت نشان مي دهد راوي بايد در زندان يا دور از مادر بوده باشد و در اين دوري اين مرگ اتفاق افتاده باشد. به گمان من، تراکم استعاره منجر به ساختن نمادها مي شود. مادر در اين داستان نماد خانواده است و نه مام ميهن. نمادي است که فرزندان و شوهرش را به اختگي دچار مي کند. او به شوهرش بي اعتناست يا فعاليت سياسي فرزندانش براي او تمسخرآميز است و با لبخندي پاسخ آنها را مي دهد که شبيه لبخند سرهنگ هاست. شخصيت مادر اقتدارگرا و مطلق نگر است و در اصل در گذشته باقي مانده و بايگاني شده است. نکته ديگري که مي توانم به آن اشاره کنم، تضاد عکس ها در اين داستان است. يکي از همين تضادها جايي است که مادر عکس شوهرش را از روي ديوار برمي دارد اما عکس دکتر مصدق باقي مي ماند. من اعتقاد دارم مادر، شوهرش را بيشتر از دکتر مصدق دوست داشته، چرا که عکسي که به ديوار باقي مي ماند در نهايت تبديل به يک شيء مصرفي مي شود و مي توان آن را ناديده گرفت، اما جاي خالي عکس شوهر حفره ميلي است که هيچ وقت پر نمي شود. اين عکس هايي که همواره به گذشته تعلق دارند در تضاد با عکس هاي زنده قرار مي گيرند. ما در داستان روايت هاي ديگري از عکس هم داريم؛ عکس هايي زنده که مربوط به وضعيت حاضر مي شوند. من فکر مي کنم اين داستان بهترين داستان اين مجموعه است و فضاي تقيه يي که عرض کردم اگر تبديل به يک شگرد داستاني شده باشد خواننده را وادار به سپيدخواني مي کند. اين نوع سپيدخواني با سپيدخواني هاي قبلي تفاوت دارد. اين سپيدخواني به گمان من از سنت تقيه آمده و از همان هم به ارث رسيده است.<br /><br />اسدالله امرايي؛ من داستان ها را با اين ديد نگاه نکردم که کدام بهتر از ديگري و کدام ضعيف تر است. وقتي اين مجموعه را خريدم و خواندم اولين چيزي که نظرم را جلب کرد نوع روايت آن بود. نوعي روايت پوشيده در اين داستان هاست و به نظرم نويسنده در عين اينکه حرفش را نمي زند با نگفتن آن همان حرف ها را زده است. در همين داستان که اشاره شد و نامه نوشتن برادر براي خواهر و اينکه او را ترغيب مي کند تا به ايران برگردد، به نظرم به شکلي به او کد مي دهد و با استفاده از همين پوشيدگي توانسته راحت حرفش را بزند و بسياري از مفاهيم را برساند. شايد به طور مشخص تر مي توان به همان برداشتن عکس و نوع نگاه اقتدارگرايانه مادر اشاره کرد که در جامعه ما خيلي کم است. به نظر مي رسد مادر در اين داستان يک نوع نگاه مردسالار دارد و به نظر من در پرداختن به شخصيت مادر يک ضعف وجود دارد که ناشي از مرد بودن نويسنده اين داستان است. البته شايد من اشتباه کنم اما به گمانم نويسنده تعمداً جاي مرد خانه و زن خانه را عوض مي کند. مادر در اين داستان اقتدار مردگونه يي دارد و نگاه او بسيار تلخ است؛ نگاهي که ما در آخر داستان متوجه آن مي شويم. اما در مورد پوشيدگي هايي که درباره اين مجموعه و در داستان ها مطرح شد بايد بگويم ما با فرهنگ «تقيه» و «نگو» بزرگ شده ايم و در حالت عادي هم بسياري از اسرار خانه هاي خودمان را نمي گوييم. وقتي يادداشت هاي «برنارد شاو» را مي خوانيد مي بينيد هر کاري را که انجام داده نوشته است و مي توانيد به وسيله همين يادداشت ها او را روانکاوي کنيد. اما اين سنت در ما نيست و بسياري از رازها در ما مخفي مي ماند. اميدوارم نويسنده اين داستان ها عمر درازي داشته باشد، اما وقتي او از بين برود خاطرات او هم از بين خواهد رفت و همه سرنخ هايي که مي توانند به داستان کمک کنند پاک خواهد شد. به دليل همين سنت رفتاري ماست که به راحتي حذف ها چه به صورت فيزيکي و چه به صورت غيرفيزيکي مثل عوض کردن و برداشتن عکس شوهر صورت مي گيرد. نويسنده در اين داستان يا در داستان هاي بعدي به شدت متاثر از وقايع جامعه است و نشان مي دهد گوش شنوايي دارد براي شنيدن کلماتي که در جامعه ادا مي شود. به نظر من يکي از ايرادهاي نويسندگان ما در کل اين است که کمتر گوش شنوايي براي شنيدن دارند؛ سعي مي کنند نوشتن شان در يک محيط دربسته باشد و در فضاي خلوت خودشان کار کنند. حتي کم پيش آمده که وقتي داستاني را در جمعي مي نويسند آن را بخوانند و بازخوردهاي آن را ببينند. به نظرم «محمد حسيني» يک استثناست. او گوش خيلي خوبي دارد و بسياري از حرف هايي که در اين داستان ها مي خوانيم مردم هم در جامعه مي شنوند و به همين دليل اين حرف ها جاي خودشان را دارند. من در اينجا مي خواهم به اين جمله چخوف که مي گويد «وقتي تفنگي در داستان مي آيد بايد حتماً شليک کند» موردي اضافه کنم و بگويم در خيلي از خانه ها اين تفنگ ها حالت دکور دارند و شليک هم نمي کنند.<br /><br />شيوا ارسطويي؛ من در مورد رمان «آبي تر از گناه» به حسيني بدهکارم و بايد به موردي اشاره کنم؛ فکر مي کنم اين رمان منصفانه جايزه گرفت، اما به اندازه کافي واکنش نديد. من آن زمان فکر مي کردم رمان را خوب نخوانده ام. امروز بايد بگويم «آبي تر از گناه» وصف حال دوره ماست. زبان محمد حسيني و گلشيري به هم نزديک است اما اگر اين دو را با هم مقايسه کنيم، مي توانيم دليل استقلال زبان حسيني را پيدا کنيم. تاثيرپذيري از زبان گلشيري در يک نسل تبديل به يک اپيدمي شد - البته بحثي در مورد خوب يا بد بودن آن نيست- اما فکر مي کنم اتفاقي که در زبان حسيني مي افتد مانند داستان هاي اين کتاب چيزي اضافه بر حال و هواي زبان گلشيري است. گلشيري زباني بسيار فني دارد، اما حسيني به اين زبان فني تغزل را هم در داستان هايش اضافه کرده است. گلشيري بسيار تخصصي با زبان برخورد مي کند، اما در آثار حسيني اين زبان به واسطه تغزلي بودنش مستقل مي شود. ما اين حالت تغزلي را در زبان فني گلشيري نداريم. به همين دليل و به نظر من ريسک بزرگي است که از اين زبان مرجع و جمله هاي بي عيب و نقص الگو بگيرند. اين حالت درست مثل شعرهاي شاملو است که حالت سهل و ممتنعي دارند. من زبان رمان «آبي تر از گناه» يا داستان دوم اين مجموعه يعني «ترس از دگرديسي» را بيشتر دوست دارم. دليلش هم علاوه بر زبان فني، درونمايه رمانتيکي است که زبان را به اجراي متقدم تبديل کرده است. اين به نظر من ويژگي مهمي است. ما به هر حال نمي توانيم حالت رمانتيک را از ادبيات حذف کنيم، اما آن نويسنده يي موفق است که اين درونمايه، محتوا و حس رمانتيک را در يک زبان به يک سبک شاخص تبديل کند. در اين حالت زبان احساساتي نمي شود، اما محتوا عميقاً از احساسات دروني نويسنده سرچشمه مي گيرد. اداره کردن زبان و نيفتادن آن در دام رمانتيک کار سختي است و محمد حسيني نشان مي دهد اين کار را به خوبي مي داند. <br /><br />من تازگي ها در يکي از کلاس هاي ناصر تقوايي جمله يي شنيدم که خيلي به من کمک کرد. تقوايي مي گفت؛ «يکي از تفاوت هاي داستان کوتاه و رمان اين است که وقتي يک رمان تمام شد موضوع هم تمام مي شود، اما يک داستان کوتاه تنها به عنوان يک فرم ادبي مطرح است و قرار نيست در آن موضوعي شروع يا تمام شود. در داستان کوتاه يک فرم يا يک ساختار شروع و بسته مي شود.» در بعضي از داستان هاي اين مجموعه تمام ويژگي هاي يک داستان خوب به لحاظ اجرا و هويت زبان وجود دارد، اما آخر داستان را اصلاً نمي فهميدم. خيلي دلم مي خواهد خود ايشان منظورشان را بگويند. <br /><br />محمد حسيني؛ من راجع به داستان ها حرف نمي زنم. وقتي يک مجموعه چاپ مي شود نوعي ادعاست. من با چاپ آن ادعا کرده ام که اين کار تکميل است و احتياجي به حرف هاي اضافه تر ندارد. من واقعاً چيزي براي اينکه به اين داستان ها اضافه کنم ندارم.<br /><br />شيوا ارسطويي؛ اين را به برداشت هاي ما اضافه کنيد...<br /><br />عنايت سميعي؛ من فکر مي کنم از داستان اول مي توان يک قصه کامل استخراج کرد، اما بقيه داستان ها عمدتاً انتزاعي هستند. ما در اين حالت بايد ببينيم نويسنده با چه نشانه هايي بازي کرده است. در همه داستان ها مي بينيم زن نقش دارد. در داستان اول مادر نماد اقتدارگرايي و مطلق انديشي است، در داستان «ترس از دگرديسي» همسر مانع دستيابي به ميل شوهر است، در داستان «رنگ، تنها رنگ» زن در مقام نجات دهنده است، در داستان «جمعه عصرهاي مبتذل» زن طالب رفاه بيشتري است و مشوق شوهرش براي درآمد بيشتر از طريق ايجاد رابطه با قدرت سياسي است. در داستان «شرح بر آن نقاش» زن يک معشوق آرماني است. در داستان «براي بعد» زن يک ميل است، در «و باز به همين سادگي است» زن در جايگاه افسونگر و در «من اين بالا يه آينه دارم» يکي از زن ها ديوانه است و ديگري خودشيفته. اول هم گفتم همه اين داستان ها بيان غيرمستقيمي دارند، منتها تعدادي از آنها در فضاي تقيه شکل گرفته اند و در باقي آنها هم ما با نشانه ها و استعاره هايي سر و کار داريم که بايد آنها را باز کرد و متوجه منظور نويسنده شد. فکر مي کنم از جمله اين داستان ها «براي بعد» باشد. فکر مي کنم اين داستان براي همه طرفداران شاملو و آنهايي که مي خواهند رويه داستان را ببينند داستان برخورنده يي است. در اين داستان شهلا حضور وجودي ندارد و يک زن آرماني است، به همان اندازه شاعر هم يک شخصيت آرماني است.<br /><br />شيوا ارسطويي؛ فکر نمي کنيد شهلا بيشتر از اينکه آرماني باشد سمبليک است؛ سمبليک از اين لحاظ که ديگر شخصيت ها کامل مي شوند و رشد پيدا مي کنند. ما اين مورد را داريم که شکل بالغ سمبل مجاز منفرد است و شکل نابالغ آن يک مفهوم و يک مابه ازاست. تجربه زن براي اينها يک مورد سمبليک است و همراه با بلوغ اين شخصيت ها سمبل هم تعالي پيدا مي کند و به آرمان تبديل مي شود. آرمان هم که در ذات خودش شکست خورده و محکوم به شکست است و در اين داستان به خوبي به جنازه آرمان تبديل شده است...<br /><br />اسدالله امرايي؛ من با بحثي که سميعي گفتند، موافقم. اصلاً شهلايي وجود ندارد. شهلا در ذهن است و مي تواند يک ميل باشد و حتي فکر مي کنم در اينکه اين اسم هم انتخاب شده، تعمدي بوده است. اما ممکن است همه اين حرف هايي که ما زديم برداشت ما باشد و حرف نويسنده چيزي غير از اين. <br /><br />اما من قبلاً اشاره کردم که حسيني گوش شنوايي دارد. گوش شنوا داشتن يعني اينکه شما به وقايع دور و برتان بي اعتنا نيستيد و لحن يکنواختي نداريد که همه در آن به يک شکل حرف بزنند. يک نمونه مثال مي زنم. «تلفن را مينا برداشت، اعتراض نکردم، نشسته بودم و تخمه مي شکستم. ماهواره از ديوار چين گذشتن ديويد کاپرفيلد را پخش مي کرد. تلفن را که به سمت من گرفت بلند شدم. طوري نگاهم مي کرد که معلوم بود طرف را نشناخته است. فکر کردم چرا نگفته است نيستم يا کار دارم. رفت و نشست جاي من. گفتم بفرماييد، طوري سلام عليک کرد که بي اختيار دستم رفت روي دکمه صداي تلويزيون. جواب دادم و منتظر ماندم. از وزارتخانه مصدع اوقات مي شوم...» وقتي شروع راوي را در اين داستان مي بينيد نشسته در خانه و ماهواره نگاه مي کند و اشاره يي نمي شود که چه کانالي را نگاه مي کند، اما همين که مي گويد لحن طوري بود که دستم بي اختيار روي کم کردن صداي تلويزيون رفت اين به ما مي رساند که کار ممنوعي را انجام مي داده و نمي خواهد طرف مقابل آن را بشنود. يا در مورد بحث اقتدار زنانه يي که اشاره کردم. اين در داستان سيما هم وجود دارد و مادر باز حضور دارد. در آخر داستان مي گويد؛ «صبح مينا رفته بود و کيفم مثل هميشه از شب قبل آماده بود. توي آينه دستشويي به خودم نگاه کردم و به جاي هميشه خالي مينا که توي آينه پيدا بود. به جاي خالي مينا به جاي...» اين جاي خالي را در داستان اول هم داريم که در آن شخصيت زن عکس شوهرش را برمي دارد...<br /><br />عنايت سميعي؛ اين هم همان زن اقتدارگراي داستان اول است اما از نوع ديگرش...<br /><br />اسدالله امرايي؛ من هم به همين توجه داشتم. نمونه ديگري که مي خواهم مثال بزنم در يکي از داستان ها است. در اينجا به نظر مي رسد هر زنگ تلفن يک هشدار است. مي گويد؛ «با دست گوشي تلفن و پريز را نشان مي دهم که لازم نيست. هر چهار طبقه بايد مثل هم باشند. 30 متر سالن و سه متر آشپزخانه. من حياط خلوت هم دارم. دوشاخه را از پريز مي کشد و گوشي تلفن خودش را وصل مي کند... شانه بالا مي برم.» به نظرم حسيني خوب توانسته با جفت و جور کردن اين ديالوگ ها و نوع پرداخت آنها داستان را با هم چفت کند و نشان بدهد نويسنده هوشمندي است و مي تواند يکسري وقايع را که دور و برش اتفاق مي افتد به خوبي و بدون اينکه بخواهد در آنها بزرگنمايي کند، نشان دهد.<br /><br />شيوا ارسطويي؛ اين مولفي که گوش شنوا دارد و به مسائل عصر خودش آگاه است در اين داستان ها به يک راوي تبديل شده که اين خصوصيات را داراست. داستان «ترس از دگرديسي» سپيدي سطرها را دارد. اين همان زاويه ديد اول شخص مفردي است که همه فکر مي کنند اداره کردن آن از زواياي ديد ديگر سخت تر است. در اين داستان شخصيت حسيني به شخصيت راوي تبديل شده، اما باز در کليت اين مجموعه داستان راوي بيشتر از اينکه کاراکتر شخصيتي مثل محمد حسيني باشد کاراکتر يک مرد شنگول و در طبقه متوسط و روشنفکر است که با حداقل امکانات زندگي مي کند. در داستان «جمعه عصرهاي مبتذل» تلفن در روز جمعه به قول شما يک هشدار است. ولي راوي با همه اينها در موقعيت وسوسه و احتمال قرار مي گيرد. ولي اين حالت مدام با ساختن جمله هاي محتمل شکل مي گيرد. اين يکي از ويژگي هاي اين داستان هاست و شما به شکل ديگري به آن توجه کرديد. من هميشه فرم جمله هاي محتمل و در واقع ساختن يک رابطه محتمل را تاييد مي کنم. همه اتفاق هايي که براي شخصيت در اين داستان مي افتد خودش مي تواند موضوع داستان باشد، اما شخص داستان نويس نيست. به نظرم حسيني اين مورد را خيلي خوب اجرا کرده است. <br /><br />عنايت سميعي؛ داستان «ترس از دگرديسي» خيلي اتوبيوگرافيک نيست. ما آن فاصله گذاري را همواره بين نويسنده و راوي در چند داستان ديگر هم مي توانيم پيدا کنيم. اما درباره اين داستان به خصوص که گفتيد جملات محتمل بيان مي کند...<br /><br />شيوا ارسطويي؛ و موقعيت هاي محتمل...<br /><br />عنايت سميعي؛ بله. در اين داستان نه، يک نه قاطع نيست، چون حجم خيالپردازي راوي درباره بيتا به مراتب بيشتر از حس مسووليت نسبت به ميناست. ما يکي دو پاراگراف با مينا سر و کار داريم، اما همه داستان را اين موقعيت فانتزي - شباهت بيتا با مينا- ساخته است. اين نشان مي دهد ابژه ميل به راحتي مي تواند جابه جا شود و بيتا جاي مينا را بگيرد...<br /><br />شيوا ارسطويي؛ بله، مي تواند جانشين سازي شود و احتمال آن هم هست...<br /><br />عنايت سميعي؛ احتمال آن هست بنابراين اين فانتزي بازتوليد مي شود؛ دست کم براي من که خواننده ام. <br /><br />شيوا ارسطويي؛ به نظر من مديريت زبان خيلي مهم است. حس سانتي مانتال است، اما اجرا بسيار حرفه يي است. اجرا و زبان، داستان ها را نجات داده است و کمک مي کند داستان ها به سمت فضاي رمانتيک نروند.<br /><br />اسدالله امرايي؛ من فکر مي کنم سانتي مانتال را به عنوان يک صفت منفي به کار مي بريد.<br /><br />شيوا ارسطويي؛ بله، ولي اگر اين احساسات گرايي را به تغزل گويي زباني تبديل کند، موفق مي شود تا از احساسات گرايي نجات پيدا کند و به يک فرم حسي تبديل شود.<br /><br />اسدالله امرايي؛ ما به اين احساسات مي توانيم صفت آبکي هم اضافه کنيم؛ احساسات آبکي و رقيق...<br /><br />شيوا ارسطويي؛ ايرادي ندارد. انسان مي تواند دچار احساسات رقيق هم بشود، اما خوبي آن به اين است که همين احساسات رقيق به وسيله فرم، زبان و اجرا به يک حس تغزلي عميق تبديل شود. ما نمي توانيم چيزي را به اتهام اينکه رمانتيک است يا يک اثر سانتي مانتال، به طور کلي انکار کنيم. اين اجراست که هميشه آن را از هر نوع برچسب هاي فانتزي و زباني نجات مي دهد.<br /><br />عنايت سميعي؛ يکي ديگر از شگردهاي داستان که به نظرم خوب اجرا شده بود همان فاصله گذاري است. اين مورد در داستان «رنگ، تنها رنگ» ديده مي شود. ظاهراً بين راوي و عادل هيچ ارتباطي وجود ندارد و راوي يک فانتزي از دنياي عادل مي سازد. ما با قصه يي سر و کار داريم که از گوينده يا نويسنده اش و به همان نسبت از شخصيت اصلي آن که عادل باشد فاصله داريم. به همين ترتيب اين فاصله گذاري را در داستان «شرح بر آن نقاش» يا «و باز به همين سادگي...» مي بينيم. در اينجا سه جوان هستند و شخصيت دختر نقاش که حضور ناگهاني دارد و در خيالش اين دو رقيب را البته يکي به دست ديگري از بين مي برد. در پايان داستان مي بينيم اينها نمرده اند و بر فرض در خيال اين اتفاق افتاده است.<br /><br />اسدالله امرايي؛ بحث اقتدار زنانه که قبلاً مطرح شد همين بود. همه اين شخصيت ها مقتدر هستند. شما براي اينکه عمل کنيد بايد مقتدر هم باشيد.<br /><br />عنايت سميعي؛ به نوعي همه اينها در اين داستان خودشيفته اند. انگار هر سه نفر را در اين داستان سر کار گذاشته است و از اين حيث با زن هايي سر و کار داريم که نوعي خودشيفتگي در شخصيت شان تبلور پيدا کرده است. من از شيوه روايت اين داستان خوشم آمد، اما از محتواي آن خوشم نيامد. حس کردم در واقع در همان فضاي ادبيات رسمي است. فکر مي کنم در آنجا انباشتي صورت گرفته که به حسيني نمي خورد...<br /><br />شيوا ارسطويي؛ فکر مي کنم نسل ما ياد گرفته اند که محتوا قرار نيست عوض شود. همين طور که شما مي گوييد با محتواي آن مخالفيد و فرم آن را دوست داريد و آن هم به اين دليل که محتواي تکراري به وسيله زبان مرثيه خواني مي شود. اين زبان براي مرثيه است و در همان جا هم مي گويد حالا جنگ است ديگر. حرف شما درست است. نگاه کليشه يي به جنگ در واقع اساس کار است، اما اين نگاه به وسيله زباني اتفاق مي افتد که حالت تغزلي دارد. مرثيه به قول شما براي تمامي مفاهيم تکراري است که تنها در اجرا شايد بتواند نو باشد. فکر مي کنم مدرن بودن يعني اينکه ما مضامين کهنه و تکراري را با اجراهاي نو تازه کنيم. نمي دانم تجربه يي که من به آن دست پيدا کرده ام چقدر درست است، اما در انتها به اين نتيجه رسيدم که به اين دليل داستان نويس هاي اين عصر فرم و ساختار و توجه به تکنيک و... را انتخاب کرده اند که مضامين هميشه کهنه هستند. ما مجبوريم به کمک فرم اين مضامين را نو کنيم. اصلاً فکر مي کنم وظيفه فرم همين است و به همين دليل است که داستان کوتاه اينقدر به فرم وابسته است. داستان کوتاه قرار است اين مضامين پيش پاافتاده و روزمره را در جامعه يي که مثال زده شد مثل هشدار زنگ تلفن و... بيان کند. اگر شما در جامعه يي با ساختار جامعه جهان سومي قرار بگيريد ساختار اعتراف هم به ناچار به ساختار اعتراض تبديل مي شود. به نظر من چنين اتفاقي در اين داستان افتاده است.<br /><br />اسدالله امرايي؛ به نظرم در اين داستان روايت رسمي را نداريم. در واقع شخصيتي است که موضع دارد اما اينجا که درباره جنگ صحبت مي کند خيلي از آن فاصله دارد...<br /><br />عنايت سميعي؛ اين داستان يکي از بهترين داستان هايي است که در مورد فاصله گذاري در اين مجموعه مي توان مثال زد. اين زيبايي در اين داستان هست که مشخص نيست چه کسي سوژه است و چه کسي ابژه، چه کسي ناظر است و چه کسي منظره. با ضماير بازي مي شود و من تبديل به او مي شود که به عنوان يک يادگاري از يک دوره جنگ براي من راوي باقي مي ماند. اگر از حيث فوت و فن فاصله گذاري و برش هاي مقطعي از صحنه هاي پيش آمده به اين داستان نگاه کنيم آن را از نظر اجرا فوق العاده مي بينيم. اما به نظرم قهرمان ستايانه است و کمي به لحاظ انباشت من را اذيت کرد. خانم ارسطويي واژه خوبي مثل زبان تغزل را به کار بردند. من وقتي رمان حسيني را خواندم متوجه شدم او ادبيات کلاسيک را خوانده اما از ادبيات کلاسيک ادبيات چماق نساخته و آن را به يک زبان زنده تبديل کرده است. شما حس مي کنيد با يک زبان معيار سر و کار داريد اما در عين حال اين زبان معيار با زبان داستان متفاوت است. ما فرهنگ تقيه يي را که اشاره کردم در دهه 60 زياد داريم. آنهايي که نخوانده اند اصلاً نمي توانند چيزي بنويسند و به داستان دربياورند. اين سابقه است که اينها را مي سازد و وقتي سابقه وجود نداشته باشد شما بايد داستان هاي آپارتماني و تجربه هاي دم دستي را تبديل به داستان کنيد.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-4059320158444908412?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-17353334484603407742010-01-08T12:56:00.000+03:302010-01-08T13:10:02.859+03:30<div dir="rtl" style="text-align: right;">جهان اقتصاد 23/9/88 <br /></div>عنوان کتاب را که مي بيني:"نميتوانم به تو فکر نکنم سيما" و با خواندن پشت جلد: از به هم خوردن رسم هاي دخترانه آن هم با جسارت زياد در برابر اسکندر و نادر که حداقل اسم شان ياد آور قدرتي مردانه است، پيش فرضي مي شود برايت که شايد مثل خيلي از مجموعه داستان هاي ديگر، عمده کتاب ترکيبي باشد از داستان پردازي هاي خيالي نويسنده با اندکي واقعيت و تجربه شده هاي هر روزينه. ‏ اما از همان اولين داستان که جزء قوي ترين هاي اين مجموعه است، تمام پيش فرض ها از بين مي رود. "نميتوانم به تو فکر نکنم سيما" از حادثه اي سياسي در کشور حرف مي زند. و از رنج هاي جنگ رفتگاني که بارها دردهاي عميقشان در عرصه هاي مختلف هنري گفته شده است، از رنج سوژه هاي سياسي مخالف که آبروي کشور را در عرصه بين الملل کمرنگ مي کنند. و اين بار در کتاب محمد حسيني در قالب نامه اي، تکرار ... و اين آغاز ماجراي کنايه آميز مجموعه است که در اکثر داستان ها با اشاره اي هر چند کوچک به آنچه بايد، گريز مي زند و بدون تعللي ذهن هوشيار در مي يابد آن چه را که بايد...‏<br />جنگ باز هم تکرار مي شود در "شرح بر آن نقاش" با خاطراتي که مي آيند .و تکرار رنج ايراني از اين که "قرن هاست در واقعيت و خيال، غنايم را تقسيم کرده اند: جواهر و خانه و باغ و شهر و نفت و زن" و نشان دادن واکنش هاي احتمالي خواننده که "بايد رفت ميداني که وظيفه است" و يا "يک بار ايستاد و مغلوبشان کرد" و .... ‏<br />اين اشاره هاي قوي در داستان جمعه عصر هاي مبتذل به گونه اي ديگر تکرار مي شود. با چاپ کتاب، تهمت سفارش نويسي، تماس از وزارتخانه، احتمال همکاري، .... بري دانستن خود از حرف هاي ياوه گويان و.... و داستاني که در عمق زندگي و روح عاشقانه يک تاهل سنجيده شده، تمام مي شود. و تو فکر ميکني که در زندگي شخصي ات چه چيز حاکم است؟ و فکر ميکني، مثل قهرمان اين داستان، تا انتخاب کني که در کدام جهت زندگي ات را پيش ببري.... ‏<br />دغه¬غه حسيني تنها اشاره به جنگ و سياست و... نيست. او به کنايه از شاعري مي نويسد که سه شهرستاني به ديدنش مي روند. بزرگي که از شدت بيماري قند ، يک پايش را از زانو قطع کرده اند و بازهم اشاره اي به سياست با سوال ذهني "ميخواستيد پايتخت استان بشويد، شديد؟" و ياد آوري دوربين شکسته، بانک و... و امروز که هر کس از کتاب محمد حسنيي مي نويسد، در معرفي يا نقدش صريحاً به شاملو اشاره ميکند.‏<br />داستان ها زود تمام مي شوند. همه چيز کوتاه است. جمله ها، اتفاقات، اشاره ها، و... حاشيه روي ها اندک است. اصل آن چه لازم است، گفته مي شود و ذهنت درگير مي ماند و داستان را هر طور که بخواهي مي تواني تمام کني... ادامه دهي... خودت زندگي اش کني... فراموش کني... گذشته ها را به ياد آوري و... و در هر صورت ظاهري روان با اشاره هاي بسيار در فضايي عميق تر از آن چه مي نمايد.‏<br />و گاهي فکر ميکني که داستان خوانده اي يا تنها يک نامه. نامه اي گويا که حادثه هاي پياپي را برايت زنده کرده است. و البته از برنده اي در بنياد گلشيري و مهرگان انتظاري بيش از اين مي رود. حسيني با نگاه امروزي حوادث گذشته را بازگو ميکند. کوتاه، با جمله هاي 2 يا 3 جزئي که زود تمام مي شود و در انتها گاهي تو آغاز مي شوي. و يا خاطراتي که اکنون در اين کتاب ثبت شده اند. همان طور که خودش مي گويد: "در دنيايي که همه چيزش مي خواهد نبودن تو را ثابت کند، کافي است جايي چيزي از تو را به نمايش گذاشته باشند تا باز کشيده شوي آن جا."<br />نشر ثالث - چاپ اول :1388‏<br />قيمت: 1800 تومان<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-1735333448460340774?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-86934964073845076162009-12-18T13:48:00.005+03:302009-12-18T13:57:27.439+03:30<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SytYjnWQNhI/AAAAAAAAAB0/8zgjrqmTCLY/s1600-h/images.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 143px; height: 107px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SytYjnWQNhI/AAAAAAAAAB0/8zgjrqmTCLY/s200/images.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5416520345724139026" /></a><br />برای محمد رحمانیان و « روز حسین »<br />فرهیختگان 26/9/88<br /><br />سال های سال پیش نمی دانم در کدام کتاب خواندم: « تنها نهال های نازک طوفان های شدید را تاب می آورند.» طوفان خانه ها و درخت های تنومند و پل ها را می روبد، اما نهال نازک، با همه خردی و سستی ریشه هایش می ماند. خم می شود و می ماند. <br />نمی دانم همیشه و در همه جا این طور هست یا نه، اما تا چشم کار می کند، تا حافظه قد می دهد و تا تاریخ روایت می کند، انگار در حوالی ما همین بوده که هست. نویسنده می نویسد و روبیده می شود؛ شاعر می سراید و روبیده می شود؛ فیلمساز می سازد و روبیده می شود؛ نقاش، آهنگساز، پیکره ساز، نمایشنامه ساز و... همه، همه مثل هم.<br />نوشتن اتفاق افتادن امر محال آفرینش است بر کاغذ. این محال رنج ها می طلبد و ممکن می شود. و بعد طوفان است و روبیدن. باید این کاره باشی تا بدانی یعنی چه.<br />و کتاب که برای اخذ مجوز فرستاده می شود؛ کابوس مضاعف می شود. چه می گویند؟ این بار کجا را، کدام را دوست نمی دارند؟ و همه در غفلت این که تمایز وحشتناک بین زندگی عمومی و خصوصی دارد ویرانمان می کند.<br />چه می گویم؟ دو شب پیش به دعوت لی لی فرهاد پور میهمان تمرین تازه ترین کار رحمانیان بودم که این روزها، لابد پیرو « دوری و دوستی» با ندیدنش در برنامه شبانه تلویزیون بسیار بیش تر دوستش دارم. نمایشش درختی سترگ بود؛ ریشه دار و پربار. دقتش در خواندن و دریافتن دو، و شاید سه، برهه تاریخ و همنشانی آن ها ستودنی بود و به کسوت درام درآوردن آن دریافتن، ستایش برانگیز. چهار ساعت خستگی ناپذیر او و همراهانش بازی ساختند از مصیبت تکرار شده قرن ها، از نینوا تا همین حوالی ما. « روز حسین» حیرت زده ات می کند و اندوهگین؛ اندوهش اما از جنس همیشه نیست. اما حرفم این ها نیست، که در تمام آن چهار ساعت که با تحسین تمرین را نگاه می کردم؛ همان آشنا را می دیدم؛ همان طوفان؛ همان کابوس؛ همو بود؛ همان؛ همان که می روبد. متن تصویرش می کرد و نگاه ها ، به رغم بازی های درخشان، در انکارش نا توان بودند. ناتوان در انکار این کابوس که نتوانند ثمره آن همه تلاش را به تماشایمان بگذارند. آخر تنها نهال های نازک طوفان را تاب می آورند.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-8693496407384507616?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-41942325924250157282009-12-04T12:46:00.001+03:302009-12-04T12:50:29.626+03:30<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SxjUKwuh36I/AAAAAAAAABc/r0uT58DlpIE/s1600-h/64a32d470da04a49a51536dfa31e3c24.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 128px; height: 200px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SxjUKwuh36I/AAAAAAAAABc/r0uT58DlpIE/s200/64a32d470da04a49a51536dfa31e3c24.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5411308233629491106" /></a><br /><div dir="rtl" style="text-align: right;">فرهیختگان 12/9/88<br /></div> این روزها چند کار خوب خوانده‌ام. در میان مجموعه داستان‌ها «برف و سمفونی ابری» پیمان اسماعیلی به نظرم بسیار خوب آمد. گفت‌وگو ندارد که پیمان برای رسیدن به این نثر و تکنیک رنج‌‌ها برده است، و بی‌شک بیش از آن در پروراندن نگاهی چنین دقیق و برازندة انسان به پیرامونش؛ و این‌ها همان ویژگی‌هایی است که کمی پیش در «نگران نباش» مهسا محب علی دیده بودم و از یاد نمی‌برم. محب علی نسلی را دیده بود که مدت‌ها بود نمی‌خواستیم ببینیمش. اما ماجرا فقط دیدن نیست؛ او انسان را ستوده بود؛ حتی اگر ابتذال را سپر بلایای تاریخی‌اش کرده باشد.<br /><br />باز هم خوانده‌ام: «آویشن قشنگ نیست»‌ نوشته حامد اسماعیلیون، «موزه اشیاء گم شده» پیام یزدانجو، «دیوانه در مهتاب» حمیدرضا نجفی و… که خواندنی‌اند و به گمانم هرکدام چیزی به ادبیاتِ‌ معاصرمان افزوده‌اند.<br /><br />و باز هم خوانده‌ام، بی‌آن‌که شما هنوز آن‌ها را خوانده باشید. کارمند نشر بودن گاه حسن‌هایی هم دارد.<br /><br />اسدالله امرایی چند ماهی هست که خزان خودکامة مارکز را ترجمه کرده است؛ ترجمه‌ای تحسین برانگیز. این‌که می‌گویم تحسین برانگیز تعارف نیست. شک ندارم کارنامة‌ امرایی،‌ به رغم درخشانی آثار پیش از اینش، از این پس به قبل و بعد از ترجمه «خزان خودکامه» بخش خواهد شد.<br /><br />شک ندارم اگر مارکز به فارسی می‌نوشت، «خزان خودکامه»‌اش همین می‌شد که امرایی به فارسی‌اش درآورده.<br /><br />کتاب چند ماهی است که در ادارة ‌کتاب است، و ناشرش:‌ ثالث.<br /><br />«برای بوسه‌ای در بوداپست» ارسطویی را هم سال تازه آغاز شده بود که خواندم. رمانی کم حجم که می‌دانم کوهی از برگه و فیش پشت سر دارد.<br /><br />داستانِ آرامِ عشقی تباه شده در سال پرحادثه ۵۷٫ سخت ایرانی است و عجیب فهمیدنی در هر گوشة‌ جهان.<br /><br />کاش بیش از این در ارشاد نماند. ناشر این هم ثالث است.<br /><br />مجموعه قصه‌ای از فوئنتس به اسم «آب سوخته» با ترجمة‌ علی اکبر فلاحی در نشر ققنوس در دست انتشار است و نشرش به گمانم به دو دلیل اتفاقی بزرگ است. دلیل اول:‌ مجموعه‌ای است از بهترین داستان‌های فوئنتس، منتشر شدة‌ دو سالِ پیش در مکزیک. و دلیل دوم:‌ زبان اسپانیولی برای ترجمه به فارسی، از این پس مترجمی تازه نفس و کاربلد دارد.<br /><br />در این چند ماه،‌ هربار که ناشر را دیده‌ام، یادم نرفته اصرار کنم، تشویق مترجم را به ترجمه‌های دیگر از یاد نبرد.<br /><br />برای «سایه‌ها» نوشته محمود فلکی آب پاکی را روی دستمان ریختند:‌ «‌غیر قابل چاپ.»‌ حیف،‌ اما بین خودمان بماند، همیشه امیدی هست. قبل از این هم برای کتاب‌هایی از اول آن عبارت کلمة «غیر» برداشته شده است. یکی‌اش همین ماه پیش چاپ شد.<br /><br />رمانی از مهناز کریمی خوانده‌ام که آن قدر در انتظار مجوز مانده که دیگر اسمش هم یادم نیست. کریمی هم مدتی است در ایران نیست. عالی است، چنان ریاکاری نابودکننده‌مان را نشانه رفته است که حیرت می‌کنی. ناشر کار باید روشنگران باشد.<br /><br />و یک کار محشر خوانده‌ام از مارکز به اسم «یادداشت‌های پنج ساله» و بله با ترجمة ‌«بهمن فرزانه». فرزانه که در رم ترجمه‌اش می‌کرد، هر چند صفحه که پیش می‌رفت، تماس می‌گرفت و تا گوشی را برمی‌داشتم می‌گفت:‌ «فوق‌العاده‌اند، یکی از یکی بهتر.» ترجمه که تمام شد من بودم که می‌خواندم و از پشت میزم در نشر ثالث می‌گفتم:‌ «فوق‌العاده‌اند، یکی از یکی بهتر.»<br /><br />و باز هم هست. آن همه کتاب خوب که امیدوارم فقط ما، کارمندان نشر، خواننده‌شان نمانیم.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-4194232592425015728?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-55424048963882065982009-11-19T13:35:00.001+03:302009-11-19T13:35:40.785+03:30<div dir="rtl" style="text-align: right;"><br /></div><a href="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/Sp6E1xQUqrI/AAAAAAAAAA0/YOVFMPtSG_g/s1600-h/dadgah_tajzadeh2.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 320px; height: 126px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/Sp6E1xQUqrI/AAAAAAAAAA0/YOVFMPtSG_g/s320/dadgah_tajzadeh2.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5376881064416684722" /></a><br />گوشی را که بر می دارد، مجال نمی دهم. می پرسم: « چطوری؟ » و قبل از این که بگوید: « خوب. همان قدر که در این اوضاع می شود خوب بود. » می گویم: « یه مهمونی بگیر جان مادرت. دق کردیم.» مکث می کند. مکثش طولانی می شود. طولانی تر<br />آپارتمانش بزرگ است. بزرگ تر از آپارتمان ما و دیگران.<br /> می گویم: « از همان اول هم شرط می کنیم جز مزخرف چیزی نگوییم <br /> «.می گوید: « برقصیم <br /> «.می گویم: « برقصیم <br /> «.می گوید: « تا صبح <br /> «.می گویم: « تا وقتی پایمان توان دارد <br />می گوید: «بعد از خستگی بیفتیم <br /> می گویم: « بیهوش شویم <br />می گوید:« بیهوش. » و شین را می کشد تا بگویم: « صبح که بیدار شویم، یادمان نیاید کی هستیم و کجا هستیم <br />می گوید: « گیج و مست، انگار نه انگار که چه خبرهاست<br /> می گویم: « مست و بی خبر. انگار که از کابوس بیدار شده باشیم.» می گوید: « کابوس.» و آه می کشد <br />می گویم: « انگار که کابوس تمام شده باشد، می خندیم <br />می گوید: « می خندیم، می خندیم، بخند.» می خندم، می خندم، می خندم<br />می گوید:«گریه نکن<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-5542404896388206598?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-82399621909081719732009-11-18T20:03:00.002+03:302009-11-19T22:37:05.434+03:30گفت وگو با محمد حسيني به بهانه مجموعه داستان «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما» <br /><br />علي چنگيزي<br />(اعتماد) 27/8/88<br /><br /><br />«محمد حسيني» متولد دوم اسفندماه 1350 از داستان نويسان نسل چهارم است که سبک و سياق نوشتن اش خواننده را به ياد داستان هاي «هوشنگ گلشيري» مي اندازد هر چند هيچ وقت جزء شاگردان «هوشنگ گلشيري» نبوده است. اولين مجموعه داستان «محمد حسيني» با عنوان «يکي از همين روزها، ماريا»، که از سوي نشر ققنوس منتشر شده، در زمان خودش بسيار مورد توجه منتقدان قرار گرفت. بعد از آن رمان «آبي تر از گناه يا بر مدار هلال آن حکايت سنگين بار» از وي منتشر شد و براي همين رمان بود که جايزه ادبي «هوشنگ گلشيري» و جايزه ادبي «مهرگان ادب» را در سال 1384 برد. همچنين از «محمد حسيني» «ريخت شناسي قصه هاي قرآني» که برنده رتبه دوم پژوهش، دومين جشنواره قرآني شده است و کتاب «به دنبال فردوسي» که برگزيده هفتمين جشنواره بين المللي رشد شده نيز منتشر شده است. به تازگي مجموعه داستان «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما» از او منتشر شده است و رمان «تنها براي روجا» و کتاب «مباني ويرايش» هم به زودي از او منتشر مي شود. «محمد حسيني» اکنون به عنوان دبير بخش ادبيات و سرويراستار نشر ثالث مشغول به کار است.<br /><br /><a href="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/StNwm5HGkqI/AAAAAAAAABU/1EykUvWtkeI/s1600-h/mohammad-hosseini%5B2%5D.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 134px; height: 200px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/StNwm5HGkqI/AAAAAAAAABU/1EykUvWtkeI/s200/mohammad-hosseini%5B2%5D.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5391776992360567458" /></a>--- <br /><br />-از همان اولين داستان مجموعه داستان اولت، «يکي از همين روزها، ماريا»، خواننده حس مي کند بخش بزرگي از داستان هايت نهان است. همان قضيه کوه يخ معروف همينگوي منظورم است به نحوي که هميشه يکي دو داستانت قابليت رمان شدن را دارند. اين موضوع را يک اصل براي کارهايت مي داني؟<br /><br />فکر مي کنم همه داستان ها چنين قابليتي دارند. داستان کوتاه همان برش معروف از زندگي است. بزنگاهي است که بي شک قبل و بعد داشته است. انتخاب درست آن بزنگاه داستان را از پرداختن به بسياري از مطالب بي نياز مي کند اما به هرحال هر ماجرايي قبل و بعد دارد. مي شود از زواياي مختلف به آن نگاه کرد. دور و نزديک شد. از ديگر اشخاص متن پرسيد و بسياري کارهاي ديگر. البته مشروط به توانايي و دانشي وسيع. داستان کوتاه نوشتن دشوار است، اما رمان نوشتن علاوه بر اين دشواري دانشي وسيع، بسيار وسيع، نياز دارد. البته داستان کوتاه بي نياز از دانش نيست فقط در مقام مقايسه گفتم، اگر نه چيزي که متن را برجسته مي کند در همه حالي دانش و شعور نهفته در پس آن است. تصوير کردن را مي توان آموخت. مي شود با تمرين به رازهاي نثر پي برد و اثري پديد آورد که قابليت خواندن داشته باشد، اما همه اينها اگر با تاويل و شناخت و ستايش انسان همراه نباشد کاري تکنيکي است، خلق ادبيات نيست. ادبيات يعني اجراي امر محال آفرينش بر کاغذ. اين تناقض فقط و فقط با دانش و شناخت شکوهمندترين پديده هستي که انسان است ممکن خواهد بود. انسان ذهني انتزاعي دارد و مي تواند شکوهمندانه بينديشد. من اين شکوه را دست کم نمي گيرم و همواره به شکوهمندي داستان و خوانندگانش ايمان داشته ام. به قابليت رمان شدن داستان هايم فکر نکرده ام. داستان هاي کوتاهم داستان کوتاهند؛ برشي از زندگي که چهره پنهانش هرچه باشد- زشت يا زيبا- متفاوت است با آنچه در نگاه سطحي رخ مي نمايد. داستان حضور سطح را انکار نمي کند، از همان جا آغاز مي کند و در بزنگاه لازم گريبانش را مي گيرد و به عمق مي رود پس نيازي به بازسازي کامل سطح نيست، گاه اشاره يي کافي است.<br /><br />-گاهي اين حذف عمدي بخش زيادي از داستان موجب نمي شود ارتباط خواننده با داستان قطع شود يا خواننده اصلاً ارتباط چنداني با داستان برقرار نکند. مثلاً داستان «ترس از دگرديسي» يا داستان «اون بالا من يه آيينه دارم» خط اصلي انگار توي اين داستان ها بر اثر حذف و تمايل به ايجاز گم شده؟<br /><br />جاي ديگر هم گفته ام درباره داستان کاملاً کلاسيک فکر مي کنم؛ همان مثال وام گرفته از تئاتر که اگر تفنگي در صحنه يي باشد حتماً بايد در صحنه يي ديگر شليک کند؛ اثري، نقشي داشته باشد، اگر نه بودنش زائد است. من چيزي را حذف نمي کنم، آنچه متن لازمش مي داند بايد بيايد، اما بيشتر نه. سعي مي کنم به اندازه بگويم؛ اندازه يي که متن تعيين مي کند. در يکي از داستان هايي که شما اسم برديد راوي تلاش دارد بفهمد آن پاسخي که داده واقعاً چه دليلي دارد و در اين کنکاش به چيزهايي هم مي رسد. حالا اگر حتي از به زبان آوردنش مي ترسد و گويي حتي با خود هم صادقانه رفتار نمي کند، مشکل اوست. او هم محصول جامعه رياکاري است که مدام و مداوم رياکاري را تحميل مي کند، نابودمان مي کند و حواس مان هيچ به آن نيست.<br /><br />-در رمان «آبي تر از گناه» به نوعي منتقد جامعه يي به نظر مي رسي که همه ابزار مدرن را دارد اما باز تا عمق وجودش سنتي است اما در کتاب اخيرت اين حس انتقادي کمتر به خواننده منتقل مي شود.<br /><br />اينها دو کار مستقلند. اما در همان هم انتقادي در کار نبود فقط يک جور توجه دادن است که اين هست ببينيدش و اگر دوستش نداريد فکري برايش بکنيد. اين نگاه اينجا هم هست نه در کار من، که فکر مي کنم در کار نويسندگان مستقل سراسر جهان هم هست. نويسنده مستقل دروغ نمي گويد. ممکن است اشتباه کند اما دروغ نمي گويد. هميشه بايد راستش را گفت. در اين جهان پردردسر فقط ديوانه ها با دروغ گفتن براي خود دردسر تازه مي تراشند. همين که بگوييم اين هست به گمانم کافي است. <br /><br />-نقدي که هميشه به داستان هاي تو دارند نزديک بودن سبک و سياق نوشتنت به «هوشنگ گلشيري» است. توي اين کتابت کمتر و در «آبي تر از گناه» بيشتر. هيچ وقت خواسته يي از زير بار اين تاثير خارج شوي و اين شباهت را کمتر کني؟<br /><br />آن وقت ها هفته يي يک روز از کمي مانده به ظهر تا غروب ويراستاري درس مي دادم. کلاس اول تمام شده بود و نشسته بودم ليوان چاي در دست تا کمي بعد به کلاس دوم بروم. زبان معيار را جلسه قبل گفته بودم و شکل هاي مختلف زبان را. بايد مي رفتم و مثل کلاس قبلي اول گوشه تابلو مي نوشتم؛ «سبک» و از تک تک حاضران مي خواستم تعريفش کنند و بعد مي نوشتم؛ «لمش را به صندلي لهستاني داده بود شازده» و مي خواستم جمله را به زبان معيار بازگردانند و فکر کنند و فکر کنند که چرا گلشيري در شازده احتجابش شازده را برده بود آخر جمله و لم را اين طور توي چشم زن آورده بود اول و الي آخر تا ذره ذره کشف کنند که سبک يعني خروج آگاهانه از زبان يا فرم معيار، يعني ژرف و ژرف تر کردن متن. چاي را خورده بودم، انگار که يکي از اهالي کلاس از لاي در نيمه باز سر تو آورد و گفت؛ انگار ديشب... اندوه آن خبر هميشه با من است. گاه به رمان ها و داستان هايي فکر مي کنم که او همچنان مي توانست بنويسد و مرگ امانش نداد. مرگ گلشيري آن طور ناگهان و بسيار زودتر از آنچه مي توانست روي دهد، لطمه يي هميشگي براي ادبيات ماست. تاثير او را نه من و نه بسياري از نويسندگاني که آثارشان را دوست مي دارم نمي توانند انکار کنند و چرا انکار کنند. گلشيري دقيق مي نوشت و براي داستان و ادبيات و زبان حرمت بسيار قائل بود. اما سبک او منحصر به فرد بود و ويژگي سبک همين است. من داستانم را به شيوه خودم مي نويسم؛ با سوژه ها و فرم هايي که سزاوارشان مي دانم و البته حرمت ادبيات را، چنان که او حرمتش داشت، سعي دارم مراعات کنم. شخصاً در سبک و سياق شباهتي نمي بينم تا تلاشي براي دور شدن از آن بکنم. <br /><br />-خواننده در اکثر داستان هايت با يک معما روبه روست. در «آبي تر از گناه» به طور خاص و در چند داستان مجموعه داستان کتاب «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما». في المثل همين داستان کوتاه «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما» حالت معمايي دارد. برادري که انگار در بند است براي خواهر فراري اش- که انگار سياسي هم هست- نامه مي نويسد تا راضي اش کند به مملکت برگردد. خواننده هميشه به دنبال پاسخ اين معما مي گردد که برادر حقيقت را مي گويد يا از سر اجبار مي خواهد خواهرش را راضي به بازگشت کند؟<br /><br />اين يکي از ويژگي هاي بسياري از داستان هاست، به ويژه داستان هايي که دوست شان دارم. به هر حال معماها احاطه مان کرده اند؛ يکي هم همين ديگري ساختن آدم هاست با سرعتي حيرت آور. ما آدم هاي پيچيده يي شده ايم و البته اين را نشانه عميق و متفکر بودن نمي دانم، نشانه مستقيم سخت روزي هاست. در طول اين تاريخ عجيب و غريب آنقدر جلوي رشدمان سنگ انداخته اند، آنقدر توي سرمان زده اند که لاجرم براي سر برآوردن و زنده ماندن پيچ و تاب خورده ايم و شده ايم اين موجودات پيچيده هفت رنگ. آن برادر هم يکي از خود ماست. به هر حال از پس هم برمي آييم. حرف هم را مي فهميم چون در شرايطي يکسان زندگي مي کنيم. او مي نويسد تا خواهرش دريابد و درخواهد يافت؛ خواهر هم پاگرفته همين شرايط است. <br /><br />-در داستان «و باز به همين سادگي» هم معمايي در کار است. رابطه بين آدم هاي داستان پيچيده است. انگار رابطه با «روجا» چيزي را بين دوستان به هم زده است در کل انگار رابطه آدم هاي داستان هايت معما است؟<br /><br />گفتم تک تک مان معماييم. بي رحم و دل نازک. ديگر چه بگويم. اهل همين سرزمين گل و بلبليم. <br /><br />-زياد مشخص نمي شود «روجا» کيست که اين طور اوضاع را به هم مي ريزد معما در اين داستان براي خواننده حل نمي شود يا بهتر بگويم راه هاي حل معما بسته شده است.<br /><br />واقعاً که انتظار نداري در اينجا چيزي اضافه کنم، همه اش همان جا هست، اگر فرصت بود دوباره بخوانش.<br />- بله حتماً. اگر اشتباه نکنم دو داستانت هم مستقيم يا غيرمستقيم به جنگ مربوط مي شود. به عنوان کسي که دوران کودکي و نوجواني ات را در اين دوران سر کرده يي جنگ برايت دغدغه بوده است؟<br /> حتماً هست. اولين باري که اسلحه جنگي به دست گرفتم 12 سالم بود. سال پنجم ابتدايي بودم و مدرسه راهي مان کرده بود به اردوي آموزشي. ازجلونظام ها و بدوبخيزها که تمام شده بود، رفته بوديم به تپه هاي شهر تا تير بيندازيم و لابد نيروي جنگي شويم. با اسلحه يي که اگر غفلت مي کردي موقع گذاشتن خشاب، انگشت هايت را برده بود. به فرموده مربي به سينه دراز کشيديم و تپه هاي روبه رو را نشانه رفتيم. همين ماجرا سه سال بعد تکرار شد. هنوز نمي فهمم آن مربي چرا آن طور خشن زير بارش آن تگرگ مجبورمان کرد کلاغ پر برويم. 200 ، 300 نفر بوديم و البته که از فرياد مربي تفنگ به دست و نارنجک به کمر اطاعت مي کرديم. گو اينکه بارها رو به ما شليک کرده بود و ديده بوديم تيرهايش مشقي است و نارنجکش را هم بارها انداخته بود و خيز برداشته بوديم روي کف سيماني و خبري نشده بود. اما به هر حال يکي تفنگ بود و يکي نارنجک. من از همان وقت ها نمي فهميدم چرا. بعد ها هم نفهميدم. وقتي يکي دو سال بعد از جنگ در چند کيلومتري اهواز براي17 ماه به نشانه هاي بازمانده از جنگ نگاه مي کردم، باز نمي فهميدم. هنوز نمي فهمم. حالا اگر تلاش براي فهميدن را دغدغه بداني بله دغدغه ام بوده است. چطور مي تواند نباشد وقتي آوار مي شود و نجيب ترين فرزندان ملت را زخم مي زند؟ <br /><br />-از اين هراس نداشتي که تجربه دست اول از جنگ نداشته يي و از جنگ نوشته يي؟<br /><br />ترس که بي معني است. نوشتن به دانش نياز دارد نه به تجربه مستقيم. البته اين دو داستان کم و بيش تجربي هم هست. به نقاشي که در يکي از داستان ها آمده تقريباً براي 17 ماه هر غروب وقتي بعضي از رفقا به شعله هاي معلوم نيست تا چند سال بعد روشن چاه هاي نفت نگاه مي کردند، خيره بوده ام. آن محله عجيب و غريب و تلخ داستان ديگر را هم با چشم هاي خودم ديده ام، هنوز هم شنيده ام که هست. وحشتناک است اما هست. محله يي که به محض ديدنش فقط به يک چيز فکر مي کني؛ فرار کردن.<br /><br />-فکر مي کني داستاني مثل «جمعه عصرهاي مبتذل» که داستان زندگي نويسنده يي است در يک روز تعطيل چه جذابيتي براي يک خواننده دارد؟ اصلاً دغدغه خواننده هست يا دغدغه خودت بوده؟<br /><br />نويسنده هم از مردم است. گفتم از مردم است و نگفتم مردمي است. فقط نويسنده هاي خوب مردمي هستند. من هيچ نويسنده خوبي را نمي شناسم که بتواند روزهايش را تقسيم کند و مثلاً تصميم بگيرد يک روز در هفته نويسنده نباشد، فکر نکند، فيلم احمقانه ببيند و... بعد دوباره فکر کند. چه مي دانم توي خيابان حق ديگران را پايمال کند و غروب به غروب دست هايش را بشويد و متفکر شود. پرداختن به اين موضوع را مساله يي شخصي نديدم و خواستم بگويم اين هم هست. خواستم با ديگران در ميانش بگذارم.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-8239962190908171973?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-46119511570178849532009-10-29T18:18:00.002+03:302009-10-29T19:04:55.706+03:30اسدالله امرايي<br /> اعتماد 7/8 /88<br />عيساي مسيح رسيد و گفت؛ نخستين سنگ را کسي پرتاب کند که خود شرمسار گناهي نباشد، «حقيقت قضيه گاليله» را امه ريشارت در سال 2007 نوشته و دکتر محمد مجلسي به همت دنياي نو منتشر کرده. ماجراي گاليله آنقدر تکرار شده که شايد نيازي نباشد بگوييم که بود و چه کرد. فقط ظاهراً هنوز حقيقت قضيه نه بر ما که بر ديگران هم گشوده نشده. براي همين است که قرن ها بعد از درگذشت گاليله که سخن خود را «زير پا گذاشت» درباره اش مي نويسند. از اول کساني که جان بر سر سخن گذاشتند، سقراط بود که با خونسردي و متانت به تمام اتهام ها پاسخ گفت و آنها را به سوي خود متهم کنندگان بازگرداند. سقراط اعلام کرد که از مرگ هيچ باکي ندارد، اما مرگ وي لکه ننگيني بر چهره آتن بر جاي خواهد گذاشت. اول سنگ بر پاي او آمد که مي انديشيد. شوکران سهم او بود. سهمي تلخ و مرگبار که به نامش ثبت شد و وارد فرهنگ سياسي و اجتماعي شد. «شوکران شيرين» مجموعه يي از داستان هاي طنز جهان است که با همکاري دوستان گرد آورده ام، از عبدالله کوثري، مژده دقيقي، صفدر تقي زاده گرفته تا مهدي غبرايي، محمد حسن سجودي و مهسا ملک مرزبان. از دست ندهيد که بايد منتظر نوبت چاپ پنجمش باشيد. انتشارات مرواريد باني خير ماجراست. حالا که بحث گاليله و سقراط داغ شده «اعترافات يک عکاس» هم توي کيف دوربينش است، لابد دو روز ديگر کتاب اعترافات يک گرافيست و بعد هم اعترافات يک کاريکاتوريست منتشر مي شود. موضوع اين رمان عشق يکسره عکاسي است به يک زن. عکاس با دوربين مي افتد دنبال زن و زن مي شود يک سوژه عکاسي. يک شيئي. انتشارات روشنگران و مطالعات زنان هم ناشرش. اما نويسنده اش بنفشه حجازي است که بيست و چند کتاب دارد. اسم يکي شان هم «من اعتراف مي کنم» است. همشهري آقاي کروبي است، مجموعه داستان «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما» نوشته محمد حسيني سرانجام به همت نشر ثالث منتشر شد. مثل خيلي از سرانجام هاي ديگر. داستان نمي توانم به تو فکر نکنم سيما نخستين داستان مجموعه است. اين تک داستان و داستان هاي ديگر نه از اتفاق که از سر شعور نويسنده، تنه به برخي از وقايع اخير مي زند و ذهن مخاطبش را درگير مي کند. هرچند داستان است و لايه هاي نهان دارد. در داستان سيما به سيمايي اشاره مي شود که رفته است و خوراک تبليغاتي شده. در براي بعد حکايت ديدار سه دانشجوي شهرستاني با يک شاعر است که نامش برده نمي شود. اما هر اشاره يي بلافاصله ذهن آموخته را به يک جا سوق مي دهد. هزاران هزار دهکده و زن هست، اما اينجا وقتي گفته مي شود دهکده، فقط يک نام به ذهن مي رسد و زن يک زن که با آينه و درخت و خاطره و خنجر تداعي مي شود. محمد حسيني پيشتر «آبي تر از گناه» را نوشته بود که برنده جايزه گلشيري و مهرگان شد. «قصه هاي پريوار و داستان هاي واقعي» کامران محمدي به همت انتشارات ققنوس منتشر شد. اين روز دوازدهمي است که بيکار شده ام. حسابش کامل دستم است. درست 12 روز پيش بود که مدير داخلي شرکت، آن نامه را دستم داد. حالا 12 روز گذشته است. يادم نمي رود، هيچ وقت. توي ذهنم پيچيد؛ «حالا به پري چه مي گويي؟» گفتم؛ «پري دست هايت چرا اين طور شده؟» پري دست هايش را پشتش پنهان کرد. دست هاي پري پوست پوست شده بود. قايق، زير ترمه، روي سنگ، تنها سه روز، اگر شبي از شب هاي زمستان سربازي و شال چهل و پنجم از جمله داستان هاي مجموعه است. مجموعه داستان «سلام آقاي ونسان» را رضا خاکي نژاد نوشته و نشر چشمه منتشر کرده. «نوک چاقو را که فرو کرد، پوست هندوانه مثل بغضي کهنه ترقي کرد و ترکيد. تخمه هاي سياه، انگار چشم هايي جادو شده که هنوز به روشنايي خو نکرده اند، براق و لزج، از گوشت زبر و قرمز هندوانه فاصله گرفتند.» جداً هوس نکرديد بخوريد، البته به قول همشهري هاي ما کسي که در زمستان هندوانه بخورد، زانويش از سرما مي لرزد. کدام هندوانه را خوردي آقاي ونسان که نقاشي به اين خوبي مي کشيدي و گوش خودت را بريدي، رضا خاکي نژاد از روزنامه نگارهاي قديمي است که عرصه داستان را هم آزموده است.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-4611951157017884953?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-21163252253749142112009-10-29T18:12:00.003+03:302009-10-29T19:06:20.769+03:30اعتماد 7/8/88<br />به نظر مي رسد تمام نويسندگاني که دغدغه هاي روايي شان ابتدا در عرصه زبان ارائه و نحوه<br />چيدمان کلمات رخ مي نمايد، يعني داستان خودش را نه با ساير عناصرش مثل فضا و شخصيت و ديالوگ ها و... که با زبانش در ذهن برمي سازد، حاصل کارشان با ديگران تفاوت دارد. تفاوت که مي گويم، در حد يک کلمه ساده نيست بلکه به گمانم تفاوت ها بسيار مي شود. شهرزاد اين داستان ها با شهرزاد داستان هاي ديگر فرق مي کند. جايي مي ايستد در فاصله ميان گفتن و نگفتن. ترديد و ابهام و تعليق جان تازه يي مي گيرد. داستان نويس بي اختيار دستش را دراز مي کند سوي مخاطب و از او مي خواهد که پا بگذارد در عرصه متني که زبانش با زبان گفتار روزمره يا زبان معيار فاصله دارد. بايد ميان جمله هايي که در دل هريکي شان معاني بسيار مستتر است مخاطب غرقه شود. معني هاي جديد مستفاد شود. متن تازه يي خلق شود. اينجا ممکن است مخاطب لايه يي کشف کند که از چشم خود نويسنده هم پنهان بوده يا اصلاً به آن توجه نداشته است. در ايران نويسنده هايي که داستان مانند شعر برايشان اتفاقي است در زبان اندک اند. يعني بيشتر کساني که اهل قلم اند تلاش مي کنند از درگيري هاي زباني در شکل افراطي دور شوند. اما هستند داستان نويساني که به فراخور درونمايه يا ذهنيت قوام يافته شان از الگوهاي روايي و تکنيک هاي اجرايي زبان حکم پناهگاه برايشان دارد. جايي است که گويي مي توانند حتي نفسي تازه کنند و در پيچ و خم جمله ها پنهان شوند. آنچه در ذهن شان مي گذرد، پروسه يي دردناک است. به تعبيري شايد بتوان گفت يک «من» آسيب ديده درون شان را مي خلد. مي خواهند داستاني بنويسند که در آن هم دردي که کشيده اند اندکي التيام يابد هم به ديگران آن درد را معرفي کنند. يادآور شوند که در چند قدمي شان يک اتفاق در حال وقوع است؛ اتفاقي که در چشم نويسنده، گاه در حد يک فاجعه است. کار نويسنده همين بزرگنمايي است؟ اما تضادي که در اين ميان شکل مي گيرد درخور توجه است. از يک سو نويسنده در روايت مدام هشدار مي دهد. رنگ و لعاب اتفاق را تند و تيز مي کند. همه چيز سويه يي اغراق آميز پيدا مي کند. از سوي ديگر در کوچه پس کوچه هاي زبان نويسنده خود مي خواهد نفس تازه کند. زبان لبه هاي تيز روايت را کند مي کند. مخاطب بايد بارها بخواند تا دردي مانند تلخي قهوه که جرعه جرعه نوشيده مي شود، در ذهنش ته نشين شود. شايد فاصله داستان و گزارشي از يک رخداد بيروني هم در همين ژرف انديشي باشد. <br /><br />مجموعه داستان «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما» نوشته «محمد حسيني» که به تازگي به چاپ رسيده است، از خصيصه يي که ذکرش پيشتر آمد، بهره بسيار برده است. مشخص است تمام راوي هاي او از يک «من» آسيب ديده برخوردارند و نويسنده براي کمتر درد کشيدن و کشاندن مخاطب به ژرف ساخت هاي روايي اش و طرح دغدغه هاي اجتماعي اش، به زبان پناه برده است. يعني به جز داستان اول، در بقيه داستان ها شما چالشي فرارويتان هست به نام زبان. بايد از کلمه ها و تداعي هاي ضمني اش بگذريد تا بتوانيد به دل روايت برسيد. و به اين ويژگي اضافه کنيد ترجيح نويسنده به کمتر گفتن را. او سعي دارد از هر موقعيتي کليدي ترين تصوير يا توصيف را ارائه کند. براي ساختن يک ارتباط انساني پنج ديالوگ را کافي مي داند؛ ديالوگ هايي که در آنها بيشترين تاثير بايد منتقل شود و حتي کارکرد شخصيت پردازانه هم داشته باشد، پيشبرنده خط روايت هم باشد و توليد ريتم کند. <br /><br />مي بينيد که ما در اينجا به ايجاز محض مي رسيم. نويسنده دوست ندارد از دردي که گفتيم، زياد بگويد. تاثيرش شايد از ميان مي رود. دوست دارد شما درگير شويد. خود مقدمه يي براي اين روايت در ذهن بياوريد و آنگاه براي پايانش فکري کنيد. او ميانه يک رخداد را با کمترين سطرهايي که مي تواند برگزيند، نوشته است. شايد «محمد حسيني» به ميني ماليسم معتقد باشد. به برش هاي ظريف اما سرنوشت ساز از يک شخصيت، يک ماجرا، يک موقعيت يا فضا. شايد شتاب عصر رسانه به توجه بيشتر نويسندگان ما به اين الگوي روايي انجاميده است. (چون در بيشتر مجموعه داستان ها شما مي بينيد سقف صفحات و نيز برش هاي ارائه شده از يک شخصيت گاه حتي عجيب و غريب محدود است. نويسنده ها هم مانند ديگر شهروندان شايد فرصت شان براي نوشتن اندک است. نکته يي است که توجه به آن از سوي منتقدان و نويسندگان مهم به نظر مي رسد.)<br /><br />در اين مورد نويسنده مجموعه داستان «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما» مي گويد؛ «ببينيد راستش را بخواهيد به نظرم بايد به يک تعريف مشترک از ايجاز برسيم. من به داستان خيلي به شکل کلاسيک نگاه مي کنم. به آن مثال معروف وام گرفته از تئاتر معتقدم که اگر تفنگي در صحنه يي باشد بايد در صحنه ديگري آن تفنگ شليک شود، اگر نه بودنش بي معناست. اگر حرف نزدن زيادي را ايجاز تلقي کنيم يا بگوييم ايجاز يعني درست به کار بردن و به اندازه گفتن بله به آن اعتقاد دارم. گاهي به اندازه گفتن در قياس با پرگويي يا پرگفتن ممکن است ايجاز تلقي شود. در حالي که شما بهتر از من مي دانيد متن بايد خودبسنده باشد. بايد به خود متن رجوع کرد. اگر بخواهيد روي ايجاز پافشاري کنيد بايد بنشينيم مورد به مورد بررسي کنيم. شما بگوييد کجا بايد بيشتر توضيح مي دادم يا تصوير مي دادم. متن ما، منظور ماست در نظام واحد. خودش مي گويد که چگونه بايد نوشته شود. <br /><br />راجع به ميني ماليسم هم نظر خاصي ندارم. البته از نظر مفهومي کم و بيش آن را مي فهمم و براي اين الگوي روايي احترام قائلم ولي فکر مي کنم ميني ماليسم چيزي به يک داستان خوب اضافه نمي کند يا حرف تازه يي نيست. ممکن است توجه به آن، به نويسنده يک بار ديگر آنچه را که مي دانسته يادآوري کند. برجسته اش کند ولي اين ويژگي از قبل وجود داشته است. بعد هم همين جا در پرانتز بگويم که به هيچ وجه به اين نوشته هاي چندکلمه يي يا داستان هاي چندکلمه يي کار ميني مال نمي گويم. ارتباطي هم بين آنها و بين داستان پيدا نمي کنم. اگر به اين ماجرا به شکل بومي نگاه کنيم بايد بگويم ادبيات ما با تلاش آدم هاي بزرگ توانست شعر را از قيد و متر به دست گرفتن براي مصراع ها و... نجات بدهد. در حالي که داستان از ابتدا در قيد وبند اين حرف ها نبود. به نظرم ماجراي ميني مال يک ماجراي ديگر است. بنابراين اگر اين قصه ها را ميني مال بدانيد مختاريد. تئوري مربوط به منتقد است. مال کلاس درس است. به معيار قرار دادن براي بررسي آثار مربوط مي شود. نويسنده تئوري را ياد مي گيرد تا فراموش اش کند و اين حرف تازه يي نيست.»<br /><br />و باز اگر به خود متن داستان هاي «محمد حسيني» مراجعه کنيم مي بينيم در بعضي داستان ها صرف و نحو جمله ها به گونه يي است که گويي نويسنده دمي بلند کشيده و آنگاه بازدمي کوتاه و تند در پي اش روانه کرده، يعني جمله ها بلندند اما روايت ناگهان به پايان مي رسد. گويي که همه داستان با يک يا چند جمله بلند ساخته مي شود. کمتر ديده ام در متن هاي موجز نويسنده به نوشتن جمله هاي بلند و مرکب روي آورد. اين هم از تضادهاي به يادماندني متن چنين داستاني است. ما وقتي به جمله هاي بلند و تودرتو مي رسيم، گويي وارد دهليز تودرتوي ذهني يا عيني يک ماجراي پيچيده شده ايم. يا وارد دالاني تاريک شده ايم که نرم نرمک به آن خو مي گيريم. <br /><br />ولي نويسنده ما هنوز به آن عادت نکرده ، قصه را تمام مي کند. ما در يک انتظار فرو مي رويم. بايد خود فکري براي ادامه داستان کنيم. نمي توانيم بيکار بنشينيم. نويسنده يک جورهايي همه چيز را در پايان مي سپارد دست خودمان. شايد داستان اين بار نه به شکل آن جمله هاي تودرتو که به شکلي ديگر در ذهن ما متولد شود. شايد هم به الگوي نويسنده وفادار بمانيم. «حسيني» در اين ارتباط بر اين باور است؛ «تقريباً پاسخ اين سوال را دادم. من هم مثل شما وقتي داستان مي نويسم، فقط داستان مي نويسم و داستانم را با همه تعاريف روشني که خودم، شما و خوانندگان در ذهن داريد، مي نويسم. به همه طبعاً موقع نوشتن فکر نمي کنم ولي اين روند نهادينه شده است. حالا اگر در يک داستاني به تعبير قابل توجه شما بازدمي کوتاه در پي دمي عميق داشته ايم به متن بر مي گردد. لابد يک چيزي که البته برخاسته از متن است گريبان اين راوي را گرفته و آن را به رغم ميل دروني اش براي خيز گرفتن، زمين گير کرده. دچار خفقانش کرده و اگر چنين اتفاقي بيفتد، آن هم در شکل درست خودش مطمئناً بايد متاثر از همان متن باشد. بديهي است همه چيز به متن باز مي گردد و من فقط به بهترين اجرا فکر مي کنم. اينکه اين اتفاق آگاهانه رخ داده يا نه، نمي دانم. من فقط از سرنوشت آدم هاي متن و حال وهوايي که ايجاد کرده ام، آگاهم.»<br /><br />منتها ماجرا اين است که سهم سپيدخواني در اين شکل بالا مي رود. منً مخاطب بايد در کنار نويسنده مشغول کشف و شهود شوم. آگاهي من ممکن است از جنس آگاهي نويسنده از آدم ها و فضا نباشد. اصلاً خط روايت را بکشم سوي ديگري که خيال مي کنم قرار است آد م ها به آنجا بروند. در اين شکل، متن چندسويه مي شود. قابل خواندن براي بارها. هر بار تولد جنين تازه يي را شاهديم. از بند زمان مي گذرد. حتي اگر ابهام هاي ايجاد شده آزاردهنده باشد ولي به تولد پي درپي يک متن مي انجامد. به حال وهوايي که مخاطب هنگام خواندن دارد. نويسنده به نظر مي رسد به کارکرد جادويي ابهام اعتقاد دارد و مهم تر به خواننده اش اعتماد کرده است. خودش ضمن تاييد اين نکته مي گويد؛ «بدون شک اعتمادم به مخاطبم خيلي زياد است. چون اين ارتباط دوطرفه وجود داشته است. در ضمن مخاطب من مخاطبي نيست که کتاب من اولين کتابي باشد که دستش مي گيرد. ما در سرزمين فردوسي و بيهقي و حافظ و سعدي و گلشيري و هدايت و دولت آبادي زندگي مي کنيم. آدم هاي زيادي در طول زمان زحمت کشيدند که امروز من و شما به مخاطب مان اعتماد و اعتقاد داشته باشيم. اما در عين حال من به هيچ وجه پيچيدگي را جزء ويژگي هاي يک داستان نمي دانم. ممکن است موضوع پيچيده باشد. ممکن است ساختار، نه فقط دوپهلوگويي ها، که ابهام را هم اجباري کند. يعني راوي در شرايطي باشد که يک چيز بگويد اما هدفش اين باشد که مخاطب چيز ديگري بفهمد. قبول دارم که سهم سپيد خواني در يکي از داستان ها بالاست، اما اين به خاطر متن است. به خاطر شرايط راوي است. يا مثلاً اگر داستاني پيچيده به نظر مي آيد براي اين است که موضوع براي شخص راوي پيچيده است. توي يکي از داستان هاي اين مجموعه راوي کنار تابلويي ايستاده و واقعاً آن تابلو را نمي فهمد. نمي داند چرا آدم ها در آن تابلو در مرداب فرورفته اند. چرا پيش مي روند. سعي مي کند بفهمد چرا کسي، کس ديگري را مي کشد. وقتي روي کشتن، اسم هايي مثل انتقام، مقابله، وطن پرستي و... مي گذارند چه موضعي بايد بگيرد. موضوع به شدت پيچيده است. درست است که راوي نظاره گر تابلوست و سعي دارد بفهمد اما خود او هم به هر حال برخاسته يا پا گرفته در همان فرهنگ است. يعني در يک هرمنوتيک عملاً تفسير دقيق ممکن نيست. تفسير از آن موقعيت غيرممکن است. مي خواهد بفهمد. دست و پا مي زند و اين تلاش ممکن است ابهام تلقي شود. فکر مي کنم نويسنده بنا به انتخاب آگاهانه خودش ذره بين به دست خواننده مي دهد تا رويدادهاي مداوم هميشگي را اين بار دقيق تر ببيند. امکان نفوذ به عمق داشته باشد و نديده ها را لااقل در سطرهاي سپيد اين بار پيدا کنند.»<br /><br />به نظر مي آيد داستان هاي اين مجموعه به شکل مفهومي يا موضوعي با عطف توجه به درونمايه هاي خاص در ذهن نويسنده شکل گرفته اند. مثلاً يکي از داستان ها به مساله مهاجرت اجباري دانشجويي مي پردازد، ديگري به جنگ ، يکي به شائبه مزدور شدن يک نويسنده، ديگري به ارائه تصويري از شاملو اختصاص دارد. يعني داستان ها با يک تصوير شروع نشده اند. از همين جا مي توان حدس زد نويسنده چالش هاي ذهني خود را به روايت نزديک کرده است. «محمد حسيني» مي گويد؛ «دقيقاً همين طور است. گفته شما را تاييد مي کنم. قصه هاي اين مجموعه محصول نگاه و تاويل من در چهار سال گذشته است. آنچه را که ديدم، آنچه را که توانستم به داستان تبديل کنم و روي کاغذ تراشيده اش کنم و با مخاطب درميانش بگذارم در اين مجموعه آمده است.»<br /><br />در نوعي تقابل که ميان داستان نويسي در شرق و غرب در بعضي سطوح ديده مي شود، به اين نتيجه مي رسيم که داستان نويسي در شرق به خصوص در ايران در سال هاي اخير به سمتي حرکت کرده که نويسنده درونمايه داستاني اش را ساده در اختيار مخاطب قرار مي دهد. او را به چالش هنگام خوانش دعوت مي کند. نويسنده غربي راحت تر مي گويد. با فراغ بال بساط روايت اش را مي چيند و مخاطب را پله پله مي کشاند به سمت جلو. به گمانم الگوي روايي در غرب به گونه يي است که داستان در سطح افقي در ابتدا رشد کرده و بعد مخاطب آرام آرام در سطح عمودي به زيرساخت ها نزديک مي شود در حالي که در ايران ابتدا ما شاهد بسط و شرح داستان در سطح عمودي هستيم آنگاه در يک سوم انتهايي نويسنده به شرح وقايع و رشد روايت در محور افقي مي پردازد. در اين حالت ساد گي بيشتري در روايت هاي غربي ديده شده و متون ايراني به راحتي در خوانش نخست مخاطب به دل روايت دست پيدا نمي کند. در اين مورد «محمد حسيني» مي گويد؛ «اگر ساده نويسي را انتقال روشن مفهوم بدانيم کاملاً به آن اعتقاد دارم. اما ساده نويسي، سهل انگارانه نويسي نيست. صراحت را نبايد انعکاس آينه وار رويدادهاي بيروني بدانيم. داستان يک متن ادبي است. ادبيات ناب است. يعني چيزي است که وجود عيني ندارد. روي ساختار و نثر داستان مسائل متعددي از جمله زمان متن، راوي متن، مکان متن، موضوع متن و... تاثير مي گذارد و تک تک اينها متن را از صراحت آينه وار دور مي کند. پيچيده نويسي از اساس با داستان نويسي سر تضاد دارد. اصل اساسي داستان هديه کردن لذت به مخاطب است. البته اين لذت صرفاً تعليق داستاني نيست. نثر پاکيزه، تصويرسازي درست، همراه کردن مخاطب به ديدن عميق تر، سفر به اعماق و موارد متعدد ديگر توليد لذت مي کنند. هيچ خواننده يي از پيچيدگي کاذب لذت نمي برد. به همان ميزان که از برخورد سهل انگارانه لذت نمي برد. هميشه دلم خواسته سالم و حساب شده بنويسم. نثر شلخته، ساختار به هم ريخته از سر سهل انگاري به ساختار داستان لطمه مي زند. حتي نقطه و ويرگول ها مهم اند. ابتذال به گمانم چيزي جز آسان گيري کار نيست. ابتذال يعني فارسي بلد نبودن و داستان نوشتن، ادبيات را نشناختن و داستان نوشتن. من پيچيده نمي نويسم. سعي مي کنم از ابتذال دور بمانم.<br /><br />و شايد مهم ترين نکته در اين داستان ها شباهت بي حد و حصر راوي ها به يکديگر است. يعني گويي يک نفر هر بار روبه روي يک پنجره نشسته و منظره يي، اتفاقي، آدمي را خواسته روايت کند. اين راوي همان «منً» آسيب ديده را در خود حمل مي کند. آنها شايد نه هميشه ولي بيشتر وقت ها در تضاد و تقابل نسبي با متن اجتماع شان هستند. گويي پذيرفته شده نيستند. دستي، کسي، نيرويي آنها را پس مي زند. قبول شان ندارد. آنها ملول اند و جان خسته. کودکانه تلاش مي کنند خود را به ديگران بشناسانند. سعي دارند بگويند چقدر نمي دانند و مي خواهند بدانند و بفهمند پيرامون شان چه مي گذرد. زيرکانه گاه آنچه هست را نمي پذيرند. نوعي «رندي » حافظ مآبانه درشان ديده مي شود. هم آ سيب ديده اند هم قدرتمند و چالشگرند. انفعال درشان ديده نمي شود. اهل کنش اند. کنشي از سر انديشه و حسي آسيب پذير. بله. تمام راوي ها حساس اند و گاه طاقت تماشاي مادي ترين اتفاقات روزمره را ندارند. نويسنده مجموعه داستان «نمي توانم به تو فکر نکنم سيما» مي گويد؛ «خوب است. معلوم است که داستان ها را به دقت خوانده ايد. به اين موضوع فکر نکردم. در انتخاب داستان ها براي اين مجموعه خواستم در عين استقلال تک تک داستان ها، يکدستي را هم رعايت کنم. به هر حال در اين چهار سال نه خيلي زياد ولي تک و توک داستان هاي ديگري هم نوشته ام اما ترجيح دادم اين هشت داستان کنار هم باشند. راوي هاي اين داستان ها کم و بيش جوان اند. در جامعه امروز زندگي مي کنند و زيستگاهي که در آن پا گرفته اند و تربيت شده اند کم و بيش يکي است. در همان جايي که من و شما در آن پا گرفتيم، پا گرفتند. اينها همان قدر شبيه هم اند که ما شبيه هم ايم. ما که آزادي را دوست داريم و با کسي دعوا نداريم؛ گاه پرتاب مي شويم به صحنه هاي خشونت آميز. اينها و خيلي شباهت هاي ديگر ويژگي مشترک ماست اما در عين حال متفاوتيم. انسان هستيم اگر بگذارند.»<br /><br />داستان هاي اين مجموعه هر يک شبيه يک کارت دعوت اند. دعوت از «تو»ي درگير با خودت و ديگران تا سر حوصله بنشيني و بخواني و ببيني که مانند تو ديگران نيز آسوده نيستند. خواب پريشان جمعي ما در اين روايت ها در آن پسً پشت ها ديده مي شود همچنان که لذت مي بري وقتي هر چه بيشتر مي خواني و کشف مي کني آن لايه هاي ناپيدا و ناديده يي را که حتي خود نويسنده نديده و نشناخته است. در اين متن يک هراس دائمي، يک دلهره مرموز، در پس سطرها خوانده مي شود و مگر سپيدخواني جز اين است؟<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-2116325225374914211?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-92174242669022139012009-10-12T21:33:00.003+03:302009-10-12T21:38:48.221+03:30<a href="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/StNwm5HGkqI/AAAAAAAAABU/1EykUvWtkeI/s1600-h/mohammad-hosseini%5B2%5D.jpg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 134px; height: 200px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/StNwm5HGkqI/AAAAAAAAABU/1EykUvWtkeI/s200/mohammad-hosseini%5B2%5D.jpg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5391776992360567458" /></a><br />وبازبه همین سادگی<br />( حسن محمودی_ آدم و حوا )<br /> <br />نمی توان مجموعه داستان « نمی توانم به تو فکر نکنم سیما» نوشته محمد حسینی را با داستان اول اولش شروع کرد و به داستان آخر آن، یعنی«اون بالا من یه آینه دارم» نرسید. مراد این است که داستان« نمی توانم به تو فکر نکنم سیما» با هوشمندی خاصی در ابتدای کتاب آمده. این تک داستان که از اتفاق تنه به برخی از وقایع اخیر می زند، در لایه های پنهانش، مدت ها ذهن مخاطبش را با خود درگیر می کند.<br />اصلا محمد حسینی در همه ی ۸ داستان این مجموعه، حسی چنین به خواننده منتقل می کند. داستان ها گرچه رد وجه نخست، ساده اند، لایه های پنهانی نیز در خود نهان دارند که هرکدام، مجالی از باب فکر کردن درباره ی چیزهایی دیگر را برای مخاطبش نهان می سازد و ذهن او را درگیر می کند. این ماجرا از همان تک داستان نخستِ « نمی توانم به تو فکر نکنم سیما» شروع می شود و در داستان های دیگر، هر کدام به نحوی رُخ می نماید. جدای از همان داستان « نمی توانم به تو فکر نکنم سیما»، تک داستان درخشانِ «برای بعد»، در سطرهای پایانی، تازه شروع می شود و تخیل و حافظه را به سمت مشابه سازی ماجراهای دیگری می کشاند که خود می تواند حجمی انبوه به داستانی کوتاه بدهند. اگر حتی یادمان نباشد که آن شاعر باید شاملو باشد و آن آدم های شهرستانی، یکی خود محمد حسینی است و آن دوی دیگر دوستان قزوینی او که از سر ذوق و شوق به دیدار شاعرسترگ روزگارشان، احمد شاملو می روند و داستان، داستانِ شوریدگی و شیفتگی آن هاست و بعد که مجالی می شود برای ساختن داستانی قائم به ذات خود که حتی اگر آن شاعر، احمد شاملو نباشد و مخاطب، دوره و زمانه ی او را درک نکرده باشد، خود، داستانی مجزا است. به راستی اگر چنین باشد، برای داستان چه اتفاقی می افتد و اگر همان داستانِ « نمی توانم به تو فکر نکنم سیما» تا به این اندازه مشابه اتفاقات روزگار نشر کتاب نبود، چه اتفاقی برای این یکی داستان نیز می افتاد؟ داستان های دیگر مجموعه نیز کم و بیش، چندان دور از چنین موقعیت های مشابهی نیست. همه ی آنچه در ذهن مخاطب با خواندن هر کدام از داستان ها رخ می دهد و بازنماییی می شود، مثال هایی از اوقات گاه و بی گاه ماست و این قدرت نویسنده ی داستان های « تمی توانم به تو فکر نکنم سیما» محمد حسینی است. با این همه، پیش می آید که در عین خواندن داستان ها، احساس ناخوشایندی داشته باشی که بضاعت نویسنده در جاهایی اندک است و کاش که عمق بیشتری می یافت این سطرها و با روایت هایی داستانی تر روبه رو بودیم و کاش آن قدر که نویسنده در نثر و تصویرسازی دقت و وسواس به خرج می داد، کاش، به این اندک قصه ها کفایت نمی کرد. مراد، احتمالا همان چیزی است که باید دیگرانی آن را نقطع قوت کار محمد حسینی بدانند. کما آن که حسینی برای داستان های دیگرش نیز برنده ی جایزه ی هوشنگ گلشیری و مهرگان شده است و داستان هایش علاقه مندانی نه چندان کم دارد.<br />VN:F [1.7.0_948]<br /><br /><br />please wait...<br />Rating: 7.5/10 (2 votes cast)<br />VN:F [1.7.0_948]<br />Rating: 0 (from 0 votes)<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-9217424266902213901?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-46877394554732286202009-08-13T22:42:00.003+04:302009-08-14T13:49:55.303+04:30<a href="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SoRdXzx-fVI/AAAAAAAAAAs/3JstngwUR3I/s1600-h/images[1].jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5369519319350672722" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; WIDTH: 98px; CURSOR: hand; HEIGHT: 129px; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SoRdXzx-fVI/AAAAAAAAAAs/3JstngwUR3I/s320/images%5B1%5D.jpg" border="0" /></a><br /><div><a href="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SoRdIaY4ivI/AAAAAAAAAAk/IL1sHvDUKHo/s1600-h/images[5].jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5369519054836501234" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 135px; CURSOR: hand; HEIGHT: 103px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SoRdIaY4ivI/AAAAAAAAAAk/IL1sHvDUKHo/s320/images%5B5%5D.jpg" border="0" /></a><br /><br /><div dir="rtl" align="right"><span style="font-family:times new roman;font-size:180%;"></span><span style="font-family:times new roman;"><br /></span><br /><span style="font-family:times new roman;font-size:85%;">برای مهدی آذر یزدی</span><br /><br />من متولد اسفند هزار و سیصد و پنجاهم. دههء شصت که آغاز شد، خواندن یاد می گرفتم و به آخر که رسید نوشتن. کتاب آن سال ها، یادتان که هست، مثل بسیاری از سال ها، دهه ها، سده ها، کالایی ناگوار بود.<br />فرهنگ توده، یحتمل متاثر از بلاهای تاریخی اهل کتاب، خواندن را به وضوح خطرناک می دانست. پیش درامد فلاکت و جنونش می خواند و دور از انسانٍ عافیت اندیش. مردم هر شهر دیوانهء خیابان گردی را سراغ داشتند که از فرط خواندن مجنون شده بود. اصلاً سر اهل کتاب بوی مرگ می داد، کرم هم از خود درخت بود. یکی را هم که، همین چند وقت پیش، زنده اش گذاشته بودند، سرش را به تاق نکوبیده بودند، به ضرب دگنک دیگری اش نکرده بودند، خودش، خودِ خودش سرش را کرده بود توی اجاق گاز.<br />« اصلاً آخرش که چه؟ بوعلی سینا هم که بشوی باید زارو زندگی ات را شبانه کول کنی و از گریزی به گریزی دیگر پناه ببری.»<br />« نکند می خواهی بشوی رازی؟ ام الخبائث بسازی.»<br />ویکسره از همین دست.<br />در فقدات عزت تاریخی کتاب- بخوانید: شعور، احترام، دیدنِ دیگران- تا بخواهی قصه ها، هست:<br />عین القضات شمع آجین شده<br />عطار سر افتاده،<br />حلاج بر سر دار،<br />فردوسی جفا دیده،<br />مولانای رانده شده،<br />و...<br />ودر این میان هم اگر کهنه رندی چون حافظ منزلتی دارد یک از هزارِ آنچه سزاوار اوست، گویی صله یکسره تهی شدن از خویش است:<br /><br />شرابی تلخ می خواهم که مردافکن بود زورش<br />مگر یک دم برآسایم زدنیا و شر و شورش<br />بیاور می که نتوان شد ز مکر آسمان ایمن<br />به لعب زهره چنگی و مریخ سلحشورش<br />کمند صید بهرامی بیفکن جام جم برگیر<br />که من پیمودم این صحرا نه بهرام است و نه گورش<br />شراب لعل می نوشم من از جام زمردگون<br />که زاهد افعی وقت است، می سازم بدین کورش<br />کمان ابروی جانان نمی پیچد سر از حافظ<br />ولیکن خنده می آید بر این بازوی بی زورش<br /><br />« منظور حضرت حافظ از شراب در این جا...»<br />استاد عینکش را از چشم بر می دارد، مکث می کند، سری به تامل تکان می دهد و رو به ما، سفیه انگاشته شدگان نشانده در برابرش، ادامه می دهد: « بله، " شراب " در این جا " دانایی" است و دانایی تلخ است و البته ابزار آسودگی از شر و شور دنیا.»<br />واستاد بی اعتنا به پارادوکس بی نظیری که ساخته است، ادامه می دهد و ادامه می دهد. تو گویی ریا ستیز فصاحت بی نظیری چون حافظ جز به تزویر سخن نگفته است یا زبان پارسی نمی دانسته و گرفتار بی خبری از معنای درست واژگان بوده.<br />« چه می دانیم؟ اصلاً سری را که درد نمی کند چرا دستمال ببندیم؟»<br />« بله، کف دست که بو نکرده ایم. کتاب ها را بریزیم دور. خلاص. خیلی هم که اصرار کنی برای حافظ هم سهمی در تیر کش هست.»<br />« حسن، پسر همسایه دیوار به دیوار آقا، حقش بود. روز روشن، روزنامه می فروخت.»<br />« دختر سیمین خانم خیاط، عیال می گفت، مگس ها می خوانده. پدرسوخته.»<br />« همین سر کوچه شنیدم یکی که از قیافه اش دردسر می بارید، از دیگری سراغ پنجاه و چند نفر را می گرفت.»<br />و حیاط دارها، کتاب ها را در حیاط سوزاندند. باغچه دارها، دور از چشمِ غیرِ همسایگان دفنشان کردند، آپارتمان نشین ها گونی ها را از کتاب پر کردند و سر کوچه گذاشتند. و خانه ها پاک شد از کتابِ بزرگ ترها و بچه هایی که ما بودیم.<br />"ماهی سیاه کوچولو" دوباره رفت. " پی پی جوراب بلند" رفت. حتی " تن تن" هم رفت تا فردای ما دور باشد از تقدیر ناگوار اهل کتاب.<br />اما در تمام آن سال ها، برای بچه ها، مهدی آذر یزدی بود. سرچشمه بسیاری از داستان هایش متون بی اما و اگرِ وقت بود و ناشر قصه های خوبش هم ماجراها داشت که می دانید.<br />پس کتاب هایش می شد که بماند. خریده شود. خوانده شود. و این چراغ افسوس همیشه کم فروغ این بار به رندی و شعور آذرِ یزدی برای بچه ها روشن بماند.<br />واین است که به احترام نام او همیشه بر می خیزم و به خاطره اش درود می فرستم.</div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-4687739455473228620?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.comtag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-57764401625089011352009-02-22T13:12:00.002+03:302009-02-22T13:19:42.955+03:30<div dir="rtl" align="justify"><a href="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SaEettVyksI/AAAAAAAAAAU/lJZ9YYxvyJg/s1600-h/parisa.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5305555606633091778" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 134px; CURSOR: hand; HEIGHT: 200px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SaEettVyksI/AAAAAAAAAAU/lJZ9YYxvyJg/s200/parisa.jpg" border="0" /></a>قضاوت کردن درباره‌ی آثار پرفروش، راه رفتن بر لبه‌ی تیغ است. اگر بگوییم این آثار سلیقه مخاطب را مسموم می‌کند، نگاه سطحی را ترویج می‌کند، با ساده‌انگاری و برآوردن آرزوهای قهرمانان ماجرا، مخاطب هم‌ذات پنداشته شده با قهرمانان متن را، به تنبلی ترغیب می‌کند و غیره، بسیاری از مخاطبان ادبیات خاص را که از دریچه‌ی همین آثار لذت مطالعه را دریافته‌اند چه باید گفت؟ چطور می‌توان تأثیر این آثار را در پرورش کتاب‌خوان نادیده انگاشت؟ و آیا در کشوری که میانگین سالانه مطالعه‌اش تقریباً هیچ است، خواندن، هر خواندنی، غنیمت نیست؟ هست؟<br />قصدم دفاعِ صرف از آثار پرفروش نیست اما به گمانم، هر اثری مشروط به قابل بودن در «نوع» خود، قابل احترام است و اگر نویسنده معیارهای نوعی را که برگزیده است، بشناسد، در ارتقاء آن بکوشد و در این کوشش موفق باشد، وارسته از هر مطلب حاشیه‌ایی منزلتی دارد منحصر به متن.<br />«صدایم کن پریسا» نوشته‌ی لیلا سبحانی که پیش از نشر آن نیز به عنوان ویراستار، خواننده‌اش بوده‌ام، یکی از تازه‌ترین آثار در این نوع است. کتاب را به تازگی نشر علم منتشر کرده و به دلیل آن‌ها که خواهم گفت سزاوار منزلتی است منحصر به متن.<br />الگوی عمومی آثار پرمخاطب، ماجرایی عاشقانه است که با مانع روبه‌روست. اختلاف طبقاتی، اجتماعی، فرهنگی یا اقتصادی پیش روی عاشق یا معشوق و یا هر دو قد علم می‌کنند، مبارزه برای چیرگی بر مشکلات، ماجراها پدید می‌آورد و...، اما ممکن است زن یا مرد در تشخیص عشق به بیراهه رفته باشند، آن‌گاه عاشق یا معشوقِ راستین (سوپرمرد یا سوپرزن) حی و حاضر است. فردِ به خطا رفته باز می‌گردد و البته تا خطایش بی‌مکافات نباشد، مادر بزرگ یا پدربزرگ یا هر کسی را، نه آن قدر برجسته در متن که مرگش پایان شیرین داستان را تلخ کند، از دست رفته می‌بیند تا عبرتی باشد برای دیگران.<br />«صدایم کن پریسا» نیز از الگویی چنین سود می‌برد، اما سودای دیگری نیز در سر دارد:<br />کتاب، نه چون آثار پرمخاطب بر عنصر حادثه استوار است و نه چون آثارِ با مخاطبانِ خاص پرسش‌های بنیادین فلسفی و هستی‌شناسانه طرح می‌کند، بلکه رمانی است که با بهره از تمهیدات خاصِ آثار پرمخاطب زیر و بم‌های یک نسل را تصویر می‌کند:<br /><br />آرش میان جمعیت با چشم دنبال کسی گشت و رو به نازنین گفت: «نوید نیومده؟»<br />«بره گم شه، پسره جواد.»<br />بعد با حرص بندکفش را کشید و گفت: «شیت.»<br />آرش مثل بچه‌هایی که کار خطا کرده باشند، گفت: «چی شد یهو؟»<br />نازنین نفس عمیقی کشید و گفت: «دیگه حرفشو نزن، کنتاکتیم.»<br />نگین کنار خواهرش خم شد، بند کفش را از دستش گرفت، با لبخند به بالا نگاه کرد و گفت: «عوضش امشب یه جنتلمن به همه معرفی می‌کنیم.» (ص 103)<br /><br />برخورد کتاب با ماجراها هنرمندانه است. سرزنش نمی‌کند و پند نمی‌دهد. هنرمندانه تصویر می‌کند و جامعه و معیارهای واقعی، اما ریاکارانه پنهان‌شده‌اش را به بیانی تلویحی نقد می‌کند. شخصیت‌های متن، برخلاف آثار مشابه، فراانسانی نیستند، همه قوت‌های خود را دارند و با ضعف‌ها و تردیدهای برخاسته از شرایطشان دست به گریبانند.<br />«تهمینه» که می‌خواهد «پریسا» باشد، دختری است. درس‌خوان، ساده و رمانتیک از خانواده‌ای متوسط و خواهان آن‌چه امروزی‌بودن می‌انگارد. او مثل عموم همسالانش به تنوع و محبت و درکِ توأمان بیش از هر چیز نیاز دارد؛ نیازی که خانواده چند و چونش را نمی‌شناسد، مدرسه به آن بی‌اعتناست و جامعه به آن دامن می‌زند و در عین حال ناکامش می‌گذارد.<br />تهمینه در پی درخواست هر تغییری مخالفت می‌شنود، چرا که «پسر» نیست:<br /><br />«آخه مامان جون اون بنده خدا با کدوم دلخوشی این کار رو کنه. اول و آخرش خودمون دو تا هستیم که همین جا برامون خوبه. توهم که امانت مردمی و می‌ری.» (ص 9)<br /><br />و بدین شکل، تهمینه از پی گریزگاهی به عشق می‌اندیشد:<br /><br />بله، باید عاشق شوم. به همین سادگی. همه بچه‌های کلاس عاشقند. (ص 5)<br /><br />وجه تمایز سرنوشت تهمینه (پریسا) و دیگر دختران متن، تنها شانس است. خوشبختی وبدبختی دردست همان «هندوانه سربسته» معروف است. اگر شانس یار تهمینه (پریسا) بود، او نیز چون هنگامه، همکلاسی و محرم رازهایش، رنگ آسایش می‌دید، هرچند هنگامه هم در سپیدی مطلق نیست و زندگی‌اش به‌رغم ظاهر مقبولش با آنچه می‌خواهد فاصله بسیار دارد:<br /><br />مانتوی کرپ بلند و گشاد و سنگ‌دوزی با کفش پاشنه‌دار و کیف کوچک براق سن هنگامه را بیش‌تر نشان می‌داد. این لباس‌ها در تن هنگامه بهای چه بود؟ (ص 236)<br /><br />آرش، ضد قهرمان متن است؛ سرابی که از منظر تهمینه شیفته، لایق عشق می‌نماید و چنین نیست، اما کردار او نیز وامدار شرایط است. انسانی است متزلزل، محصول شرایطی متزلزل؛ نمونه‌ای از گروهی که به رغم ظاهر مستقل و آزاد، سرنوشتشان منطبق با الگوی کهنی است که در آن قدرت (جمسی یا مادی) تصمیم گیرنده است:<br /><br />«آرش خیلی به من وابسته است.»<br />سیگار روشن کرد. لحظه‌ای نگاهم کرد. سرش را کمی جلو آورد و گفت: «بی‌مشورت من هیچ کاری نمی‌کند.»<br /><br />ساده‌انگاری است اگر «مشورت» را «اجازه» نخوانیم و اگر پروین جون (مادر آرش) را سوی سراسر سیاه متن بینگاریم، که او نیز در این چرخه ناگریز اسیر است. پروین جون زنی است که می‌خواسته و می‌خواهد در جامعه سرشار تبعیض، حضوری مقتدارنه داشته باشد، جنس دوم نباشد و برای تحقق این خواسته، در محیطی که می‌زیسته، جز شباهت به جنس اول، راهی پیش رو ندیده است:<br /><br />«می‌خواستم از یک پسر شانزده ساله چیزی کم نداشته باشم و این همان چیزی بود که پدرم نمی‌خواست.» (ص 220)<br /><br />پروین جون عصیان کرده است، برای رسیدن به خواسته‌اش، ترفندها در کار کرده است و خواسته و ناخواسته به مقتدری دیگر بدل شده است؛ به کسی که جز خواسته‌های خود، برای خواسته‌ای اهمیت قائل نیست.<br />شرایطی چنین مقتدر گرایانه، سوپرمنی نیز لازم دارد تا به نجات تهمینه دربند بیاید. سوپرمن «صدایم کن پریسا» حمید است؛ اما او سوپرمنی تمام و کمال نیست، که ناقد خود و تمامی سوپرمن‌های تاریخ است:<br /><br />گفتم: «اشتباه می‌کنید، پشیمون می‌شید. از عهده‌اش برنمی‌آم.»<br />گفت: «فرصت بده، بهم فرصت بده تا به خودم، به تو، به مادرم ثابت کنم که نمی‌خوام غرور شکسته‌ام رو جبران کنم.» (ص 313)<br /><br />و اگر حمید دریابد دربند جبران غرور شکسته بوده است، چه؟ و این همان نکته‌ای است که نویسنده می‌توانست بر آن پای بفشارد و شخصیت‌های متن را عمیق‌تر بکاود، اما گویی به نفع پر مخاطب‌تر بودن اثر عقب نشسته است و ضعفی اساسی در اثر خود به جای گذارده است؛ هرچند نشانه‌هایی هست و این دیگر با مخاطب است تا به قضاوتِ سرانجام ماجرا بنشیند، مگر نه که تهمینه در آستانه خوشبختی، دیگر نه تهمینه است و نه پریسا؛ انسانی است که شکستن نه در اتفاقی بیرونی و با مرگ مادر بزرگ یا پدر بزرگ که در درون او روی داده است:<br /><br />برای خودم حق انتخاب قائل نبودم. باید از پدر، مادر و هنگامه می‌پرسیدم. باید از مادر حمید می‌پرسیدم. (ص 313)<br /><br />«صدایم کن پریسا» با کلبد شکافی چرایی رفتارهای همه کسان ماجراهایش، کم و بیش لایه زیرین را به جهان آثار پرمخاطب هدیه کرده است و به این مهم با بهره از عناصری دست یافته که عموماً به جهان این آثار راه ندارند؛ عناصری چون: نثر با هویت، طنز تلخ، تکنیک‌های سزاوار متن، شخصیت‌پردازی ملموس، تیپ‌سازی موفق و گفتگونویسی شایسته.<br />رمان، داستان تلاش برای گریز از چرخه اقتدار کهن است. تلاشی که فرجام یا نافرجامی‌اش را هر مخاطب در پی خواندن متن به قضاوت خواهد نشست:<br /><br />«..... می‌فهمی، باید بجنگی. با کی؟ پدر، مادر خودت.... » (ص 65)</div><p dir="rtl" align="justify"><br /></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-5776440162508901135?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-65176253767220287322009-02-22T13:02:00.002+03:302009-02-22T13:18:36.393+03:30<div dir="rtl" align="justify"><a href="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SaEdMTlq8gI/AAAAAAAAAAM/vokUqVZgEYA/s1600-h/war.jpg"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5305553933273068034" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 145px; CURSOR: hand; HEIGHT: 145px" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_WXQTk5My81o/SaEdMTlq8gI/AAAAAAAAAAM/vokUqVZgEYA/s200/war.jpg" border="0" /></a>1<br />هزار و چند سال پیش، ابوالقاسم فردوسی پس از چهارده سال نخستین تدوین شاهنامه را به پایان برد. این همان شاهنامه‌ای است که شاعر قصد می‌کند آن را به شاه سامانی هدیه کند و زن و فرزند و خود را از فقری برهاند که محصول سال‌ها سرودن شاهنامه است.<br />شاعر با شاهنامه به بخارا می‌رود، اما دولت سامانی گرفتار آشوب‌هاست. بین سرداران سامانی اختلاف افتاده است و آل بویه و آل زیار نیز به جمع دشمنان سلسله سامانی افزوده شده‌اند. و بدیهی است که در چنین اوضاعی کسی خریدار سخن فرزانه طوس نیست.<br />زمانه سراسر پر از جنگ بود به جویندگان بر، جهان تنگ بود<br />به این‌گونه یک چند بگذاشتم سخن را نهفته همی بگذاشتم<br /><br />شاعر به خانه باز می‌گردد و شانزده سال دیگر از عمر را صرف شاهنامه می‌کند، و شگفتا که باز اوضاع آشوب است و این‌بار سلطان محمود قدر نمی‌داند که:<br />رباید همی این از آن آن ازین ز نفرین ندانند باز آفرین<br />نهان بدتر از آشکارا شود دل شاهشان سنگ خارا شود<br />بداندیش گردد پدر بر پسر پسر بر پدر هم چنین چاره‌گر<br />و به این شکل اوضاع آشفته باز اجازه نمی‌دهد شاهنامه شاعر را از فقر برهاند؛ شاهنامه که مملو از چکاچاک شمشیر است.<br /><br />2<br />ادبیات آلمان از گوته تا کافکا کم و بیش جایگاهی ستودنی در جهان داشته است. جنگ نه‌فقط سرزمین که ادبیات آلمان را نیز ویران می‌کند. حکومت هیتلری در تولید ادبیات ناسیونالیستی ناتوان می‌ماند، اما به کامل‌ترین نحوی از عهده نابود کردن ادبیات فاخر آلمان بر می‌آید. آتش‌زدن رمان‌های نامطلوب قلمداد شده و کشتار و کنترل فرهنگ‌سازان از جمله ابزارهای حکومت نازی برای رسیدن به این مطلوب سخیف است.<br />اما حکومت هیتلر برقرار نمی‌ماند. چون سیل ویرانگر می‌گذرد و چون گذشت باید ویرانه‌ها را ساخت.<br />"قطار سر وقت رسید" نوشته هانریش بل نخستین رمان ادبیات آلمان پس از جنگ جهانی دوم است. بل جوان که به ناگریز جنگ و اسارت را در کوله‌بار دارد، بر ویرانه‌های ادبیات آلمان رمان می‌سازد که مصالحش جنگ است و گلوله؛ درست مثل دیگر هم‌وطنش اریش ماریا مارک که بر ویرانه‌های به جا مانده از حکومت قیصری و جنگ اول جهانی "در جبهه‌ی غرب خبری نیست" را افراشته بود.<br /><br />3<br />جنگ اساساً اتفاق نا مطلوبی است. نمی‌توان از جنگ گفت و بر ذمش چیزی نگفت. مرگ، ویرانی و سخت‌روزی محصول مستقیم جنگ است. زخم‌های جنگ از جاویدترین زخم‌هاست. می‌ماند و اندوه و افسوس می‌پراکند. و همین است که در همه‌جای جهان کشته‌شدگان و زخم‌خوردگان در راه میهن و ملت و مرام محترم و حتی مقدس‌اند، از یاد نمی‌روند، ستوده می‌شوند، و باید برای التیام زخم‌های‌شان اگرچه التیام‌ناپذیر و اگرچه بی‌نیاز از التیام‌های حقیر، کوشید که جهان بی‌رشادت و مملو از زبونی سخت نازیباست.<br /><br />4<br />جنگ اساساً اتفاقی نا مطلوب است. رشیدترین فرزندان انسان را زخم می‌زند و چون فرود آید همه جامه را درگیر می‌کند. ویران‌گری جنگ به صحنه نبرد رویاروی محدود نمی‌شود؛ به خانه‌ها و پل‌ها و تاسیسات و راه‌ها محدود نمی‌شود، به کشته‌شدگان و مجروحان محدود نمی‌شود که به ذره‌ذره جسم و جان همگان به وسع دراز دستی خود چنگ می‌کشد. فرهنگ و خرد جمعی را متاثر می‌کند. امیال و آرزوهای عمومی را به راه دیگر می‌برد.<br />اتحاد و مقاومت می‌تواند نخستین واکنش در برابر جنگ باشد، اما واکنش همیشه برقرار هم می‌تواند نباشد. رشادتی فروتنانه، ستوده‌ترین رفتار در نبرد است، اما هراسیدن، شانه خالی‌کردن، از خشونت بیزار شدن، به خشونت پناه بردن، تسلیم شدن، انزوا گزیدن، چاره‌ای جز جنگ جستن و... بعید و انکار شدنی نیست.<br /><br />5<br />جنگ اساساً اتفاقی نامطلوب است. در بسیاری از کشورهای جهان، سال‌هاست که "وزارت جنگ" به "وزارت دفاع" تغییر نام داده است تا جنگ‌طلبی و جنگ‌افروزی بعید و بعیدتر شود تا وزارت‌خانه‌ای نام نامطلوب جنگ بر خود نداشته باشد. "ادبیات جنگ" نیز چنین است؛ در بسیاری از جهان "ادبیات ضد جنگ" نام گرفته است و در کشور ما چنان که از جشنواره‌ها پیداست از نخستین روزهای پس از شهریور 59 سه‌بار نام دیگر کرده است: از ادبیات جنگ به ادبیات دفاع مقدس و از ادبیات دفاع مقدس به ادبیات مقاومت و پایداری. نوشتن از جنگ می‌تواند اهداف مختلفی داشته باشد: بازنمایی رشادت‌ها برای ستایش و الگوسازی آن‌ها که قهرمانانه جنگیده‌اند، سرزنش آن‌ها که شانه خالی کرده‌اند، بالا بردن توان روحی- نظامی برای نبردی دیگر؛ بازنمایی فجایع جنگ برای پیش‌گیری از جنگی دیگر و... .<br /><br />6<br />جنگ همه را درگیر می‌کند و نویسنده از همه است؛ زبان گویای خود و زمانه‌ی خود است. جنگ با فراز و فرودهایش، و اشخاص با رشادت‌ها و دیگر واکنش‌های‌شان پدید آمدن عظیم‌ترین آثار را ممکن می‌کنند. چنان‌که فرزانه طوس عظیم‌ترین حماسه‌ها را به رغم رنج دیدنش از جنگ، از جنگ می‌سازد و چنان که دیگران به قدر توان خود چنین کرده‌اند. دایره درگیری با جنگ وسیع است و لاجرم نوشتن از جنگ نمی‌تواند محدود به درگیری‌ای خاص باشد. ادبیات در تصویر تجربیات گوناگون پدید می‌آید و اگر جز این باشد تا سطح مقالاتی با رنگ و روی شعر و داستان تقلیل می‌یابد.<br /><br />7<br />تو بگو...</div><br />منتشر شده در <a href="http://www.firooze.com/article-fa-369.html">فیروزه</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-6517625376722028732?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-40714650619818229502007-08-04T10:12:00.000+03:302007-08-04T10:19:37.671+03:30<div align="center"><span style="font-size:85%;"><strong>تاملي بر «عقرب روي پله هاي راه آهن انديمشک» نوشته حسين مرتضائيان آبکنار </strong><br /></span></div><br /><div align="right"><img alt="آبكنار" hspace="0" src="http://www.magiran.com/ppic/3291/1404/20-4.jpg" align="left" border="0" />محدوده رمان متن است؟ پيشامتن است و پسامتن است؟ متن است و فرامتن است و...؟ نمي دانم و مي دانم هر متني ، به فراخور خود، هر قاعده اي را مي تواند فروريزد و قاعده اي ديگر پديد آورد.«عقرب روي پله هاي راه آهن انديمشک» رماني است که متن و فرامتن را توامان با هم به چالش مي کشد. نه؛ منظورم مابه ازا داشتن آدم هاي رمان يا ماجراهايش نيست؛ اينکه اين قصه سياوش ها يا مرتضاهاست که به تصوير کشيده شده است و دريچه اي است بر يک از هزاران قهرمانان نبرد و يک از صدها هزار صحنه هاي تکان دهنده و غيره. منظورم اين نيست و چه خوب که متن، به رغم غوطه وري مان در فرامتن مدام تکرارکننده «يک از هزاران ها» چنين منظوري را نافرجام مي کند.<br /><br />مرتضا مابه ازاي بيروني ندارد يا اگر دارد، قابل شناسايي نيست. کليشه نيست. روزمره نيست. مرتضا منحصر به فرد است. او نماينده و نماد هيچ کس نيست جز خودش. آدمي است که جنگ با همه عظمت نامطلوبش تمام و کمال بر دوشش نشسته است. او بخشي از گروهي نيست در مواجهه با گروهي ديگر. يک تن است در مواجهه با شرايطي محصول چيزي به نام جنگ. مرتضا تنهاست در ميانه دنيايي که دوست مي داشته و آنچه با دوست داشته هايش دشمن نه، که ناسازگار است. و همين است که اين رمان، آن طور که نويسنده در ابتداي آن نوشته، تمام و کمال واقعي است. واقعي است براي مرتضا با تمام فرديتش، و با تمام اهميتش، که مي دانيم به اهميت فرد فرد تاريخ است. به اهميت هر فرد براي خود.«عقرب روي پله هاي راه آهن انديمشک» رمان جنگ نيست که رمان مرتضاست. جنگ مرتضا را به هيچ مي گيرد. جنگ با تمام حواشي اش (غرور، ترس، شجاعت، اميد، يأس و...) مي گذرد و چشم مرتضا را از خود پر مي کند و چشم پر شده مرتضا مي بيند، اما نه آن گونه که هست، بلکه آن گونه که «هست» مي انگارد؛ آن گونه که زمانه و زمينه انگاشتن اش را براي او - مرتضا - مقدر مي کند.<br /><br />و همين است که بازشناسي مرتضا در فرامتن ممکن نيست. متن حديث منحصر به فرد مرتضاست و با زير و رو کردن فرامتن و با شنيدن ديگري و با به ديدار آوردنش (چنان که آبکنار مونگارانه مرتضا را به ديدار مي آورد)، نه اين متن که متني ديگر پيش رو خواهد بود.<br /><br />در اين متن، در هجوم حرارت و گلوله و خون، مرتضاي بي سياوش مانده، لااقل بر روي کاغذ، رخصت بازگشت يافته است و بر آن است همراه سياوش جايي را پشت سر بگذارد که در آن مرده را از زنده بازنمي تواند شناخت.از هزاران گلوله و ترکش شناور در زمين و فضا، سهم سياوش در تن نشسته است و سهم مرتضا در روح، در ذهن، در همان جا که جهان را پردازش مي کند، «هست» را بازمي شناسد، ميان مرگ و زندگي تفکيک قائل مي شود، تسکين مي يابد و تسکين مي دهد و اين حقيقت تلخ را درمي يابد که؛ بي رفيق مانده است.<br /><br />مرتضا مجروح جنگي است. جنگ عظيم تر از آن است تا بگوييم؛ «مجروحي است که جنگ روحش را نشانه رفته و شليک کرده است.» نه؛ جنگ بي اعتنا و هيولاوار مي گذرد و در اين گذشتن، يکي مي ميرد، يکي زخم برمي دارد و يکي تسخير مي شود؛ مبهوت و سرمازده؛ بيناي نابيناي هول انگيزترين فاجعه ها و اين بي دردي نيست، نيروي پردازش درد از ميان رفته است. چشم مي بيند و گوش مي شنود و مغز مي انديشد و درنمي يابد. در «نماز ميت» رمان تامل برانگيز رضا دانشور، راوي داستان در پي رنج و دردي عظيم، از درون دوپاره مي شود و نيمي از وجودش در قالب مردي جذامي چهره مي نمايد که براي نجات بشريت - بهتر آنکه به بهانه نجات - در فکر نابودي بشريت است و نيمه ديگر با آخرين رمق از او مي گريزد؛ اما پناهگاهش همان جا است که دوپارگي محصول آنجاست؛ و سقوطي ديگر.<br /><br />در «عقرب روي پله هاي راه آهن انديمشک» جنگ بي بهانه جاري است و چون جاري است لاجرم بايد بود. جنگ مي بلعد و سرباز بلعيده مي شود. مساله در اينجا دوپارگي و سقوط نيست که مدام در معرض بلعيده شدن است در جهاني ناگزير؛<br /><br />گفت؛ برگه ترخيص و تسويه حساب انبار... اين هم مهرً...<br /><br />دژبان برگه را پاره کرد و هلش داد و گفت؛ برو اون جا و اتاقکي را نشانش داد.<br /><br />گفت؛ به خدا ما ترخيص شده ايم سرکار.<br /><br />دژبان، ديگر به حرفش گوش نداد و رفت سراغ ماشين هاي ديگر.<br /><br />در چنين جهاني فروريختن و پناه بردن نيز از دايره ناگريز خارج نيست؛<br /><br />چشم باز کرد و دژباني را ديد که باتوم به دست بالاي سرش ايستاده.<br /><br />- مال کدام گروهاني؟<br /><br />دژبان سر باتوم را آهسته مي زد به ستوني که او بهش تکيه داده بود.<br /><br />- مَ مَ مَن ... ش ش ش شهيد ش شدم.<br /><br />و ديگر چه اهميتي دارد متن را به سياوش و مرتضا بخش کنيم يا نکنيم، رمان را ضدجنگ بخوانيم يا نخوانيم. مرده را از زنده بازشناسيم يا نشناسيم؛ وقتي شريک اندوه از ياد رفته مرتضاييم و به تسخير درآمدن او را دريافته ايم.<br /><br />در «عقرب روي پله هاي راه آهن انديمشک» سزاواري نحوه روايت نسبت به صحنه روايت ويژگي اي برجسته است؛ ويژگي اي که خواندن متن را با لذت دريافتن عميق، درآميخته؛ اگرچه اين لذت، هيچ از تلخي دريافته ها نمي کاهد. </div><div align="center">***</div><div align="center">به نقل از <a href="http://www.sharghnewspaper.ir/Released/86-05-09/257.htm#13903">روزنامه شرق</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-4071465061981822950?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-2144440340552483572007-06-15T14:18:00.000+03:302007-07-24T14:30:46.263+03:30<div align="center">برنامه به روایت شهرنوش پارسی‌پور، شماره ۴۰<br />برای شنیدن فایل صوتی «<a href="http://radiozamaneh.org/podcast/programs/20070530_parsipor_abitarazgonah.mp3">اینجا</a>» را کلیک کنید<br /></div><p align="center"><img alt="آبى‌تر از گناه" hspace="0" src="http://www.radiozamaneh.org/pictures-new/abitarazgonah.jpg" align="baseline" border="0" /><br /></p><p align="right">محمد حسينى در داستان بلند "آبى‌تر از گناه" به بررسى مسئله جالبى روى مى‌آورد. يك شازده در داستان وجود دارد كه مى‌خواهد شازدگى كند و خود را دست بالا بگيرد. راوى داستان در اعتراف نامه‌اش مى‌كوشد ثابت كند كه او قاتل همسر شازده نيست، و در عين حال دوست دخترش و خانواده‌اش نيز نقشى در اين قتل نداشته‌اند. داستان اما به گونه‌اى پيش مى‌رود كه پاى همه به ميان كشيده مى‌شود. ماجرا به خون‌خواهى معين الرعايا بازگشت مى‌كند. پى‌رنگ داستان قوى‌ست.<br /><br /><br /><a href="http://www.radiozamaneh.org/parsipur/cat/">دیگر برنامه‌های "به روایت شهرنوش پارسی‌پور"</a></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-214444034055248357?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1161513120289819232006-10-22T14:01:00.000+03:302006-10-22T14:02:00.290+03:30<div align="center">براي خواندن اين گفتگو <a href="http://isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-807425&amp;Lang=P">اينجا را كليك كنيد</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-116151312028981923?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1151218940413722792006-06-25T10:02:00.000+03:302006-10-22T14:01:02.630+03:30<div align="right"><a href="http://www.sharghnewspaper.com/850329/html/200418.jpg"><img style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; CURSOR: hand" alt="" src="http://www.sharghnewspaper.com/850329/html/200418.jpg" border="0" /></a> به دنبال فردوسى</div><div align="right">محمد حسينى</div><div align="right">انتشارات ققنوس</div><div align="right">تعداد: ۲۲۰۰نسخه</div><div align="right">قيمت: ۱۹۰۰تومان</div><div align="right">اشتياق نوجوانان به آشنايى با دنيايى متفاوت از آنچه در آن زندگى مى كنند، رويارويى با آدم ها و آرا و عقايدشان و درك تجربيات تازه همواره يكى از علل علاقه مندى آنان به مطالعه بوده است، كه در اين ميان آثار غيرداستانى از جمله زندگينامه سهم عمده اى در اين شناسايى و برقرارى ارتباط داشته اند<br />براساس تحقيقات انجام شده مى توان دريافت كه كودكان و نوجوانان با خواندن زندگينامه هاى واقعى با وجود پيچيدگى ها و گهگاه زندگى پردرد و مشقت، دستاوردهاى بسيارى به دست مى آورند. «گرترود بى هرمن» معتقد است زندگينامه هايى كه به درستى و با ارزش هاى ادبى ارائه شده است مى تواند سهم مهمى در انسجام شخصيت كودكان و نوجوانان و درك اجتماعى آنها داشته باشد. اگرچه سابقه نوشتن زندگينامه براى كودكان و نوجوانان در آمريكا و اروپا به سده هاى هفدهم تا نوزدهم ميلادى برمى گردد اما پرداختن به اين گونه ادبى در كشور ما سابقه اى طولانى ندارد. و شايد فقط بتوان در سال هاى اخير به تجربياتى از اين دست در ارتباط با زندگينامه شهدا و چند تن از چهره هاى ماندگار يا مجموعه مفاخر ملى، مذهبى و يكى دو اثر ديگر اشاره كرد كه عمدتاً توسط ناشران دولتى در ايران چاپ و مورد حمايت قرار گرفته است. اما كتاب به دنبال فردوسى جزء معدود زندگينامه هايى است كه براى نوجوانان توسط يك ناشر غيردولتى به چاپ رسيده است. به دنبال فردوسى از سلسله كتاب هاى هفت جلدى به دنبال.... است كه توسط نشر ققنوس منتشر شده است. در اين سلسله كتاب ها تلاش شده تا به زندگى شخصيت هاى ملى- مذهبى، وقايع تاريخى و داستان هاى مشهور پرداخته شود. نويسنده اثر محمد حسينى در اين كتاب زندگى بزرگترين حماسه سراى ايرانى را ترسيم مى كند. از دوران كودكى او مى گويد: معلم به پسرك نگاه كرده بود. اسمت حسن نبود، پسرم؟<br />بله استاد، حسن ابن على </div><div align="right">على دهقان باژ؟<br />«بله استاد.» قدم زنان پيش رفته بودند<br />«پدرت مرد دانشمندى است<br />«مى دانم.»<br />حسينى در سايه گفت وگوهايى داستانى و روايتى صميمى از سال ها تلاش و كوشش فردوسى براى خلق شاهنامه و اوضاع سياسى آن دوره اثرى جذاب و خواندنى خلق كرده است و توانسته خواننده را قدم به قدم با خود تا پايان اثر يعنى زمانى كه تابوت فردوسى بر سر دست هاست و از پى اش فرستادگان محمود غزنوى در جست وجوى او هستند، به همراه ببرد. «نترسيد، هديه سلطان است به شاعر بزرگ طوس. هفتاد بار شتر طلاى ناب.»<br />مردم همچنان بى اعتنا مى گذرند<br />«با توام زن، فردوسى را نمى شناسى؟»<br />«دختر فردوسى جوابى نمى دهد.»<br />فرمانده به سوى نقال مى رود<br />«تو مرد نمى دانى كجا مى شود پيدايش كرد؟»<br />نقال مى گويد: «در شاهنامه اش.» و به راه خود ادامه مى دهد<br />بدون شك يكى از ملاك هاى خلق يك زندگينامه موفق، شخصيت پردازى خوب اثر است<br />مارگارت فلمينگ ذوق هنرى لازم براى نوشتن يك زندگينامه خوب را با ذوق لازم براى نقاشى كردن يك چهره مقايسه مى كند و حسينى كه نويسنده اى است توانا اين ذوق را در پرداخت اثر به كار برده است<br />اينكه فردوسى كيست و چه كرده است، اطلاعات جسته، گريخته اى است كه در تاريكى فرورفته است اما در كتاب به دنبال فردوسى نويسنده اثر با علم و آگاهى نورى را به زندگى او مى تاباند كه به خواننده نوجوان امكان مى دهد تا در پرتو اين نور آنچه را مى خواهد ببيند و با انگيزه هاى فردوسى براى خلق شاهنامه و مشكلاتى كه در مسير او براى نوشتن وجود داشته آشنا شود<br />«ابوالقاسم»<br />زمزمه مى كند: «پدرم مرد و فراموش شد، اما دقيقى با هزار بيت تا ابد زنده خواهد بود.» همسرش مى گويد «ابوالقاسم». نمى شنود. فكر مى كند. «مردمى كه اين طور تحقير شده اند، به يادآورى نياز دارند. اسطوره لازم دارند. بايد به يادشان آورد كه مهم بوده اند و باز مى توانند مهم باشند.»<br />نكته مهم ديگرى كه در خلق يك زندگينامه نبايد از نظر دور داشت مسئوليت ويژه اى است كه نويسنده در قبال درستى و موثق بودن شخصيت ها و زمان ها و مكان ها دارد<br />مى هيل آربوت نات و دوروتى مى برادريك معتقدند زندگينامه نويس ها پيش از آنكه دستشان به ماشين تحرير برود بايد آماده باشند تا ماه ها و شايد بيشتر به مطالعه و پژوهش بپردازند. در اين راستا در انتهاى كتاب «به دنبال فردوسى» مبحثى با عنوان درباره كتاب آمده است كه در آن به منابع مورد استفاده براى خلق اين اثر اشاره شده و علاوه بر آن به نظر مى رسد نويسنده اين زندگينامه با اشراف بر اشعار شاهنامه و با رجوع به آنها بهره بسيارى از آنها براى خلق اثر برده است<br />كتاب «به دنبال فردوسى» در هفت فصل به زندگى ابوالقاسم فردوسى پرداخته است و در پايان هر فصل اطلاعات دانشنامه اى ارزشمندى مربوط به زبان، حكام، اساطير و موقعيت هاى جغرافيايى و حماسه ها براى نوجوانان با زبانى ساده و رسا تنظيم شده است. اين اطلاعات دانشنامه اى تصوير روشن ترى از زمان و مكان و موقعيتى كه فردوسى در آن قرار داشته به خوانندگان اثر مى دهد<br />در پايان اين مجموعه داستانى از شاهنامه با عنوان هفت خوان رستم به نظم و نثر آورده شده است<br />هفت فصل و هفت خوان رستم يكى از هفت گانه هاى نشر ققنوس است كه محمد حسينى توانسته با موفقيت آن را به نوجوانان معرفى كند</div><div align="right">***</div><div align="right"></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-115121894041372279?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1144134569004989872006-04-04T10:37:00.000+03:302006-06-25T10:30:48.043+03:30<div align="right"><a href="http://www.sharghnewspaper.com/850329/html/200418.jpg"></a> <strong>زندگینامه حماسی " ابوالقاسم فردوسی " به قلم محمد حسینی برای مخاطبان کودک و نوجوان منتشر شد</strong><br />به گزارش خبرنگار کتاب مهر ، کتاب "به دنبال فردوسی" از مجموعه کتابهای تاریخی است که با موضوع معرفی مشاهیر ایران و جهان از سوی نشر ققنوس روانه پیشخوان کتابفروشی ها می شود<br />حکیم ابوالقاسم فردوسی خالق کتاب شاهنامه در سال 330 هجری قمری متولد شد و در اوایل قرن پنجم به عنوان بزرگترین حماسه سرای ایران چشم از جهان فرو بست . این سالها از درخشان ترین دوره های شعر و ادب فارسی است<br />به گزارش مهر ، پادشاهان و حکمرانان ساسانی و غزنوی که فردوسی در دوره حکومت آن ها می زیست ، ثروت فراوانی را نثار او کردند اما فردوسی سرنوشت دیگری داشت و<br />کتاب " به دنبال فردوسی " با تصاویری از ناهید کاظمی در 117 صفحه و با بهای 1900 تومان از سوی نشر ققنوس منتشر شده و خواننده را با فرهنگ و تمدن اساطیر کهنسال سرزمین ایران آشنا می کند<br />از محمد حسینی مولف این کتاب تا کنون کتابهای " ریخت شناسی قصه های قرآنی " ، رمان " آبی تر از گناه " و" یکی از همین روزها ماریا " منتشر شده است<br />به گزارش مهر ، از مجموعه کتابهای " به دنبال " به قلم حسینی دو کتاب " به دنبال محمد ( ص) " و به دنبال " امیر کبیر " به زودی توسط نشر ققنوس منتشر خواهد شد </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-114413456900498987?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1140861249677793072006-02-25T13:20:00.000+03:302006-06-25T10:34:48.123+03:30<a href="http://64.40.99.49/Multimedia/pics/1384/12/Art/80.jpg"><img style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 131px; CURSOR: hand; HEIGHT: 163px" height="337" alt="" src="http://64.40.99.49/Multimedia/pics/1384/12/Art/80.jpg" width="185" border="0" /></a> <div align="right">خبرگزاري <a href="http://isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-673735&amp;Lang=P">ايسنا</a>: به‌اعتقاد محمد حسيني، نويسندگان ما حق دارند كه به مسائل اجتماعي بي‌توجه باشند<br />اين داستان‌نويس كه رمان جديدش - «تنها براي روجا» - به جريان‌هاي دانشجويي و وقايع دوره‌ي انتخابات رياست جمهوري اخير مي‌پردازد، درباره‌ي نقد واردشده به نويسندگان مبني بر كم‌توجهي به مسائل اجتماعي و سياسي معتقد است: ما از ابتدا نويسنده‌ها را به خودي و غير خودي تقسيم كرديم؛ قرار شد عده‌اي درباره‌ي جنگ ننويسند و عده‌اي آن‌را در انحصار بگيرند كه حالا به اين نتيجه رسيده‌اند كه اين اشتباه است<br />به نظر او، فضاي جامعه براي پرداختن نويسندگان به مسائل روز مناسب نيست و خودش هم مي‌گويد تقريبا مطمئن است كه در شرايط حاضر رمانش را نمي‌تواند منتشر كند<br />حسيني، گناه اين كم‌توجهي را به گردن نويسنده نمي‌اندازد، بلكه يادآور مي‌شود جرياني كه مي‌خواسته نويسنده‌ها را بترساند و از اين كار بازبدارد، موفق بوده است<br />او مي‌گويد كه نويسنده مي‌داند مردم علاقه‌مندند مسائل امروز جامعه را در كتاب از دريچه‌ي ذهن انساني كه قدرت تحليل دارد، ببينند؛ ولي عملا امكانش نيست<br />رمان «تنها براي روجا» ويرايش نهايي را مي‌گذراند كه در طي سال آينده منتشر خواهد شد<br />هم‌چنين محمد حسيني كه او را به‌عنوان داستان‌نويس مي‌شناسيم و رمان «‌آبي‌تر از گناه‌»‌اش در جايزه‌هاي ادبي امسال با اقبال مواجه شد، پيش از اين يك مجموعه‌ي شعر با نام «و صبحي كه شايد تا هميشه سلام» را هم منتشر كرده كه حالا البته اصلا براي تجديد چاپش قصدي ندارد<br />او به اين نتيجه رسيده كه شاعر نيست و علاقه‌ي خيلي زيادش را به شعر با شاعر بودن اشتباه گرفته كه حالا مي‌گويد: اين توهمي است كه گريبان بخش عمده‌اي از ما را گرفته؛ من بر آن چيده شدم، تا بقيه چه كنند<br />سه رمان نوجوانان «به‌دنبال فردوسي»، «به‌دنبال اميركبير» و «به‌دنبال محمد (ص)» نيز تا نمايشگاه كتاب آينده از او توسط انتشارات ققنوس منتشر مي‌شوند<br />به گفته‌ي نويسنده كه اين كارها را از يك‌سري كتاب‌هاي انتشارات فرانسوي گاليمار الگوبرداري كرده، نمونه‌ي مشابه ايراني در اين زمينه نداريم. او اين نوع كار را رمان مستند مي‌داند كه نه فقط زندگي فردي شخص، بلكه حواشي و تاريخ زيستن او را هم شامل مي‌شود<br />رمان «‌آبي‌تر از گناه» حسيني تا نمايشگاه كتاب به‌چاپ سوم و مجموعه‌ي داستان «يكي از همين روزها ماريا» به‌چاپ دوم مي‌رسند. هم‌چنين چاپ سوم «ريخت‌شناسي قصه‌هاي قرآن» نيز احتمالا منتشر مي‌شود. اين كتاب برنده‌ي رتبه‌ي دوم پژوهش آثار بعد از انقلاب ( از سال 57 تا 83) از طرف سازمان حج و زيارت شده است<br />«ده داستان‌نويس» (نقد و بررسي آثار نويسندگاني چون هوشنگ گلشيري، احمد محمود، شهريار مندني‌پور و محمدرضا صفدري) نيز ديگر اثر منتشرشده‌ي محمد حسيني است </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-114086124967779307?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1140861012209385572006-02-25T13:04:00.000+03:302006-02-25T13:20:12.220+03:30<div align="center">گفت وگوى انتقادى ليلى فرهادپور با محمد حسينى نويسنده رمان آبى تر از گناه برنده جايزه پكا و گلشيرى</div><div align="center"> بخش اول: <a href="http://www.sharghnewspaper.com/841203/html/litera.htm#s374451">ما و رفتارهاى هزارويك شبى مان </a></div><div align="center">بخش دوم: <a href="http://www.sharghnewspaper.com/841206/html/litera.htm#s376002">قضاوت امرى نشدنى است</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-114086101220938557?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1134280544468120852005-12-11T09:19:00.000+03:302005-12-11T09:32:00.656+03:30<p align="center"><span style="font-family:Tahoma;font-size:85%;"><img style="WIDTH: 372px; HEIGHT: 258px" height="269" src="http://ilna.ir/SmartPicture.aspx?f=84-09-19/134.JPG" width="372" /></span></p><br /><p align="right"><span style="font-family:Tahoma;font-size:85%;">پنجمين دوره جايزه ادبي گلشيري ، عصر ديروز در فرهنگسراي نياوران برگزار شد </span><span style="color:#ff0000;"><span style="font-family:Tahoma;font-size:85%;"></span><span style="color:#000000;"><br />به گزارش خبرنگار فرهنگ و انديشه <a href="http://ilna.ir/shownews.asp?code=259744&code1=7">ايلنا </a>, در ابتداي اين مراسم ، " فرزانه طاهري " يكي از اعضاي هيات موسس بنياد گلشيري گفت ‌: ما هميشه جايزه ادبي گلشيري را با ياد "محمد مختاري " و " محمدجعفر پوينده " برگزار مي كنيم . امسال نيز شاهد دو اتفاق درحوزه ادبيات بوديم و مرگ " كريم امامي" كه هميشه همراه همسرشان در مراسم همراه ما بودند و مرگ " منوچهر آتشي" , ما را داغدار كرد و جاي اين بزرگان در ميان ما خالي است<br />وي تصريح كرد‌‏ : امسال ، مثل سال گذشته ، " فريده لاشايي " خالق تنديس جايزه ادبي گلشيري در بستر بيماري است و ما اميدواريم كه ايشان از بستر برخيزند و دو سال غيبت خود را در مراسم اهداي جايزه جبران كنند<br />اين مترجم نام آشناي كشورمان ادامه داد‌‏ : من هر سال در مراسم اهداي جايزه وظيفه داشتم كه از فعاليت‌‏هاي بنياد گلشيري در يك سال اخير بگويم ؛ اما متاسفانه امسال به دليل محدود شدن امكانات , بنياد گلشيري توان فعاليت بيشتر را نداشت و هنوز " نقش 82 " در انتظار مجوز است . با اين كه ما مجبور شديم ، دو بار زندگي نامه نويسندگان را تغيير بدهيم اما تا مجوز بگيريم , اما شايد در نهايت مجبور شويم كه از خير انتشار زندگي نامه نويسندگان در كتاب " نقش 82 " و پس از آن بگذريم . آخر نمي شود ، زندگي‌‏نامه كسي را عوض كرد كه يعني شتر ديدي , نديدي <span style="color:#ff0000;"><span style="color:#000000;"><br />طاهري ادامه داد ‌‏: اما بازديد كنندگان سايت هميشه همراه و همدم ما بوده اند و هر از گاهي از گوشه اي از دنيا عكسي يا نواري از گلشيري به دست ما مي رسد كه خوشحالمان مي‌‏كند . مثلا امسال يك ايراني از ويتنام ، يكي از رمان‌‏هاي گلشيري را تايپ كرد و پس از آن براي ما فرستاد تا خودمان آن را تصحيح كنيم و يا خانمي از امارات , كتاب " عروسك چيني" گلشيري را به زبان عربي ترجمه كرد تا ما بتوانيم ، اين كتاب را منتشر كنيم كه همه اين‌‏ها ما را دلگرم مي كند<br />عضو هيات مديره بنياد گلشيري ، با اشاره به دو اتفاق خوب امسال گفت‌‏: امسال خوشبختانه پس از بيست و چند سال ، گلستان سعدي با مقدمه و تصحيح " هوشنگ گلشيري" از سوي انتشارات ققنوس منتشر شد و همچنين رمان " شازده احتجاب" گلشيري كه در زمان حيات او قرار داد ترجمه‌‏اش با يك ناشر انگليسي بسته شد , به زبان انگليسي ترجمه و منتشر گرديد و همه اين اتفاقات مي توانند ، ما را خوشحال كند و توان بيشتري به ما بدهند ‌‏. اي كاش گلشيري بود و اين روزها را مي ديد<br />در ادامه مراسم ، " عبدالعلي عظيمي" دبير بنياد گلشيري گفت ‌‏: امسال ما آثار ارسالي به بنياد گلشيري را در دو مرحله مورد داوري قرار داديم كه در اين ميان ذكر نكاتي خالي از لطف نيست ؛ هر سال كه ما در پي آن هستيم كه جايزه گلشيري را برگزار كنيم ، داوران پس از خواندن آثار ارسالي با تاسف اشاره مي كنند كه باز هم بلند پروازي هاي يك رمان يا مجموعه داستان شكست خورده است و اين مايه تاسف و نگراني است . اين ناشي از آن است كه در ايران ما هنوز با پديده ويرايش داستاني آشنا نيستيم<br />وي تصريح كرد : متاسفانه وقتي به نويسندگان پيشنهاد مي شود كه آثارشان را ويرايش داستاني كنند , ناراحت مي شوند و مي گويند كه شما به خلاقيت ما توهين كرديد . چرا كه اعتقاد دارند ، ويرايش كردن يعني رخنه كردن در خلاقيت خالق , اما در اين ميان ، باز هم<br />نويسندگان جوان بيشتر به اين امر علاقه نشان مي دهند و آن ها را راحت تر مي توان مجاب كرد<br />عظيمي با اشاره به نويسندگاني چند كتاب چاپ كرده اند , گفت ‌‏: متاسفانه بعضي از اين نويسندگان ديگر خدا را نيز بنده نيستند و به ويراستاران كه تجربيات خود را به راحتي در اختيار آن ها مي گذارند ، اهميت نداده و كار آن ها را سبك مي شمارند<br />وي با اشاره به ضرورت تشكيل يك گروه ويراستاري گفت ‌‏: تجربه كارگاه هاي گلشيري نشان داد كه ضرورت تشكيل يك كارگاه ويراستاري احساس مي شود تا در آينده بتوانيم ، شاهد انتشار آثار ويراسته بوده ، ديگر دل نگران شكست خوردگي هاي بلند پروازي يك رمان يا مجموعه داستان نباشيم<br />عظيمي افزود‌‏ : ما هر سال از ميان 20 رمان و مجموعه داستان ، به 4 يا 6 اثر جايزه مي دهيم . اما اي كاهش بنياد توان اين را داشت كه از برخي آثار تقدير مي كرد و به بقيه آثار جايزه مي داد و آخرين حرف من با نويسندگان و داوران است ما همان طور كه گلشيري با دوستانش سخت گيرتر بود در پي آنيم كه جايزه را به حق به نويسندگان بدهيم . چرا كه اعتبار بنياد براي ما مهمتر از دوستي هايمان است<br />در ادامه مراسم مذكور ، فيلمي از نامزدهاي دريافت پنجمين جايزه" هوشنگ گلشيري " در بخش رمان , داستان هاي به هم پيوسته و داستان بلند و نويسندگاني كه پيش‌‏تر در ايران رمان يا مجموعه داستان منتشر كرده اند ، پخش شد<span style="color:#ff0000;"> <span style="color:#000000;"><br />پس از آن ، " عبدالله كوثري" ، به نمايندگي داوران اين بخش شامل " عباس پژمان " , " نسيم خاكسار " , " محمد حسن شهسواري " , " مهناز كريمي " و " عبدالله كوثري " , به دليل توفيق در ايجاد تعليق و كشش داستاني , اجتناب از ايجاد قطعيت , ترديد در صداقت راوي , نظرگاهي در خور روايت كه در مرز خيال و واقعيت در حركت است و توفيق در شخصيت‌‏پردازي رمان " آبي تر از گناه" ‌‏, نوشته " محمد حسيني " از انتشارات ققنوس را به عنوان برگزيده اين بخش اعلام كردند كه جايزه آن توسط " گلي امامي " اهداء شد<br />" محمد حسيني" در هنگام دريافت اين جايزه گفت ‌‏: من دو بار افتخار اين را داشتم كه پيش گلشيري داستان بخوانم . اما هيچ‌‏گاه افتخار اين را نداشتم كه رمانم را براي گلشيري بخوانم . ولي امروز با گرفتن اين جايزه ، احساس مي‌‏كنم كه رمانم را براي گلشيري خوانده‌‏ام<br />همچنين در ادامه اين مراسم ، هيات داوران بخش رمان ‌‏, به دليل كاويدن درون انساني شهري , ايجاد كشش داستاني , خلق روايتي آميخته در واقعيت و وهم و توفيق در شخصيت پردازي و ديالوگ‌‏هاي قوي , رمان " آداب بي قراري " نوشته " يعقوب يادعلي " را به عنوان رمان برگزيده سال 83 انتخاب كرد<br />پس از اين ، كليپي از راه يافتگان مرحله نيمه نهايي مجموعه داستان پخش شد و در ادامه ، " ليلي گلستان‌‏" نماينده هيات داوران مجموعه داستان اول بخش داستان كوتاه گفت ‌‏: به دليل روايت بي نقص , پرداختن به تيره روزي و خشونت , جنگ و لطمات آن ، به كارگيري مناسب شگردهاي داستاني ، نظرگاه متفاوت , كالبد شكافي جنگ , ساختن موقعيت هاي تراژيك , خلق فضايي تاثير گذار و خلق روايت هاي گوناگون از فضا و زمان هاي گوناگون , داوران بخش داستان كوتاه شامل " ميترا الياتي " , " كامران بزرگ نيا " , " نغمه ثميني " و " صمد طاهري" ، مجموعه داستان " انجيرهاي سرخ مزار " نوشته " محمد حسين محمدي " را به عنوان برگزيده اين بخش اعلام مي كنند<br />هديه اين بخش ، توسط " بهرام بيضايي" به محمدي اهداء شد<br />"محمدحسين محمدي " ، در هنگام دريافت اين جايزه گفت ‌‏: من زماني كه به تهران آمدم ، " هوشنگ گلشيري " از ميان ما رفته بود . اما پيش از آن با كارها و آثار ايشان آشنا شده بودم . او به من آموخت كه چگونه داستان بنويسم و ما ياد ايشان را گرامي مي‌‏داريم<br />در ادامه مراسم ، فيلمي از نويسندگاني كه تاكنون در ايران رمان يا مجموعه داستاني منتشر نكرده اند ، پخش شد و پس از آن " عباس پژمان " نماينده هيات داوران اين بخش گفت : به دليل توفيق تصويري عيني از وطن , توفيق روايتي پر كشش , نمايش گذار جامعه سنتي به جامعه مدرن , نگاه با فاصله بدون نوستالوژي و پرداخت بديع و فضاي سازي دقيق ، هيات داوران بخش رمان , رمان " ماهي‌‏ها در شب مي خوابند " نوشته" سودابه اشرفي" را به عنوان گزيده اول اين بخش اعلام مي‌‏كنند<br />پژمان در ادامه گفت‌‏ : به دليل توفيق در خيال پرداري و پرداختن به كابوس , كابوس راوي , آميختن جهان مردگان ‌‏, ساختن فضاي شهري دستخوش وهم و كابوس , توفيق در نمايش غلبه بي آرماني در ميان نسل جوان و توفيق به شخصيت پردازي , رمان " رنگ كلاغ " نوشته " فرهاد بردبار " نيز برگزيده اين بخش اعلام مي‌‏شود<br />همچنين در ادامه " ميترا الياتي " نماينده داوران بخش مجموعه داستان گفت ‌‏: به دليل حركت نو در داستان نويسي , پرداختن به فاجعه دروني , روايت تكه تكه و در هم و برهم با اقتضاي تجربه هاي ذهني ، ايجاد معناي تغيير يافته ، شكستن مرز ميان واقعيت و خيال و خواب و بيداري , هيات داوران بخش مجموعه داستان , مجموعه داستان " عاشقيت در پاورقي " نوشته " محسا محب علي " را به عنوان برگزيده اين بخش اعلام مي‌‏كنند ؛ هديه اين بخش توسط " بابك احمدي " به محب‌‏علي تقديم شد<br />همچنين هيات داوران از ميان مجموعه داستان هاي رسيده به اين بخش ، تك داستان‌‏هايي را انتخاب كردند كه اين داستان ها با اجازه نويسنده و ناشر در " نقش 83 "منتشر خواهد شد<br />گفتني است‌‏ , در اين مراسم تعداد بسياري از نويسندگان و مترجمان و شاعران حضور داشتند و اجراي اين مراسم توسط " سحرناز سيمايي نژاد " صورت گرفت</span></span></span></span></span></span></p><p align="right"><span style="color:#ff0000;"><span style="color:#000000;"><span style="color:#ff0000;"><span style="color:#000000;"><span style="color:#ff0000;"><span style="color:#000000;"></p></span></span></span></span></span></span><br /><p align="center"><a href="http://isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-628646"><img style="WIDTH: 429px; HEIGHT: 296px" height="328" src="http://64.40.99.49/Multimedia/pics/1384/9/photo/1449.jpg" width="475" /></a></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-113428054446812085?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1131172655885728572005-11-05T10:03:00.000+03:302005-11-05T10:11:03.466+03:30<p class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0in 0in 12pt" align="center"><span lang="AR-SA" style="font-family:Tahoma;font-size:10;color:black;"><img alt="images/20051103/hoseini.jpg" hspace="10" src="http://www.jamejamonline.ir/images/20051103/hoseini.jpg" align="center" border="0" /></span></p><br /><p class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0in 0in 12pt" align="justify"><span lang="AR-SA" style="font-family:Tahoma;font-size:100%;color:black;">محمد حسيني متولد سال 1350 در شهر تهران است. كودكي اش را در همين شهر پشت سر گذاشت و در 8 سالگي همراه با كوچ خانوادگي به شهر اجدادي اش قزوين رفت.<br />در همانجا و پس از تحصيل در مدرسه و دانشگاه، به گفته خودش مشق نويسندگي را آغاز كرد.<br />در 26 سالگي به تهران مهاجرت كرد و در سال 1379 كتاب ده داستان نويسي را منتشر كرد. ريخت شناسي قصه هاي قرآن ، يكي از همين روزها ماريا و آبي تر از گناه از ديگر آثار چاپ شده اوست.<br />محمد حسيني علاوه بر اين كه كتابهاي به دنبال فردوسي ، به دنبال اميركبير و به دنبال محمد(ص) را زيرچاپ دارد، در حال تكميل 2 اثر ديگر با عناوين تكنيك شناسي روايت قرآني و رمان تنها براي روجا است.<br /><br /><br /><b><a href="http://www.jamejamonline.ir/shownews2.asp?n=108831&t=cul">عزتي</a>: آقاي حسيني ، ما داستان بر مدار هلال آن حكايت سنگين بار را در مجموعه داستان يكي از همين روزها ماريا خوانده بوديم. رمان آبي تر از گناه نسخه گسترش يافته آن داستان است ، يا شما فصل اول رمان را به عنوان داستان كوتاه در اين مجموعه جاي داده ايد؟</b><br />حسيني: هيچكدام. آن داستان ، يك داستان كوتاه و آبي تر از گناه يك رمان است. بنابر اتفاق ، فصل اول اين رمان و آن داستان كوتاه شباهت هايي با هم دارند; اما چه به لحاظ ساختاري و چه به لحاظ مضموني ، هر دو كاملا مستقلند.<br />بر مدار هلال آن حكايت سنگين بار كه در مجموعه آمده ، يك داستان كوتاه است با ويژگي هاي يك داستان كوتاه كه مي دانيم همان برشي از زمان است و... اما آنچه در آبي تر از گناه مي بينيم و شبيه اين داستان است ، فصلي از يك رمان است با ويژگي هاي فصلي از يك رمان.<br /><br /><b>عزتي: پس شخصيت هاي مشترك، ماجراهاي همانند و حتي آغاز و پايان همانند اتفاقي است؟</b><br />حسيني: در تعريف داستان كوتاه و رمان صرف نظر از مضمون نيازمند توجه به فرم هم هستيم ; اما اگر خيلي اصرار داشته باشيم و بخواهيم شباهت هايي ميان آن فصل و آن داستان كوتاه پيدا كنيم ، متوجه مي شويم اختلاف هايشان بيش از شباهت هايشان است.<br />صرف اين كه نامهايي تكرار شده اند يا يكي دو حادثه شبيه هم دارند، دليلي نمي شود كه داستان بر مدار هلال آن حكايت سنگين بار فصلي از يك كار ديگر باشد. تفاوت هاي خيلي زيادي هم وجود دارد.<br /><br /><b><a href="http://www.jamejamonline.ir/shownews2.asp?n=108831&t=cul">محمدي</a>: اين همه شباهت از كجا ناشي شده است؟</b><br />حسيني: از آنجا كه هر دو اثر را يك نويسنده نوشته و شايد با دغدغه هايي نزديك هم.<br /><br /><b>عزتي: شما مي گوييد اين همه شباهت بين فضا، مكان ، زمان و اصلا دغدغه هاي واحد شخصيت ها را ناديده بگيريم و حتي جملات فراواني كه عينا در هر دو اثر آمده اند ؟</b><br />حسيني: من بايد يا نبايد تعيين نمي كنم. هر كسي حق دارد هر طور كه دوست دارد متن را تاويل كند. علاوه بر اين به هيچ وجه منكر شباهت ها نيستيم. منتهي حرفم اين است كه شباهت ها نبايدخواننده را مرعوب كنند، به نحوي كه متوجه تفاوت ها نشود.<br />تفاوت هاي موجود را هم بايد در نظر گرفت و باز فراموش نكرد كه داستان كوتاه و رمان دو شيوه روايتي كاملا متفاوتند. فرم حتي اگر مساله اول نباشد، بسيار جدي و مهم است.<br /><br /><b>عزتي: ما در رمان آبي تر از گناه با يك مخاطب درون متني روبه روييم ; چيزي كه چند سالي است برخي منتقدان و نويسندگان به آن پرداخته اند و قائل اند كه هر داستاني بايد يك بهانه براي روايتش داشته باشد. سوال من اين است كه آيا شما هم به اين موضوع معتقديد؟ شايد هم اصلا با همين دغدغه رفته ايد سراغ اين نوع روايت؟</b><br />حسيني: به اين كه هر اثري نيازمند بهانه روايت است ، اعتقاد دارم. بويژه وقتي راوي اول شخص است.<br />در زاويه ديده هاي ديگر به دليل وجود فاصله بين مخاطب و راوي نبودن اين مساله ضرر زيادي به اثر نمي زند; يك راوي خداگونه ماجرايي را تعريف مي كند.<br />همين جايگاه خداگونگي توجيه گر آن است كه كسي كه بسيار مي داند براي ما كه نمي دانيم حرف مي زند. اصلا شايد اين خودش يك بهانه روايت باشد; ولي وقتي راوي انساني چون ديگر انسان هاست ، مخاطب بايد بداند چرا دارد حرف مي زند.<br /><br /><b>محمدي: ما در كار شما با يك راوي قصه گو و قصه ساز مواجه هستيم كه مانند شهرزاد قصه گو حتي بهانه هاي روايت شان مشترك است.<br />شهرزاد قصه مي گويد تا از مرگ نجات پيدا كند و زنده بماند و راوي اين رمان هم قصه مي بافد تا مرگ خود را به تاخير اندازد، منتهي در نهايت ما به دو نتيجه متضاد مي رسيم: شهرزاد نجات پيدا مي كند; اما راوي آبي تر از گناه به مرگ مي رسد. شما تا چه حد اين ترفند را در نظر داشتيد؟</b><br />حسيني: سوال خوبي است.<br />به نظرم معناي عميق تري هم به سوال قبلي مي بخشد. زمانه ديگر تغيير كرده است ; حالا گاهي وقت ها مجبوريم به جاي اين كه مثل شهرزاد از قصه بهانه بسازيم براي زنده ماندن ، بايد آن را بهانه كنيم براي مردن.<br />ديگر كاركرد قصه تنها و تنها بخشيدن حيات نيست ، بلكه پاره اي وقتها بخشيدن مرگ هم هست. من عميقا به اين نتيجه رسيده ام كه فرم و محتوا به طرز غريبي روي هم تاثير مي گذارند.<br />يك وقتي مي گفتيم محتوا بايد با ساختار هماهنگي و همخواني داشته باشد يا برعكس ، اما حالا به نظر شخصي من كه مي تواند نادرست هم باشد اما به هر حال حاصل تجربه من است فرم و محتوا كاملا روي هم تاثير مي گذارند.<br />نويسنده در روند خلق داستانش گاه به جاهايي مي رسد كه مجبور مي شود محتواي ذهني از پيش تعيين شده خود را كنار بگذارد و محتواي جديدي را با توجه به آنچه ساختار به او القاؤ مي كند، بنويسد. بنابراين بهانه روايت هم صرفا يك عنصر داستاني نيست ، بلكه جزو متن داستان است.<br /><br /><b>عزتي: در اين رمان تلاشي هم صورت گرفته تا توانايي قصه گويي و قصه سازي راوي به نحوي توجيه شود; جاهايي كه مثلا او كارمند يك انتشاراتي و نمونه خوان و البته علاقه مند به رمان و داستان معرفي مي شود. </b><br />حسيني : دوست ندارم وارد مفاهيم و متن كتاب شوم. با دست گذاشتن روي هر كدام از اين موارد، بخش ديگري قرباني مي شود.<br /><br /><b>عزتي: به نظر شما اين توجيه ضرورت داشت؟</b><br />حسيني: بگذاريد به همان بهانه روايت اشاره كنم. ما يك آدمي داريم كه تا يك جايي مي خواهد زنده بماند; بهانه حرف زدنش اين است كه مي خواهد خودش را زنده نگه دارد.<br />بعد به جايي مي رسيم كه راوي روايت مي كند تا بميرد و به نحوي دارد خودكشي مي كند. همه اينها در اين دو مفهوم جا مي گيرد، يعني اگر او جايي دارد توضيح مي دهد، در هر زمينه ، دستاويزي مي تراشد براي نجات جانش و جاهاي ديگر برعكس.<br />در اين موارد او از هر چيزي از جمله توانايي داستان پردازي خودش كه البته در متن هم اين توانايي را ثابت مي كند; بهره مي گيرد براي مرگ خودش و البته بعد پشيمان مي شود كه اين كار هم دلايل خودش را دارد.<br /><br /><b>محمدي: از آنجا كه راوي شما قصه پرداز است و ما شخصيت هاي داستان را هم از منظر او مي بينيم ، حقيقت شخصيت ها برايمان گنگ مي ماند، چون مرز روايت حقيقي و روايت خيالي را نمي توانيم تشخيص دهيم.<br />اين نوع شخصيت پردازي ، شخصيت پردازي مالوف در ادبيات داستاني نيست و آن قراردادهاي آشنا از بين رفته است.</b><br />حسيني: منظورتان را متوجه نشدم.<br /><br /><b>محمدي: ما در آبي تر از گناه با شخصيت هاي ساخته شده از سوي ذهن راوي قصه ساز مواجهيم تا با شخصيت واقعي مثلا شازده و عصمت و مهتاب.</b><br />حسيني: فكر نمي كنم اين كار اثر را دچار مشكل كند. ما با راوي اي روبه روييم كه قابل اعتماد نيست. پس بايد به هر آنچه مي گويد با ترديد نگاه كنيم. اين اتفاق ، اتفاق تازه اي نيست.<br />شايد اتفاقي كه افتاده اين است كه مثلا در كارهاي مشابه بخشي از ماجرا اين گونه بوده و نهايتا نويسنده يك جا به نقطه اتكايي مي رسد و خواننده بخش واقعي را از بخش خيالي تفكيك مي كند; ولي من اين كار را نكردم. در مجموع گمان نمي كنم طرح نويي انداخته باشم. فكر مي كنم چيزي است كه قبلا هم بوده.<br /><br /><b>محمدي: حرف من طرح نو نيست فكر نمي كنيد خواننده با اين شخصيت ها دچار مشكل شود؟</b><br />حسيني: خواننده با متن درگير مي شود.<br /><br /><b>محمدي : خواننده با متن درگير مي شود. ولي به نتيجه نمي رسد. </b><br />حسيني: قبول ندارم. البته برداشت هاي مختلفي ديده ام. خيلي ها راوي را باور كرده اند و حرفهايش را پذيرفته اند و در مقابل گروهي هم حرفهايش را باور نكرده اند، يا بخشي از حرفهايش را پذيرفته اند.<br />خيلي ها نسبت به راوي دلسوزي كرده اند و افرادي هم حتي ذره اي دلسوزي در حق او روا نداشته اند; اما نديده ام كسي مثل شما قاطعانه بگويد چيزي دستگير خواننده نمي شود. البته اين هم خود يك نظر است در كنار نظرهاي ديگر.<br /><br /><b>محمدي: منظورم اين نيست كه چيزي از شخصيت ها در ذهن خواننده نمي ماند. نشانه خاصي وجود ندارد تا خواننده فضاهاي حقيقي را از فضاي خيالي تميز دهد. </b><br />حسيني: نشانه هايي در متن وجود دارد. راجع به اين راوي ، وقتي از منظر يك خواننده با آن روبه رو مي شوم ، يك چيز را قطعي مي دانم و آن هم عشق و محبت واقعي او نسبت به خانواده و مهتاب است.<br />فكر مي كنم نقطه اتكا اينجاست. از اين منظر است كه مي توانيم به اثر نزديك شويم ، حتي وقتي به بهانه روايت هم نگاه كنيم ، زماني كه راوي خانواده اش را از دست مي دهد، مرگ را انتخاب مي كند.<br /><br /><b>عزتي: به نظر من آبي تر از گناه را مي توان در كنار شازده احتجاب گذاشت ، با اين نگاه كه هر دوي اينها در صدد روايت انقراض يك طبقه اجتماعي در ايران معاصر هستند; شازده ها!<br />با اين تفاوت كه مرحوم گلشيري در دل يك حكومت سلطنتي دست به اين كار زد و شما در دل يك حكومت جمهوري. نظرتان درباره اين همكاري چيست؟</b><br />حسيني : اعتقاد ندارم اين دو اثر يك حرف را مي زنند. گلشيري كه ارادت خاص ام را به او هرگز پنهان نمي كنم ، همان طور كه شما گفتيد از نابودي و به نقطه صفر رسيدن يك طبقه اجتماعي در ايران حرف مي زند، با توجه به دوره خودش و با توجه به شرايط زمانه اش ، اما در آبي تر از گناه اتفاق ديگري مي افتد.<br />شازده اي كه ما با او روبه روييم ، شازده اي است كه دارد زندگي مي كند. ما در اين كار با نسل منقرضي روبه رو نيستيم. فرزندان شازده دارند در اروپا تحصيل مي كنند و از تمكن بالاي مالي برخوردارند.<br /><br /><b>عزتي: اما به تصريح متن نشاني از شازدگي ندارند.</b><br />حسيني: آنها خودشان را به روز كرده اند; به اين معني كه خود را با فضاي حاكم بر اجتماع سازگار كرده اند و اين به معني تمام شدگي نيست. آنچه در شازده احتجاب اتفاق مي افتد تمام شدگي است ، حتي عقيم بودن شازده نشانه اي از اين به پايان خط رسيدن است.<br />به نظر من نشان شازدگي نداشتن براي فرزندان شازده ، نشان دهنده پويايي آنهاست. حرف شما را تاييد يا تكذيب نمي كنم ، ولي دغدغه من به نقطه پايان رسيدن اينها نبوده است.<br />در اين كار به اين موضوع فكر نكردم. داستان اصلا يك چيز ديگر است. اتفاقا با شازده اي ظلم ديده روبه رو هستيم مخصوصا در رابطه با همسرش.<br /><br /><b>عزتي: من اين شخصيت توسري خورده در آستانه انتقام را اين طرف ديدم ، يعني طرف راوي!</b><br />حسيني:نمي توانيم به روشني بگوييم اين ظالم است يا آن مظلوم.<br /><br /><b>محمدي: در رمان شما ما با دو چهره از زن روبه روييم ; يكي مهتاب كه اتفاقا حضوري مهتاب گون دارد و ديگري عصمت كه چهره اي است زميني ; به شكلي كه دوباره همان بحث زن اثيري و زن لكاته در ذهن ما زنده مي شود. خود شما اين حضور را چگونه ديديد؟</b><br />حسيني: من به طور مطلق با اين جريان مشكل دارم. بخشي از ادبيات ما در تلقي اي كه من دارم ، دچار افراط و تفريط شده است ، به طوري كه مي بينيم گاهي حضور زنها ناديده گرفته شده و گاهي ، بخصوص در سالهاي اخير، حضوري غلو شده يافته است.<br />احساسم اين است كه در آبي تر از گناه برخورد با زن به اندازه ظرفيتي است كه اين كتاب و اين ماجرا دارد. البته ممكن است اين حضور عادلانه نباشد، ولي واقع گرايانه است.<br />اگر مهتاب حضور مهتاب گونه دارد، دليلش اين است كه حضور زنها در جامعه ما اين گونه است و يا حضور زنها در جامعه اي كه اين رمان در آن مي تواند اتفاق بيفتد، چنين حضوري است. فكر مي كنم برخوردم واقع گرايانه بوده است.<br />من ارزش گذاري نمي كنم ; ولي وقتي حضور مهتاب گونه باشد، نقشي هم كه بر عهده مي گيرند مهتاب گون است. راجع به زن اثيري و زن لكاته ، راستش را اگر بخواهيد، اين طور نيست.<br />عصمت به نظر من لكاته نيست.<br /><br /><b>عزتي: لااقل در ذهن راوي اين اتفاق افتاده و عصمت اين گونه ديده شده است.</b><br />حسيني: شايد راوي قصد داشته باشد عصمت را لكاته معرفي كند، اما به نظر من او اين گونه نيست.<br />عصمت همان قدر كه ظالم است مظلوم است و به همان اندازه كه صيد است ، صياد است. فكر مي كنم لكاته اي كه در كار هدايت مي شناسيم ، در اين اثر وجود ندارد. عصمت اصلا آدم ديگري است ; آدمي كه عاطفه را مي شناسد.<br />به هر حال راست يا دروغ، آنچه ما از وراي ذهن راوي مي بينيم يك نوع رابطه عاطفي است كه حتي در ارتباط با شازده هم اتفاق مي افتد.<br />به نظرم در مجموع اول بايد شرايط آدمها را در نظر گرفت و بعد راجع به آنها قضاوت كرد.<br /><br /><b>محمدي: راوي آبي تر از گناه 8 فصل پنهان كاري كرده است ، اما در فصل نهم تمام اين پنهان كاري ها يكباره افشا مي شود و تمام گره هاي اثر يكمرتبه گشوده مي شود.<br />فكر مي كنيد مخاطب چگونه بايد با اين موضوع كنار بيايد. شايد بهتر بود اين گره گشايي ها و افشاگري ها كمي با طمانينه انجام مي گرفت! از طرفي اين برداشت وجود دارد كه اين افشاگري نيز خود شكل ديگري از پنهان كاري است.</b><br />حسيني: بله به نظر پنهان كاري مي آيد; اما رمان آبي تر از گناه همين است كه شما مي گوييد; من راجع به اين موضوع ساعتها فكر كرده ام.<br />همين است و من نه دفاعي دارم و نه توجيهي. دقيقا اين اتفاق در اين كتاب افتاده است. اتفاقي كه در فصل نهم مي افتد، ديگر به من نه اين اجازه را مي دهد كه آن هشت فصل را باور كنم و نه اين كه اين فصل نهايي را بپذيرم.<br />حالا فهميده ايم با آدمي روبه رو هستيم كه توانايي دروغ گفتن و داستان سرايي دارد و به نفع خودش در ماجراها دست مي برد.<br />وقتي به ماجراي خودكشي اين آدم بر مي خوريم ، احتمال مي دهم شايد اصلا كل ماجراي معين الرعايا ساخته و پرداخته ذهن او باشد. شايد دروغي است كه تا راوي زودتر از زندگي خلاص شود.<br /><br /><b>محمدي: به نظرم با اين شكل كنوني كه همه رشته هاي 8 فصل ابتدايي يكباره در فصل نهم پنبه شود، بازخواني اثر براي خواننده مشكل مي شود.</b><br />حسيني: نه ، فكر مي كنم اتفاقا كمك مي كند، يعني يك بار ديگر خواننده سعي مي كند با علم به اين كه برخي مسائل واقعي نبوده اند، برگردد و بخواند و راجع به سطر سطر داستان قضاوت كند.<br />شما نبايد فراموش كنيد كه ما پرورش يافتگان دوره آرمان گرايي هستيم ; نسلي كه در اين سي و چند سال ناگزير بوده است يكي از دو شعار درود يا مرگ را انتخاب كند.<br />به گمانم ما كه در تمام اين دوره اين گونه زيسته ايم ، حالا نيازمند يك بازنگري هستيم ، چرا كه در جهان امروز ديگر نمي توان با سياه و سفيد ديدن اوضاع زندگي كرد و اين نكته مهمي است.<br />اين ماجرا بايد يك جا متوقف شود. من در اين رمان از تربيتي كه به آن خو گرفته ايم فراتر رفته ام و حكايت يك ظالم و يك مظلوم را ندارم. من پشت كرده ام به نوع پرورشي كه ديده ام و شرايط را مدنظر قرار داده ام و به آدمهااحترام گذاشته ام.<br /><br /><b>عزتي: آقاي حسيني من به عنوان خواننده نياز به يك واقعيت قطعي درون متن دارم تا بتوانم با تكيه بر آن به بازيها تن بدهم يا ندهم.<br />شما در فصل دهم عينا به دو جمله آغازين كتابتان برگشته ايد و با اين كار افشاگري هاي ويران كننده فصل نهم را كه به نظر مي رسيد ديگر كف ماجراست و واقعيت نمايي زير سوال برده ايد. فكر نمي كنيد اين مساله باعث شود باورپذيري اثر كم شود و واقع نمايي آن از بين برود.</b><br />حسيني: فرم كار همين است ، اما تكيه گاهي كه شما مي گوييد به نظرم در اين كار عاطفه است. ما راوي اي داريم كه بشدت عاطفي و به خانواده خودش علاقه مند است.<br />فكر مي كنم با اين نقطه اتكا مي توان به خيلي از مسائل گفته شده يا ناگفته در رمان پي برد. اصلا خاستگاه آن عكس كه ماجرا با آن شروع مي شود و با آن پايان مي پذيرد هم عاطفه است.<br />ما در پايان داستان ديگر آن عكس را مي شناسيم. اين عكس ، عكس كسي است كه راوي نسبت به او احساس عاطفي شديدي دارد و اين واقعي است.<br />به زعم من خواننده مي پذيرد كه راوي به خانواده اش علاقه مند است و مهتاب را عاشقانه دوست دارد و از اين جا مي توان به بقيه موضوعات نزديك شد.<br /><br /><b>محمدي : راوي اين رمان بر خلاف ديگر شخصيت ها، فاقد نام و چهره است و اين مساله در جاي خود براي من جالب بود.</b><br />حسيني: آبي تر از گناه به تاريخ نزديك است. بخشي از ماجرا نقل تاريخ است. به نظر من اين راوي ، راوي تاريخي ماست و عموما راوي صادقي هم نبوده است.<br />بايد بپذيريم كه راويان تاريخ كشورمان اگر نگوييم صادق ، لااقل شفاف نبوده اند. به همين دليل امروزه ما شاهد روايت هاي تا180 درجه متفاوت حتي درباره اتفاقات معاصر خودمان هستيم.<br />يكي از دلايل اين موضوع هم شايد اين باشد كه راوي ما هميشه متاثر از شرايط شخصي بوده است.<b><?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" /><o:p></o:p></b></span></p><br /><p class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0in 0in 0pt" align="left"><b><span lang="AR-SA" style="font-family:Tahoma;font-size:85%;color:black;">علي اصغر عزتي پاك<br />محمد حسين محمدي </span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:14;"><o:p></o:p></span></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-113117265588572857?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127926568420819662005-09-28T20:23:00.000+03:302005-09-28T20:26:08.430+03:30<p align="right"><em><a href="http://www.mehrnews.ir/fa/NewsPrint.aspx?NewsID=234764">خبرگزاری مهر</a> - گروه فرهنگ و ادب : محمد حسینی ، نویسنده و منتقد ادبی سال گذشته کتابی با عنوان « آبی تر از گناه » را منتشر کرد . فضای این رمان اندکی از روزگار معاصر ما فاصله دارد و در اواخر دوران قاجار اتفاق می افتد . به بهانه انتشار این کتاب و با موضوع " معاصر نویسی و مشکلات آن" ، گفت و گویی با او انجام داده ایم که می خوانید</em></p><p align="right"><a href="http://www.mehrnews.ir/mehr_media/image/2005/07/139450_orig.jpg"><img height="130" src="http://www.mehrnews.ir/mehr_media/image/2005/07/139450_orig.jpg" width="201" align="left" /></a></p><p align="right"><strong>مهر :</strong> ماجراهای رمان « آبی تر از گناه » در دوران معاصر اتفاق می افتد برای نوشتن از زمانه ای که مردم آنرا لمس کرده اند چه مشکلات و دشواری های وجود دارد ؟</p><p align="right"><strong>محمد حسینی</strong> : معاصر نویسی به نیت آگاهی بخشی چیز تازه ای نیست ، البته ازمنظرنیت و اهداف ، اگرنه هرزمانه ای فرم های مناسب خود را می طلبد که بحثی بدیهی و تکراراست. مطمئنا آثارنویسندگان قرون گذشته هم متاثراز اتفاقات زمانه خود بوده است. البته این اتفاقات گاه می تواند به ننوشتن از روزگار خود و پنا بردن به ایام کهن منجر شود. اتفاقی که افتاده و می افتد به هر حال به هیچ وجه نمی توان مثلاعصیان شعرحافظ به زمانه خود را انکارکرد یا تلاش های فردوسی و مولوی و سعدی را برای ارتقای بنیادین فرهنگ اجتماعی وقت نادیده گرفت. « تاریخ بیهقی » و « سفرنامه ناصرخسرو»، کم و بیش به مثابه یک نهضت فرهنگی است ؛ نهضتی درمسیردیدن و آگاهی دادن ومسلما درادامه این دو : ارتقاء یافتن و این همان چیزی است که پس ازفرازو فرودها و وقفه های گاه بسیار طولانی درعصرما ، سرانجام به هنجار نزدیک شده است. طالبوف ، میرزا حبیب اصفهانی و زین العابدین مراغه ای ، ازهمین منظر آغاز می کنند و برای همین نوشته های آنان سفر نامه هایی "دن کیشوت" وار است ، البته به قصد شناخت جامعه و یافتن راهکارهای خارج کردن آن از رکود</p><p align="right"><strong>مهر :</strong> اگر به ادبیات مشروطه نگاه کنیم این جریان را به خوبی می بینیم اما این همه حس نا امیدی که در این آثار دیده می شود برای چیست ؟</p><p align="right"><strong>حسینی :</strong> همه امیدها به اصلاح امورکه با اقدامات "عباس میرزا"و"امیرکبیر"، شکل گرفته بود در این دوره ناگهان برباد می رود ؛ اما این بار نویسندگان همچنان در صحنه می مانند. توجه به ادبیات اقلیمی از جلوه های قابل بحث این دوره است. مشهورترین آثار ادبی و معاصردرهمین دوره اتفاق می افتد. نویسندگان فرصت می یابند تا تجزیه تحلیل کنند و عمیق تر بنویسند. مخالفت با جنبش چپ که درماجرای کودتا متهم به سکوت و کناره گیری شده بود، به خاستگاه خلق آثار تبدیل می شود</p><p align="right"><strong>مهر :</strong> با وقوع انقلاب به نظر می رسید مشکلاتی که در دو دهه قبل برای معاصر نویسی و جریان رئالیسم اجتماعی وجود داشت باید از میان برداشته شود و لی عملا اینگونه نشد ، علت چه بود ؟</p><p align="right"><strong><img height="158" src="http://www.mehrnews.ir/mehr_media/image/2005/02/118746_orig.jpg" width="97" align="right" />حسینی :</strong> انقلاب همواره خاستگاه اتفاقات غیر منتظره ، اما عموما کوتاه مدت است؛ صف های طولانی مقابل کتابفروشی ها ، هیاهوی کتابهای جلد سفید، رفع سانسور، رونق روزنامه ها و ... تغییری است که بازار کتاب و فرهنگ پس از انقلاب تجربه می کند. احساس نیاز به کتاب در این دوره چنان شدید است که هرنوشته ای به صرف نشر به فروش می رسد و بدیهی است بخش عمده ای از این نوشته ها مسائل روزاست ، از خاطرات زندان و تبعید بگیرید تا داستان های مقاومت و ایثار و غیره. بدیهی است که کتاب هایی که در رژیم گذشته اجازه چاپ نیافته بودند، چاپ می شوند، خریده می شوند و به خانه مردم وارد می شوند. کنجکاوی و عطش فرو می نشیند و بعد هم اوضاع جور دیگری می شود. شرایط سخت تر شده است ؛ فراموش نکنیم که نویسندگی به هرحال شغل است و شغل باید درآمد زا باشدتامخارج زندگی تامین شود. نخریدن کتاب معاش نویسندگان را با مشکل روبرو می کند. متاسفانه مردم ما اهل کتاب نیستند و این یک مصیبت موروثی است. کتاب فقط چند برگ کاغذ وجلد وغیره نیست ؛ کتاب یعنی دانش وآگاهی وارتقای فرهنگی .کتاب که نباشد اشتباهات ، برداشت های غلط ، تعصب بیجا، تمامیت خواهی، بی اعتنایی و رکود فزونی می گیرد. ازسوی دیگرجریان خودی وغیرخودی پا به عرصه می گذارد وتلاش می کند شرایط رابرای غیرخودی ها سخت وسخت تر، کند. برای همین است که کم ترنویسنده مستقلی رامی توانید پیدا کنید که مسافرکشی،کارگری، دستفروشی یا شغل های دیگرراتجربه نکرده باشد. هیچ کس نمی تواند منکرشودکه مثلا تلویزیون برای سالها اسامی شاملو، ساعدی ، هدایت ، گلشیری ،علوی ودیگران را نادیده می گرفت</p><p align="right"><strong>مهر :</strong> البته در این سالها هم آثار قابل اعتنای زیادی منتشر شده اند ، اینطور نیست ؟</p><p align="right"><strong>حسینی :</strong> البته همیشه افرادی از این موانع می گذرند واینها که گفتم به هیچ وجه به معنای دربست درانحصار بودن ادبیات معاصر نیست. من وضعیت عمومی را گفتم ، وضعیتی که سالها فیلم "روز واقعه"(شهرام اسدی ) را به عنوان موثرترین و موفق ترین فیلم مذهبی پخش می کند ، اما به نویسنده فیلمنامه اش (بهرام بیضایی) اجازه کار نمی دهد. اوضاع غریبی است ! از سویی بهترین نویسندگان ، فیلمسازان وهنرمندان کشوربه بهانه های مختلف ازکاربازداشته می شوند و از سوی دیگر مدام نسبت به وضعیت فرهنگ جامعه ابراز نگرانی می شود، غافل از این که این ها رابطه مستقیم دارند</p><p align="right"><a href="http://www.mehrnews.ir/mehr_media/image/2005/07/139452_orig.jpg"><img height="153" src="http://www.mehrnews.ir/mehr_media/image/2005/07/139452_orig.jpg" width="98" align="left" /></a></p><p align="right"><strong>مهر:</strong> نویسنده هم بر آمده از جامعه است ، از شرایط اجتماعی متاثر می شود و این شرایط بر او تاثیر می گذارد ، تکلیف نویسنده چیست ؟</p><p align="right"><strong>حسینی</strong> : ساده است ؛ هیچ ، نویسنده هم انسان است ، اما چه کسی به این مطلب اهمیت می دهد . متاسفانه جامعه ما جامعه ای ریا کار است. در جامعه ما دروغ از ابزارهای زندگی است و کلاه برداری و فریبکاری به کسوت ضرورت در آمده است. ژست گرفتن و ظاهر سازی و نمایش در اوج بودن چنان برای ما حیاتی شده است که یک اعتراف ساده به اشتباه گاهی از مردن سخت تر به نظر می رسد. ماجرا به یک سال و ده سال و صد سال مربوط نمی شود ، ریا کاری فاجعه ای ریشه دار و سنتی است. آرمانی بودن نویسنده و نویسندگی از جمله جلوه های این فاجعه است . غافل از این که دشوار است در جامعه ریا کار، نویسنده آلوده ریا نشود. جامعه کجا و کسی به نویسنده ها امتیازی داده است تا در مقابلش از آنها انتظار فداکاری های عجیب و غریب داشته باشد، انتظارداشته باشد ، همه چیز را بدانند ، همیشه درست رفتار کنند، فقط برای دل بنویسند، فرهنگ را برهرچیزی مقدم بدانند، کوچکترین تمایلی به لذت نداشته باشند و به روی همه لبخند بزنند ؟ </p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112792656842081966?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127796445385814372005-09-27T08:16:00.000+03:302005-09-27T08:17:25.390+03:30<div align="right">نشست خبري ششمين دوره جايزه مهرگان ادب، يادواره كريم امامي ـ از داوران دوره‌هاي قبل اين جايزه ـ برگزار شد<br /><br />به گزارش خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، در اين نشست كه با حضور فتح‌الله بي‌نياز، مژده دقيقي و عنايت سميعي برگزار شد، سميعي در سخناني عنوان كرد: رمان‌هايي كه سال گذشته منتشر شد 310 عنوان بود كه 85 عنوان به مرحله دوم راه پيدا كردند و باقي عامه‌پسند تشخيص داده شدند. همچنين از 169 مجموعه داستان، 93 مجموعه به مرحله دوم راه پيدا كردند<br /><br />وي عنصر زبان را در بررسي آثار، عنصري اساسي عنوان كرد و بي‌نياز نيز متذكر شد: معيار ما ادبيت متن و همچنين به‌كار گيري تكنيك‌هاي مدرنيستي و به خصوص امروزه، درون‌كاوي شخصيت‌ها و انديشه‌هايي است كه در متن تنيده مي‌شوند<br /><br />همچنين سميعي درباره اينكه تركيب هيات داوران تقريبا ثابت به نظر مي‌رسد، و اين امر، جايزه را به سمت نگاه خاصي سوق مي‌دهد، با اشاره به كم و زياد شدن‌هاي تعدادي از داوران در دوره‌هاي قبل، گفت: وضع داستان نويسي ما تنوع چنداني ندارد كه هيات داوران سليقه اعمال كند. به زحمت در هر سال مي‌توانيم تعداد معدودي از آثار را جزو آثار بهتر به حساب بياوريم و انتخاب مشترك آثار در جايزه‌هاي مختلف نشان مي‌دهد تنوع چنداني در داستان نويسي‌ها وجود ندارد<br /><br />به گزارش ايسنا، مجموعه داستان‌هايي كه در اين دوره جايزه مهرگان ادب به مرحله ماقبل نهايي راه يافته‌اند، عبارتند از: انجيرهاي سرخ مزار (محمدحسين محمدي)، بگذريم (بهناز علي‌پور گسكري) پايان درخت سيب (نوشين سالاري)، تو مي‌گي من اونو كشتم؟ (احمد غلامي)، تنها كه مي‌مانم (شهلا پروين‌روح)، ساراي همه (فرشته احمدي)، سپيدرود زير سي‌وسه پل (كيهان خانجاني)، شب سودابه (محمد زرين)، من قاتل پسرتان هستم (احمد دهقان) و هتل ماركوپولو (خسرو دوامي). در كنار اين مجموعه داستان‌ها كه اين بخش براي اولين بار در اين جايزه مورد داوري قرار گرفته، رمان‌هاي راه‌يافته به اين مرحله با داوري فتح‌الله بي‌نياز، صفدر تقي زاده، مژده دقيقي، عنايت سميعي، و حسن ميرعابديني نيز به اين شرح اعلام شده است:<strong> آبي‌تر از گناه (محمد حسيني)،</strong> بي‌بي شهرزاد (شيوا ارسطويي)، رنگ كلاغ (فرهاد بردبار) ، كيميا خاتون ( سعيده قدس)، ماهي‌ها در شب مي‌خوابند (سودابه اشرفي) و داستان‌هاي بلند: صداهاي سوخته (‌سعيد عباسپور ) كلبه‌اي بالاي كوه (محمدزرين) و گرانيكا (فرشته توانگر)<br /><br />همچنين تك‌داستان‌هايي از نينا گلستاني، خسرو دوامي، احمد دهقان، مجيد دانش‌آراسته، بهروژ ئاكره‌اي، اكبر تقي‌نژاد، محمد زرين، فريبا صديقيم، يونس تراكمه و مصطفي مستور كه از مجموعه داستان‌هايي انتخاب شده‌اند، مورد تاييد قرار داده شد </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112779644538581437?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127631727921618562005-09-25T10:31:00.000+03:302005-09-25T10:32:07.926+03:30<p align="center"><img height="253" alt="به همراه محمدرضا صفدري" src="http://www.qoqnoos.ir/pic/images/DSCN0087%20copy.jpg" width="350" border="0" /><br /><br /><img height="253" alt="به همراه محمد محمدعلي" src="http://www.qoqnoos.ir/pic/images/DSCN0084%20copy.jpg" width="350" border="0" /><br /><br /><img height="263" alt="به همراه محمد محمدعلي و يوسف عليخاني" src="http://www.qoqnoos.ir/pic/images/DSCN0082%20copy.jpg" width="350" border="0" /><br /><br /><img height="233" alt="DSC_0038" src="http://www.qoqnoos.ir/pic/images/DSC_0038.jpg" width="350" border="0" /></p><p align="center"><img height="263" alt="امير روشن - حسن بني عامري - محمد حسيني - محمدرضا كاتب" src="http://www.qoqnoos.ir/pic/images/DSCN0060%20copy.jpg" width="350" border="0" /></p><br /><p align="center">براي ديدن عكس هاي مراسم افتتاح ققنوس 2 <a href="http://www.qoqnoos.ir/pic/index.htm">اينجا را كليك كنيد</a></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112763172792161856?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127626890897909952005-09-25T09:08:00.000+03:302005-09-25T10:35:02.913+03:30<div align="right"><strong><img height="168" alt="فتح الله بي نياز" src="http://iricap.com/images/mag/entry/magentry-big-041108013807-nasrolah-biniaz1.gif" width="250" align="left" />آبى تر از گناه</strong> كه با توجه به متن پنهانش مى توانيم آن را رمان بدانيم، به رغم آنچه درباره پايان بندى اش خواهم گفت، مصداق اين گفته خانم ايريس مرداك نويسنده و منتقد ايرلندى است كه: «رمان ضرورتاً دو كار در پيش رو دارد: نخست اين كه به كشف و شناخت جهان خارج از خود نايل آيد و دوم اينكه به اكتشاف و انكشافى در درون خود اقدام كند؛ يعنى به كشف نردبان، ساخت و شكل خود بپردازد.»طرح معماى روايت و تعليق متناسب با آن از همان صفحه اول آغاز مى شود. همچون داستان هاى پليسى _ جنايى، ظاهراً قتلى رخ داده است؛ يعنى «واقعه اى» پيش آمده كه از هر حيث پروپيمان است و نمى توان در آن دست برد و چيزى را در آن تغيير داد. اما قتل چه كسى و چرا پليس در سراسر متن غيبت دارد و نشانى از بازجويى نيست و حتى مخاطب متن مجهول است و خواننده فقط با يك «راوى» مواجه است كه با زبانى حساب شده خوش آهنگ و لحنى كنايى _ اما ملايم _ حرف مى زند؟ اين راوى كه بعداً مى فهميم مصحح است و براى خواندن كتاب سعدى به خانه يك شازده مى رود، طبق متن، جوانى ساده لوح، يك شهرستانى تقريباً دست و پاچلفتى، يك مرد زحمتكش و مهجور (حتى كارش هم او را به گوشه گيرى وامى دارد) و تا حدى فقير و كم و بيش «معيوب» است.خواننده به يمن تردستى نويسنده و زبانى كه او انتخاب كرده است از صفحه چهارم به بعد نمى تواند راوى را دوست نداشته باشد. مى داند كه او دارد مطالعه مى كند و تا حدى دچار جهل و سردرگمى است اما همه اينها از «خوبى»، «پاكى» و حتى «معصوميت و حقانيتى» است كه به خواننده القا مى شود. اين القا از يك سو حاصل معنايى است كه متن به ما انتقال مى دهد و از سوى ديگر محصول</div><div align="right">زبان است كه هم از وضوح برخوردار است و ساده و سرراست و موجز است و هم كنايى و بعضاً طعنه آميز است</div><div align="right">امكانات زاويه ديد گاهى در خدمت سرعت بخشيدن به قصه است و زمانى آن را كند مى كند؟ گاهى رنگ و بويى از امر واقعى به روايت مى دهد و زمانى آن را به الگو هاى واقعى نزديك مى سازد و چون راوى «اهل كتاب» است، لذا به تقريب تمام آنچه كه روايت مى شود _ اعم از تصويرى يا نقلى _ حساب شده است و از حد اطلاعات و دانش او فراتر نمى رود. آنجا هم كه مى رود، به گفته هاى ديگر شخصيت (والدين، عصمت، شازده) استناد مى شود.شخصيت هاى فرعى بدون استثنا كاركرد همه جانبه روايى دارند، آنها در دادن اطلاعات، پيشبرد تضاد راوى با ديگران و خودش ايجاد مانع و پيچيدگى و حفظ تعليق و رمز و راز قصه ايفاى نقش در تعين بخشيدن به عملكرد هاى شخصيت اصلى (راوى) و انگيزه ها و پيچيدگى هاى درونى و بيرونى او نقش لازمه را ايفا مى كنند، اما محدوديت شخصيت هاى فرعى از يك سو و عدم گستردگى رابطه راوى با آنها و دقت در ميزان گفت وگو ها، موجب شده است كه داستان از اشباع اطلاعات و نيز شرح تاريخ گذشته شخصيت ها (براى فرار از بازنمايى موقعيت اكنون آنها) فاصله بگيرد. البته نگاهى به گذشته هم دارد، اما اين نگاه بخش زيادى از زمان را به خود اختصاص نمى دهد</div><div align="right">برخورد راوى با گذشته خود و ديگر شخصيت ها نه تنها قطعيت ندارد، بلكه مشمول طعنه و كنايه عام هم مى شود. به طور كلى در اين رمان راوى از هر سه نوع كنايه (لفظى، نمايشى، موقعيتى) بهره مى جويد تا تناقضى بين درك شنونده اش و روايت خود پديد نياورد و شنونده يا شنونده هاى او كه ظاهراً جزء دستگاه انتظامى و قضايى اند، سرنخى از حقيقت متناقض با واقعيت كشف نكنند و چون راوى اعترافاتش را مى نويسد، بنابراين عملاً با يك «فراداستان» روبه رو هستيم. اين فراداستان تا فصل آخر به شيوه فرايند كلامى (Verbal Process) پيش مى رود. اما در فصل آخر به يك باره تمام ظرايف و كنايه ها در خدمت تبرئه راوى درمى آيند و به اين ترتيب خواننده خود را با يك راوى اغنا گر (Unreliable Narrater) روبه رو مى بيند و حس مى كند نويسنده او را به عمد فريب داده است و اين يك حسن يا امتياز نيست.به گمان من حسينى بايد اجازه مى داد كه فرايند داستان خودش پايان بندى خود را رقم مى زد و اين ممكن نبود مگر با يك چرخش حساب شده زاويه ديد. به عبارت ديگر بايد در فصل آخر فرايند دلالتى (Signification Process) جايگزين فرايند لفظى مى شد، يعنى ما (خواننده ها) از زبان راوى عقيده و گفته هاى شخصيت هاى غايب [پليس، بازجو و...] را مى شنيديم. اشتباهى كه حسينى در پايان بندى اين رمان خوب و تحسين انگيز مرتكب شده است، همان اشتباهى است كه حميد ياورى در داستان «شهربازى» مرتكب شده بود و احمد غلامى و من در نقد هاى جداگانه به آن اشاره كرديم: اجازه ندادن به تداوم هستى يك فراداستان به عمد پنهان مانده.اين فراداستان پنهان مانده كه حسينى با تردستى در رفت و برگشت هاى عين و ذهن و دگرگونى رويداد ها تا يك فصل مانده به آخر در ساختن آن موفق بوده است، با همين پيشنهاد جزيى به گونه اى به فرجام مى ر سيد كه اغراق، مطالعه كارى و جهالت راوى كه تا پيش از آن نوعى معصوميت و حقانيت به او بخشيده بود بارزتر مى شد</div><div align="right">داستان به لحاظ معنايى نوعى انتقام جويى است، انتقامى كه نه شكل عشيرتى دارد نه شكل جيمز باندى و ترميناتورى بلكه به شيوه كاهن هاى معابد عهد باستان است. كاربرد اين روش گونه اى تدبير مدرنيستى است اما موضوع اين انتقام از موجودات به ظاهر زنده اى كه سال ها است مرده اند اما كسى وقت و حال خاكسپارى شان را ندارد كهنه است. از سطح و لايه دوم متن چنين استنباط مى شود كه اين كهنگى تعمدى است. در واقع نويسنده در ژرف ساخت داستان خود محور معتبر و در عين حال دردآورى را «طرح» مى كند تا نشان دهد كه در انبوهى از پديده هاى تكنولوژيكى و حتى نانوتكنولوژيكى، جامعه ما هنوز كه هنوز است، در خانه و كارخانه، در اداره و دانشگاه و در سطح شهر و روستا اسير سنت گرايى ها، پچ پچ ها، حسادت ها، كينه ها و انتقام جويى هايى است كه از اين يا آن نبش قبر تاريخى حاصل مى شوند و حتى روشنفكر ها هم از اين وام ها و دام چاله ها درامان نيستند.به همين دليل حسينى از لحاظ معنايى به طرف داستان انديشه رفته است </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112762689089790995?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127625783836574352005-09-25T08:47:00.000+03:302005-09-25T08:53:03.836+03:30<div align="right">تاريخ : 6/8/1382<br /><br />قرآن كتاب قصه نيست و علاقه‌اي هم ندارد كه قصه‌گو باشد چرا كه هدف اصلي آن هدايتگري است و از روايت داستان براي هدايتگري استفاده مي‌كند<br />به گزارش ايسكا به نقل از خبرنگار فرهنگي « مهر » سيد محمد حسيني كه پنجم آبان‌ماه در سي و پنجمين نشست نقد ادبي منتقدان كودك و نو جوان با عنوان ريخت‌شناسي قصه‌هاي قرآني، سخن مي‌گفت،‌با بيان اين مطلب افزود: كتابهاي عهد عتيق و كتاب مقدس،‌از آغاز خلقت شروع شده ودر فصل‌هاي بعدي سير آفرينش را تعريف مي‌كند<br />وي در ادامه افزود: از بحث عهد عتيق كه بگذريم به قرآن مي‌رسيم،‌قرآن كتاب قصه نيست و علاقه و ادعايي هم در اين زمينه ندارد،‌هدف اصلي قرآن هدايتگري است، قرآن از هر آنچه اخلاقي و مفيد است استفاده مي‌كند تا آداب بهتر زيستن را به ما نشان دهد،‌علم، هنر، قصه، شعر و زبان نيكو روشهايي است كه قرآن در راه اهداف خود بكار مي‌برد،‌قرآن كتاب فيزيك و نجوم نيست و ادعايي هم ندارد، در قرآن مفاهيم و موضوعاتي همچون عشق، هجران، خيانت كه مفاهيم يك قصه را مي سازد مطرح مي‌شود، اما قرآن ادعا ندارد كه شيوه قصه گفتن او بهترين است بلكه ادعا مي‌كند كه بهترين ها را بيان مي‌كند<br />حسيني ادامه داد :‌بحث ديگر پايبندي هر قصه به موضوعي خاص است،‌در واقع وقايع به حول يك محور مي‌چرخند و هرز نمي‌روند بنابراين حول يك محور گشتن ويژگي اغلب داستانهاي قرآني است، قرآن سعي دارد كه مدام زمان را درهم شكسته و توالي زماني را از بين ببرد<br />حسيني در بخش ديگري از سخنان خود گفت: ويژگي ديگر قرآن حذف حوادث و جزئيات غير ضروري است<br />وي ويژگي ديگر قصص قرآني را روايت قصه در قصه دانست و افزود : در قرآن قصه‌ها در حاليكه استقلال خود را حفظ مي‌كنند در هم تنيده شده اند مثلا قصه ذكريان، حواريون و لوط همه در دل قصه عيسي قرار گرفته‌اند، در حاليكه هر كدام روايتي جداگانه دارند، ‌ويژگي ديگر قرآن نيز نگاه حداقل گرايانه به خواسته‌هاي جسماني، خصوصا زنان است ،‌مادر قرآن با توصيف انسانها سر و كار نداريم، حتي در قصه يوسف كه كشش‌هاي جسماني و عاشقانه مطرح مي‌شود راجع به زيبايي يوسف چيزي نمي‌شنويم، فقط اين را مي‌خوانيم كه هر كس يوسف را مي‌ديد چشم طمع به او داشت از تمام رواياتي كه مي‌شنويم خودمان به اين نتيجه مي‌رسيم كه يوسف بايد زيبا باشد و يا مثلا در قصه سليمان از ظاهر ملكه صبا چيزي نمي‌شنويم<br />حسيني در ادامه،‌از گفت‌ و گو به مصداق ابزاري براي ارايه اطلاعات در قرآن ياد كرد و گفت : در اغلب داستانهاي قران آن چيزي كه از متن متوجه مي‌شويم بيشتر از كلماتي است كه گفته مي‌شود در واقع قرآن سعي دارد تا در لابه‌لاي گفت‌و گوها ،‌با بياني كوتاه منظور خود را بيان كند،‌ويژگي ديگر روايت غير خطي داستانهاي قرآن است،‌ قرآن از يك نقطه اوج داستان خود را آغاز مي‌كند و از همان جا قبل و بعد داستان را روايت مي‌كند و اغلب نيز داستان از زبان سوم شخص بيان مي شود يعني افراد به اين شكل با خود و خداي خود همراهي مي‌كنند<br />گفتني ست در پايان جلسه در مورد قصه اصحاب كهف و ويژگي‌هاي اين داستان بحث و گفت‌و گو شد </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112762578383657435?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127625331216538052005-09-25T08:44:00.000+03:302005-09-25T08:45:31.216+03:30<div align="right">قرآن قصه را پي گرفتن مي داند. كلام بايد كه از ماجرايي خبر دهد تا پي گرفته شود و پي گرفتن ويژگي هايي را ناگزير مي سازد كه سازنده قصه است<br />«ريخت شناسي قصه هاي قرآني» تلاشي است براي باز نماياندن ويژگي هاي قصه گويي كتاب آسماني بيش از يك ميليارد انسان. شناسايي ريخت كهن الگويي قصه، معرفي قصه در عهد عتيق و عهد جديد، استخراج آيات مربوط به هر قصه در قرآن مجيد و فرم شناسي قصه هاي قرآن، از ويژگي هاي اين كتاب است<br />در اين كتاب دوازده قصه قرآني از منظر فرم و مضمون بررسي مي گردند، بررسي اي كه مي تواند خوانشي محسوب گردد كه ساختار را نيز در خدمت تأويل متن مي شناسد و بر آن است كه متن را با ياري گرفتن از فرم بازخواني كند<br />به منظور شناخت بهتر خصوصيات قصه و گسترش دامنه اين شناخت كتاب در سه فصل تنظيم و تدوين شده است. نخستين فصل كتاب با عنوان «ريخت شناسي كهن الگويي قصه»، به جاي اين كه به بحث هاي تخصصي بپردازد، قصه اي انتخاب شده است تا براساس آن با تكيه بر آنچه كه صاحب نظران نگاشته اند، به بررسي عيني فرم يك قصه پرداخته شود<br />فصل دوم به روايت قصه از منظر ديگر كتب آسماني پرداخته است تا مخاطب با روايت قصه از منظر تورات و انجيل آشنا شود و در فصل پاياني نخست آيات مربوط به هر قصه از سوره هاي مختلف استخراج شده و بنابر چينش قرآني در امتداد هم قرار گرفته اند و پس از تنظيم ترتيب ارائه اطلاعات، از منظر ريخت شناسي بررسي شده اند. در بررسي قصه ها الگويي يكسان شناسايي نشده و به هر قصه به شكل يك اثر مستقل نگاه شده است، با اين حال مخاطب مي تواند ويژگي هاي عمومي شيوه قصه گويي قرآن را با توجه به آنچه آمده است خود دريابد؛ ويژگي هايي چون: حذف زمان هاي مرده و حذف حواشي، استفاده از گفت وگو به مثابه ابزاري براي فضاسازي و شخصيت پردازي، پايبند روايت خطي نبودن، تأكيد مداوم بر آموزشي بودن قصه اي كه روايت مي شود، نگاه حداقل گرايانه به حضور زن، حذف مقدمه و آغاز قصه از بزنگاه داستان، استفاده مداوم از عنصر تعليق و ... در پايان مبحث مربوط به هر قصه نيز يك فرم هندسي طراحي شده است به اين قصد كه با نگاه به آن كليت قصه و شيوه روايت آن به سهولت در ذهن تداعي گردد<br />و سرانجام متني پيوستي از مجموعه دو جلدي «داستان هاي قرآن» و «تاريخ انبياء در الميزان» انتخاب شده تا مروري باشد بر آنچه در تفاسير در باب فرم قصه هاي قرآن آمده است </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112762533121653805?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127574566598386192005-09-24T18:37:00.000+03:302005-09-25T08:43:17.710+03:30<div align="right">بله اسمش مهتاب بود. در را پشت سرش بست و داد كشيد: سلام<br />پريدم و يك چيزى تنم كردم. تازه از سر كار آمده بودم ومى‏خواستم دوش بگيرم. يعنى لباس‏هايم را درآورده بودم و ازخستگى و گرما دراز كشيده بودم زير خنكاى باد كولر و با خودم‏مى‏گفتم: "حالا مى‏روم." و باز نمى‏رفتم كه آمد<br />طورى كه انگار خانه خودش باشد، در را بست، خم شد، بندسندلش را باز كرد، درآوردشان و گذاشتشان توى جاكفشى لاستيكى‏كنار در. بعد بى‏اعتنا به من كه ايستاده بودم و مات نگاهش مى‏كردم‏روسرى و مانتوش را درآورد و آويزان كرد به چوب‏رختى<br />شوكه شده بودم. حرفى نمى‏توانستم بزنم. آمد از كنارم رد شد.يادم نيست اما فكر كنم به صورتم دست كشيد. گفت: "نازى." و ردشد، به اطراف نگاه كرد، توى هال چرخيد، گفت: گندت بزنند با اين‏خانه‏دارى‏ات<br />فقط توانستم بگويم: "هوى!" دهانم خشك شده بود<br />بى‏اعتنا رفت آشپزخانه. از بين ظرف‏هاى تلنبارشده روى‏ظرفشويى، با كلى سر و صدا، يك ليوان بيرون كشيد. مايع ظرفشويى‏را برداشت. آرام و خونسرد دو قطره مايع چكاند روى ليوان. شير آب‏را باز كرد. صداى جرجر ليوان را درآورد و شير را بست. بعد رفت‏يخچال را باز كرد. گفت: "با اين آشغال‏ها آدم شاخ درمى‏آورد كه‏نمرده‏اى<br />هنوز نمى‏توانستم حرف بزنم. كاسه برنج مانده نمى‏دانم چه وقت‏را بيرون آورد. گفت: "خشك كرده‏اى براى زمستان؟!" و گذاشتش كنارظرفشويى<br />كاسه‏هاى خورشت و كنسروهاى نيم‏خورده را بيرون مى‏آورد وغرغركنان مى‏گذاشت كنار كاسه برنج<br />عقلم كار نمى‏كرد. فقط نگاهش مى‏كردم<br />پارچ آب را برداشت، بو كرد، گفت: "چه عجب." ليوان را پر كرد.پارچ را گذاشت توى يخچال، در را بست، برگشت، نگاهم كرد و آب‏را سركشيد<br />زبانم بند آمده بود. تكيه داده بودم به ديوار اتاق خواب و پلك‏نمى‏زدم<br />دهانش را با پشت دست پاك كرد. شانه‏هايش را برد بالا، گردنش‏را به راست و چپ تكان داد و گفت: "آخيش<br />ليوان را گذاشت كنار ظرف‏ها، تكيه داد به كابينت. گفت: "من‏مهتابم<br />سر تكان دادم. پلك نمى‏زدم<br />گفت: "زبانت كو كوچولو؟<br />خواستم زبانم را در بياورم و بگويم: "ايناها." كه به خودم آمدم<br />گفتم: اين‏جا چه مى‏خواهى؟<br />گفتم: مگر نگفتم، ديگر نبينمت؟<br />داد زدم: كليد را از كجا آورده‏اى؟<br />اين‏ها را گفته بودم و رفته بودم تا چند قدمى‏اش. دست‏هايم مشت‏شده بود. گردنم شده بود مثل سنگ<br />دست‏هايش را بالا برد. گفت: "اوخ اوخ، عصبانى شدى جونى؟<br />بعد دست چپش را پايين آورد و نوك انگشت اشاره‏اش را با دندان‏گرفت. دست راستش را گذاشته بود روى كمرش. شلوار جين سياه‏تنش بود. تاپ آبى تيره پوشيده بود. جوراب نداشت<br />همان‏طور انگشت به دهان، لب‏هايش را غنچه كرد. اول با چشم‏راست و بعد با چشم چپ چشمك زد. از خشم ديوانه شده بودم<br />گفت: سخت نگير<br />گفت: "نتوانستم."<br />گفت: "پيدا كردم."<br />داد زدم: "يعنى چه؟"<br />خنديد، بلند. قهقهه مى‏زد. خم شده بود و دست‏هايش را گذاشته‏بود روى زانوها. بعد ساكت شد. همان‏طور خم شده سرش را بلندكرد. موهاى صافِ صاف بلند گرداگرد صورتش را پرت كرد پشت سر.ابروها را بالا برد و مات نگاهم كرد. خط چشم مشكى‏اش توى ذوق‏مى‏زد. چشم‏هايش شده بود مثل چشم آهو. پشت پلك‏ها را سبز كرده‏بود. روى لب‏هايش خطوط مورب زيبايى بود، رديف و منظم؛قرمزشان كرده بود، قرمز بدرنگ. هيچ چيز آرايشش به چشم‏هاى سبزو موهاى خرمايى تيره آن همه لَختش نمى‏آمد.<br />گفتم: "تمامش كن."<br />دست‏هايش را بالا آورد و مثل چنگال گربه يا ببر توى هوا تكانشان‏داد.<br />گفتم: "چه مى‏خواهى؟"<br />گفت: "جانت را."<br />آهسته و قوزكرده آمد جلو.<br />عقب رفتم. قدم به قدم مى‏آمد. لباس‏هاى روى زمين را با پا كنارمى‏زد و مى‏آمد. چسبيدم به ديوار. روبرويم ايستاد. پنجه‏هايش راآورد تا مقابل صورتم. ناخن‏هاى بلندش قرمز بودند، يك جور قرمزسوخته.<br />گفت: "مى‏ترسى؟"<br />نمى‏دانستم چه بايد بگويم. گذاشتم تا صورتم را بخراشد.<br />"هوهو" مى‏كرد و ناخن‏هايش را روى صورتم راه مى‏برد.<br />دست و پايم را گم كرده بودم.<br />دست‏هايش را برد تا روى گوش‏هايم، لاله هر دو گوشم را با ناخن‏شست و اشاره گرفت و فشار داد. صورتش را جلو آورده بود. چنان‏چسبيده بودم به ديوار و باز خودم را عقب مى‏كشيدم كه فكر مى‏كردم‏حالاست كه ديوار بريزد و با آجر و گچ بيفتم به پشت. صورتش راجلوتر آورد. دست‏هايش را برد پشت گردنم. صورتش را چسباند به‏صورتم و محكم بغلم كرد. زير لب حرف هم مى‏زد. نمى‏فهميدم چه‏مى‏گويد. تقلا مى‏كردم تا از دستش خلاص شوم. زور زيادش اصلاً به‏جثه نازكش نمى‏آمد. زانويش را خم كرده و گذاشته بود بين پاهايم.دست‏هايش را پشت گردنم قلاب كرده بود به هم. با دست بازوهايش‏را گرفته بودم و مى‏كشيدم. ولم نمى‏كرد. زير گوشم، انگار صداى قلقل‏آب باشد، همان‏طور حرف مى‏زد. داد زدم: "چه مى‏خواهى لعنتى؟!"و با همه زور كشيدم و پرتش كردم.<br />عقب عقب رفت، خورد به مبل، از رويش پرت شد و از آن طرف‏افتاد زمين. ناله نكرد. حركت نمى‏كرد. ترسيدم كه سرش به جايى‏خورده باشد. بعد ديدم آرام آرام آرنجش را مى‏مالد. صورتش رانمى‏ديدم تا وقتى كه از همان روى زمين سر برگرداند و نگاهم كرد.چيزى از صورتش خوانده نمى‏شد جز يك جور دلسوزى محسوس‏كه معلوم نبود براى من است يا خودش. هنوز آرنجش را مى‏ماليد. بعدلبخند زد. گفتم كه ديوانه بود. ساديسم داشت. مازوخيسم داشت.فقط لب‏هايش نه، همه صورتش لبخند زده بود. مانده بودم كه بايدچكار كنم با همچو آدمى. دسته مبل را گرفت و خودش را كشيد بالا.باز چسبيدم به ديوار. نشست روى مبل. آرنجش را هنوز مى‏ماليد ونگاهم مى‏كرد. گيج بودم. نمى‏دانستم چه مى‏خواهد. از آن بار كه رفته‏بود، همان بار كه بى‏آن‏كه بشناسمش در زده و آمده بود، ديگر نديده‏بودمش. نه حرفى مى‏زد، نه كارى مى‏كرد. نشسته بود و همان‏طورنگاهم مى‏كرد. فكر كردم شايد دزد باشد. بعد فكر كردم دزد كجا وقتى‏كسى خانه باشد مى‏آيد، آن هم به اين شكل عجيب و غريب. همان‏كه گفته‏ام، از آن دخترها، زن‏ها، چه مى‏دانم از آن آدم‏هاى خيابانى‏بود. از چه چيزم خوشش آمده بود، نمى‏دانم. شايد فكر مى‏كرد كه من‏بچه‏شهرستانى ساده، مثل توى فيلم‏ها عاشقش مى‏شوم، چه مى‏دانم‏آب توبه سرش مى‏ريزم و عقدش مى‏كنم.<br />چشمك كه زد، با دست در را نشانش دادم و داد زدم: "گمشوبيرون!"<br />مات نگاهم كرد. چشم‏هايش گرد شده بود. گفت: "خاك برسرت." و صورتش را با دست‏ها پوشاند. جمع شده بود روى‏صندلى. به گمانم گريه مى‏كرد. شانه‏هايش آرام تكان مى‏خورد. وضع‏غريبى داشت.<br />نمى‏دانم كليد را از كجا آورده بود. لابد همان بار اول كه آمده بود ومن رفته بودم توى اتاق و در را بسته بودم، بى‏صدا كليدها را برده وداده بود سر كوچه از رويش بسازند. حتماً همين كار را كرده بود.ديوانه نبودم كه كليد بدهم دستش. كليدهايم را هم گم نكرده بودم.<br />رفتم بالاى سرش. سعى كردم خونسرد باشم. گفتم: "آخر چه‏مى‏خواهى؟ چرا آمده‏اى؟"<br />چيزى نگفت. دست‏هايش همان‏طور روى صورتش بود.شانه‏هايش مى‏لرزيد و بى‏صدا گريه مى‏كرد.<br />رفتم پارچ را سر كشيدم و توى همان ليوانى كه شسته بود برايش‏آب آوردم و نشستم روى مبل روبرويش.<br />گفتم: "بيا، آب بخور."<br />هيچ حركتى نكرد. مى‏خواستم داد بزنم. پليس خبر كنم. بگيرمش‏زير مشت و لگد. نكردم. از آبرويم مى‏ترسيدم. شما كه مى‏دانيدبرخلاف آن همه حرف‏ها كه از مظلوميت زن و اين‏ها گفته مى‏شود،هميشه همه حق را به زن‏ها مى‏دهند، واى به روزى كه بفهمند مجردهم بوده‏اى، هر چه دليل و مدرك هم بياورى كسى باور نمى‏كند، همه‏فكر مى‏كنند كه تو مزاحم شده‏اى و حرف‏هايت همه‏اش دروغ است.ناچار بودم بى‏سر و صدا سر عقل بياورمش.<br />گفتم: "آخر من كه اهلش نيستم." و ليوان را بردم و چسباندم به‏دستش.<br />گفتم: "با اين خوشگلى پا كه بيرون بگذارى هزار تا كشته‏مرده‏دارى."<br />گفتم: "آمده‏اى چسبيده‏اى به من كه چه؟"<br />گفتم: "برو بگذار عاشقت بشوند."<br />گفتم: "با اين كارها دارى ظلم مى‏كنى به جوانى كه مى‏تواند و مقدراست دوستت داشته باشد."<br />گفتم: "اين كار آخر و عاقبت ندارد."<br />فكر مى‏كردم اين‏ها را آهسته گفته‏ام، نمى‏دانم همسايه‏ها چطورجسته‏گريخته از آن سر درآورده‏اند.<br />محلم نمى‏گذاشت. گريه‏اش شديدتر شده بود. تمام هيكلش‏مى‏لرزيد و آب از ليوان لب‏پر مى‏زد.<br />گفتم: "ببين عزيز من، من هزار جور گرفتارى دارم. جان مادرت‏دست بردار."<br />ديگر زار مى‏زد. نمى‏دانستم چه مرگش است. با فشار ليوان را به‏دستش ماليدم و گفتم: "بگير ديگر."<br />با دست ليوان را پرت كرد، كه خورد به ديوار و پودر شد وپشنگه‏هاى آب پاشيد به سر و صورتم.<br />گفتم: "مگر مريضى؟"<br />گفت: "خودت مريضى الاغ."<br />حالا داشت مى‏خنديد. صورتش هم غم داشت و هم شادى.صاف نشسته بود. چشم‏هايش خيس بودند و سياه. روى صورتش دوخط سياه كشيده شده بود و آمده بود تا گردنش.<br />گفتم: "لعنت به تو."<br />دست انداخت و تاپ آبى‏اش را از يقه جر داد تا پايين. سينه‏بندنداشت.<br />گفتم: "چه مى‏گويى تو؟"<br />گفت: "دوستت دارم."<br />خواستم بگويم: "مزخرف مى‏گويى." نگفتم. گفتم: "به من چه؟"<br />تكيه داد. من كز كرده بودم گوشه مبل. با دو دست سينه‏هايش رإے؛ك‏ك‏گرفت. ضربدرى نگرفته بود؛ نپوشانده بودشان. كف دست‏هايش‏گرفته بود و آورده بودشان بالا.<br />گفت: "نمى‏خواهى؟"<br />بلند شدم، داد كشيدم: "نه!" و رفتم و در اتاق را بستم.<br />چه مدت گذشت، نمى‏دانم. نشسته بودم و تندتند كار مى‏كردم.مى‏دانستم كه دارم بى‏غلط مى‏خوانم. يعنى غلطها را نمى‏بينم.مى‏دانستم كه دارم بيگارى مى‏كنم و بعد بايد دوباره همه را از اول‏بخوانم. اما چكار بايد مى‏كردم. عقلم به جايى قد نمى‏داد. اين‏جورش را نه ديده و نه شنيده بودم. چه مى‏دانم؟ شايد هم معمول‏است، شايد من از همه جا بى‏خبر مانده‏ام.<br />همان‏طور مى‏خواندم و فكر مى‏كردم. بعد ديدم صداى شرشر آب‏مى‏آيد. بلند شدم و در را باز كردم. باورم نمى‏شد. رفته بود حمام.گفتم نكند رگ دستش را بزند يا همچو كارى. گوش ايستادم. آوازمى‏خواند. زمزمه مى‏كرد و شاپ شاپ آب را به صدا درمى‏آورد.خيالم راحت شد. رفتم سراغ كيفش. گفتم ببينم كيست. توى كيفش‏هيچ چيز نبود. نه كارت شناسايى، نه تقويم و نه دفترچه تلفن. فقطيك دسته كليد بود و يك مشت لوازم آرايش و يك بسته هزارتومانى.شايد يكى دو انگشتر هم بود، با مثلاً دستمال كاغذى و اين چيزها. به‏مانتوش نگاه كردم، اصلاً جيب نداشت، از آن مانتوهاى روشنِ اندامى‏بود. شلوارش هم آن‏جا روى دسته مبل بود و توى جيب‏هايش چيزى‏نبود.<br />برگشتم تا كليدها را دوباره از كيفش درآورم و ببينم كليد در كدام‏است و بردارمش كه شنيدم شير آب را بست. زود دويدم رفتم توى‏اتاق و در را بستم. بعد خم شدم و از سوراخ كليد نگاه كردم. لخت‏مادرزاد آمده بود بيرون. يك پايش را گذاشته بود روى مبل و پشت به‏در با حوله كوچكِ حمامم خودش را خشك مى‏كرد. بعد برگشت وزل زد به سوراخ كليد.<br />آرام عقب رفتم و نشستم پشت ميز. ديگر نديدمش. وقت رفتن‏آمد به در تلنگر زد و گفت: "من رفتم جونى."<br />صبر كردم تا صداى بسته شدن در آپارتمان و بعد كوچه را بشنوم.آن وقت بلند شدم و رفتم. چيزى كم و كسر نشده بود. فقط يكى ازپيراهن‏هايم را پوشيده و رفته بود. تاپش همان‏طور پاره افتاده بودروى زمين.<br />ديوانه بود، ديوانه. ديگر از اين مشروح‏تر بلد نيستم بنويسم.همچو دخترى چطور مى‏تواند نامزد آدم باشد، حتى دوستش باشد،يا در توطئه‏اى شريك شود با كسى؟ تازه كدام توطئه؟ كدام شراكت؟</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112757456659838619?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127574360474775442005-09-24T18:32:00.000+03:302005-09-24T18:36:00.476+03:30<div align="right"><strong>كلمه فسخ نمي شود طوبا<br /></strong><br />آفتاب كه از طاقي سبز رنگ حياط بگذرد، مي آيد؛ خسته. دستش تا نزديكي بوق مي رود‘ به خاطر من شايد‘ براي باز كردن در‘ يا بردن سطل ماست يا هندوانه و خرت و پرت هاي صندوق عقب<br /><br />چاي را هميشه مادرم مي آورد. دو جبه قند كنار استكان كمر باريك. پدر در كوچه را قفل مي كند و درهاي ماشين را، بعد‘ تابستان كه باشد يا بهار يا پاييز، شير را باز مي كند، شلنگ را توي باغچه مي گذارد و مي نشيند روي تخت چسبيده به ديوار. زمستان پشت شيشه هاست، آن سوي اتاق گرم و پشتي تكيه خورده به ديوار.مادرم طوباست، پدرم عليرضا. نه همسايه ي هم بودند، نه فاميل دور يا نزديك. مادر بزرگ و عمه به پرس و جو رفته بودند خواستگاري و عروسي سر گرفته بود. پدر معتاد نبود و مادر عيب و ايرادي داشت يا نداشت، پيدا نبود. از دعوا و خوشحاليشان نشنيده ام چيزي. بچه خواسته بودند، پسر، و من آمده بودم: ساكت و سياه<br /><br />بعد ديگر بچه دار نشدند<br /><br />" ساختيم با هم"<br /><br />مادر كه خيره ي گل سرخ گوشه ي باغچه باشد، مي گويد ؛ براي كي بجز من كه همين طور يله در هوا ايستاده ام پشتش ، بر فراز موهايي كه ديگر شلالي نيست، خيره به بر آمدگي آن پيراهن ليمويي كه منم، و اخمنازي بر چهره ي او از لگد هايي كه شنيده ام گاه و بي گاه كوبيده ام<br /><br />هميشه دير مي آورد آلبوم را. ديروز هاي دور را بايد از عكس ها ببينم يا از پيشاني اي در يابم كه ساعت ها مرور مي كند ثانيه اي را<br /><br />دلگير مي شوم از اين ركود تلخ. خسته مي شوم از اين فكر هاي كند. آن قدر خيره مي شوم به پيشاني اش كه دلم مي خواهد بگويم: " سياهي مي رود چشم هايم." بگويم: " درد مي كند سرم." يا آن طور كه مينا گريه مي كرد ، زار بزنم تا بغل شوم ، لا لا بشنوم، چشم هايم را آرام آرام ببندم و نبيم آن طور نگاه كردن مادرم را به ناز خوابيدن مينا<br /><br />عمه ام بانوست، دخترش مينا<br /><br />" مينا گل پرنده هاست ، بانو اما، واي واي"<br /><br />" بانو هم دشمن نيست. نگو طوبا"<br /><br />هزار هزار بار شنيده ام اين گفتگو را. هميشه هم مثل حالا طوبا با ناز رو مي گرداند به سمت ديوار. پدر بلند مي شود. از يخچال انار بر مي دارد. آرام، آرام مي فشرد. كاسه ي بلور برمي دارد. كاسه را توي سيني نقره مي گذارد و انار را توي كاسه ي بلور. بعد مي آيد تا مقابل طوبا. طوبا اما نگاهش نمي كند. مي گويد : " خواهرت بد هم نمي گفت. بچه دار هم مي شدي آن وقت"<br /><br />پدر بلند مي گويد: " طوبا! <br /><br />طوبا با اخم نگاهش مي كند<br /><br />پدر مي گويد: " انار. "<br /><br />و مي خندند<br /><br />عمه هر چه اصرار كرده بود ، پدر زن نگرفته بود. خبر ها را هم مينا آورده بود، كه اصلا نمي دانست قضيه چيست. دور طوبا مي گشت و با ناز مي گفت : " بانو گفت مثل پنجه ي آفتاب است"<br /><br />" كي؟ "<br /><br />" دختر آقاي كاسه چي چي! "<br /><br />هم آقاي كاسه چيني ها را مي شناخت و هم دخترش را. چيزي نگفت<br /><br />" زاد و رود يعني چي طوبا؟ "<br /><br />" يعني تو، شيطون بلا"<br /><br />اما پدر نرفته بود. نمي خواست. نمي توانست. لازم نبود. طوبا بود كه بس بود براي او‘ و من هستم كه بس هستم براي طوبا<br /><br />هستم‘ آري هستم. حتي اگر نگاه نكرده باشدم پدر. دوچرخه ام را، رخت و لباسم را، سربازي ام را، مريضي و خنده و گريه ام را قاب نكرده باشند هيچ كدام. نرم نرمك مرور نكرده باشند بالا بلند شد نم را، اخم كردنم را، غرور جواني ام را، من گفتنم را<br /><br />گفتم: اين جام . نگاه كن<br /><br />نمي ديد. دروغ بود<br /><br />با دست چپ روي زغال هاي سرخ منقل پشتش تراشه هاي عود ريخت<br /><br />گفت: " خوب؟ "<br /><br />" بچه ام، بچه ام مرد اما انگار هست"<br /><br />صدايش مالش تيز شيشه بود بر رنده ي آهني. گفت: صحيح. آن بالاست تا ابد<br /><br />" نه، همين جا، همين دور و بر ها"<br /><br />" درون سينه ات ها؟"<br /><br />" نه خيال نمي كنم آقا!"<br /><br />"مرد؟ خودت ديدي؟"<br /><br />"اصلا سياه آمده بود. مرده بود . مي فهميد؟"<br /><br />تا به گوي شيشه اي نگاه كرد، من توي گوي بودم.<br /><br />گفت:" چه وقت؟"<br /><br />"چهار سال پيش."<br /><br />نمي ديد كه هستم. اگر آن شيشه ي سياه را نمي آورد، نمي گفت:" باز هم هست، مي آيد. دوايت هم همين گرد سياه است و دعاي من."<br /><br />نبود‘ نمي آمد. چرا بايد بيايد وقتي من هستم.<br /><br />هستم آري، حتي اگر پدر سكوت خانه را با صداي راديو پر كند. هستم به خاطر دور خود چرخيدن مادر. به خاطر آن اتاق گرد گرفته ي پر از رخت و تخت و عروسك و ماشين، هستم به خاطر موهاي حالا شلالي شده ي مينا.<br /><br />گفتم: " ببين هستم‘ اين جا."<br /><br />نمي ديديد. نشسته بود روي مبل. از گوشه ي چشم توي آينه به چشم هاي آن همه قهوه اي اش نگاه مي كرد.<br /><br />پشت پيشاني اش گفت: " بد هم نيست."<br /><br />گفتم: "هست."<br /><br />نشنيد. بلند شد. تاب خورد توي اتاق. كف دستش را گرفت جلو صورت و با انگشت ها شمرد: درس خوانده است. خانه دارد. خواهر ندارد. فكرش هم باز است. بد قيافه نيست."<br /><br />بايد مچ دست حالا مشت شده اش را مي گرفتم و مي كوبيدمش به ديوار. رفتم پشت سرش. خيره شدم به گودي بين كتف هايش. داد كشيدم: " نه. نيست."<br /><br />گفت:"اما نه، آن طور كه مي خواهم نيست. لوس است. لوده است."<br /><br />كار دارم‘ كار. از گذشته تا به حال يك لحظه آرام نبوده ام طوبا. با هم رفتيد. آدرسش را يكي از آن همسايه ها داده بود كه ديگراين جا نيست. همان كه شبانه بي خبر رفت تا معلوم نشد كجا. رفتيد پيش كسي كه دلپاك نبود، اما پدر هم دروغ گفت وقتي چشم هايش را خيره كرد و گفت: "خواباندم توي گوشش." نتوانسته بود؛ زير هرم آن نگاه هاي منتظر نتوانسته بود. به خاطر چال روي گونه هاي پف كرده ي پسرك لب سرخ آبي پوش توي قاب نتوانسته بود. نتوانسته بود به خاطر من، به خاطر طوبا، به خاطر خودش. نمي خواست بگويد كه بوده است. بعد نيمه شب بلند شد، در را آهسته بست، رفت تا حوض و خيره شد به ماه. وضو گرفت. تكيه داد به آجر هاي قرمز حياط. روي موزائيك هاي سرد پا برهنه ايستاد به خواندن نماز. التماس كرد و گريه كرد تا توانست بگويد: "نرو طوبا. بس است. نمي خواهيم."<br /><br />بعد كه نرفتي‘ بعد كه گفتي: "انگار طوريش مي شود مردك." همان موقع بود كه گفت زده ام. اما نه عينك مرد از روي چشم هايش آن طور كه پدر مي گفت، پرت شده بود، نه ميزش به هم ريخته بود. نه پيراهن سفيدش پاره شده بود.<br /><br />گفتي: " چه خشن." و دلت آب شد از رگ هاي بر آمده ي گردن پدر.<br /><br />چيزي نگفت‘ نگاه كرد و رفت بيرون. نتوانسته بود. مي داانست كه مي داني. مهم نيست اما، پدر اگر نتواند، من مي توانم. اگر بخواهي مي شود بروي و ببيني كه شبانه و بي خبر رفته است تا معلوم نيست كجا. هستم. هستم در همين حوالي شما. دوباره مي آيم. اما اين ها نيست راهش. گفته اند:" نه." كلمه فسخ نمي شود طوبا. گفته اند:" نبايد." و نبايد شده است بودي كه هست. بهانه ها را كوتاه بايد كرد. زنگ خانه را هم بگويم اگر فقط رفتگر مي زند ماه به ماه، از نبودن من نيست؛ من هم اگر بودم كليد داشتم حتما، اما بايد گفت كه همه چيز به نبودن من است تا بشود كه باشم و باشند ان ها كه بايد باشند، تا دانسته شود كه هستم؛ اگر نه همين گونه هم هستم؛ تنها نه، هستيم با هم. اگر بخواهيم مي توانيم بشويم يكي، مثلا ابر و بياييم سايه بيندازيم روي صف داغ و خسته اتوبوس. آن نيمه شبي كه ايستاده بوديد و ماشين نمي آمد و تگرگ مي باريد، ما بوديم آن درخت كه زير شاخ و برگش ايستاديد.<br /><br />از كنار آن ها مي آمديد ، نگاه هايي كه همه شان يك جا توي سرم هستند. خوشحال هم بينتان بود. ديده بودند كه مي توانند بگويند: " همين است." و آن كه پيش ماست، ديگر نيست.<br /><br />اما" هيچ كدامشان مثل او نبود اگر بود."<br /><br />باران كه رفت‘ راه افتاديد و ندانستيد ماييم آن درخت. بر هم نگشتيتد تا نگاهمان كنيد و ببينيد اين جا و آن جا شاخه اي محو مي شود، مي رود، نيست مي شود تا آن كه هست بيايد به خانه ي خوشحال هايت<br /><br />آدم نه. نمي توانيم به قالبش در آييم؛ راهش اين نيست. اما مي شود نسيم باشيم يا همان گل سرخ گوشه ي باغچه، يا گرد نشسته بر آينه. مي شود بشويم يك آه، يا كابوس هاي همين مرد. مي شود دست بر نداريم از سرش، مي شود از تختخواب بيرونش بكشيم و بنشانيمش پشت اين ميز، مي شود شغل شبانه اش باشيم تا در هم و بر هم، گاه به ميل او و گاه به ميل ما، گاه به رسم او و گاه به رسم ما، نوشته شويم تا دانسته شود كه هستيم، تا آهم نكشد مادر، تا ميناي عمه بانو با همان ناز نگاهم كند، روسري اش را به كرشمه بردارد، موهاي شلالي اش را بريزد روي شانه ها، تا طوبا كه نگاهش مي كند، نگويد: "اگر بود، اگربود." هستم اگر نه اين همه آه با من چه مي كند. اين همه بند. اخم نكن مادر. پدر اخم نمي كرد اگرمي دانست. از گوشه ي چشم نگاهم مي كرد، لبخندش را با گره ابروها پاك مي كرد، بلند مي شد، چرخي مي زد، تا آشپزخانه مي رفت، بطري آب را بر مي داشت، ليوان را پر مي كرد و آب نخورده برمي گشت؛ بعد انگار خسته باشد يا مهم نبوده باشد گفته ام؛ مي نشست، كش و قوس مي داد تنش را، سيگار مي گيراند، به ساعت نگاه مي كرد، بلند مي شد و مي گفت: "خود داني و مادرت طوبا." بعد هم مي رفت تا حياط را آب بپاشد، اما پشت در گوش مي ايستاد تا بگويي: " كي بهتر از مينا."<br /><br />اخم نكن مادر. گناه من كجاست؟ كي گفته بود خيره جستجويم كند در هوا، يا عمه كه نيست از پشت كتاب ها سيگار بياورد، روي صندلي بنشيند، موهايش را پشت گوش ببرد، كبريت بگيراند و آه بكشد. كي گفته بود پدر را صدا بزند بابا!<br /><br />برادرش نيستم نه. نگو:" عروس خودم بودي اگر بود." بگو: " هستي، هست." هستم. همين جا يله در هوا. راهش اين است . بخوان كه هستم. كلمه فسخ نمي شود طوبا؛ اين جا ياد گرفته ام دانستن اين را. مي آيم. مي آيم. راهش اين است؛ بايد نوشته شود كه هستم،بايد خوانده شود كه هستم. بايد دانسته شود كه هستم.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112757436047477544?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127573192667776432005-09-24T18:01:00.000+03:302005-09-25T08:43:24.600+03:30<div align="right"><img height="116" alt="hassan mahmoodi" src="http://www.ghabil.com/files/mahmoodi.jpg" width="94" align="left" border="0" /></span>ريخت شناسي قصه هاي قرآن نوشته محمد حسيني تلاشي براي خوانش دوازده قصه قرآني است. تلاشي كه نويسنده قصد انجام آن را دارد، امري ضروري است كه كمتر به آن توجه شده است. اين توجه از اين جهت كه از منظر نقد جديد و زاويه اي نو است از اهميت بيشتري برخوردار مي شود. كتاب «ريخت شناسي قصه هاي قرآن» از چند نظر داراي اهميت است. در وهله نخست نگاه ريخت شناسانه به قصه هاي قرآن در اين كتاب از اهميت خاصي برخوردار است. بيشتر متون نوشته شده در باب قصه هاي قرآن، قبل از هرچيز تلاش براي تفسير اين قصه ها بوده است. ريخت شناسي قصه هاي قرآن بابي را براي پرداختن به ادبيات داستاني متاثر از اين دست قصه ها مي گشايد. بررسي ريخت شناسانه قصه هاي ديني در ادبيات غرب امري متداول و رايج است. اين بررسي از آن جهت رواج دارد كه بخش مهمي از ادبيات جهان تحت تاثير و با توجه به بن مايه هاي نهفته در اين آثار پديد آمده است<br />قصه هاي ديني در ادبيات جهان تاثير بسزايي گذاشته اند. در نقد اين ادبيات نيز توجه خاصي به اين رويكرد شده است. در دنياي امروز نيز كه خلاء دين و مذهب در زندگي بشر به چشم مي خورد، جاي آن در ادبيات پررنگ تر شده است. هرچه دين و مذهب از امور روزمره انسان ها رنگ مي بازد در ذهن و روياهاي آنان نقش پررنگ تري به خود مي گيرد. از اين منظر است كه بن مايه هاي قصه هاي ديني و اسطوره اي در ادبيات جهان يكي از مهم ترين دغدغه ها است.<br />رويكرد به قصه هاي ديني در ادبيات ايران را بايد در قبل و بعد از دوره مشروطه و ادبيات قبل و بعد آن بررسي كرد. از آنجا كه ادبيات قبل از مشروطه ادبياتي ديواني و وابسته به دربار است، و دين و مذهب يكي از مهم ترين ابزار حاكمان بوده است، در ادبيات قبل از مشروطه ادبيات قبل از هرچيز ديگري به شدت وابسته و برآمده از قصه هاي ديني است. در آنجايي كه ادبيات برآمده از حكم حاكمان است به شدت لايه هاي بيروني آن رنگ و لعاب ديني دارد. در شاخه اي ديگر از ادبيات كه از دربار فاصله دارد و برآمده از باور هاي مذهبي است، در لايه هاي زيرين آن شاهد تجلي باورهاي مردمي هستيم كه مذهب از مهم ترين اركان زندگي آنان است. اين تجلي و تاثير در ديگر هنرها نيز از شدت و حدت بيشتري برخوردار است. از آنجا كه هنرها اغلب وابسته به دربار هستند و حامي آنان نيز دربار است، در شكل ظاهري شان نمود بيشتري مي يابد. خطاطي، نقاشي و هنرهاي ظريفه ديگر از اين دست است. در جايي كه ادبيات از دربار فاصله مي گيرد، مذهب در شكل غيررسمي اش در لايه هاي عميق تري نمود مي يابد. اين نمود قبل از هر چيز در ذات آن خانه مي كند. ادبياتي كه به طور شفاهي شكل مي گيرد و رواج مي يابد نيز در درون قصه هاي ماجراجويانه و سرگرم كننده نمود ديگري دارد. در اين ادبيات، مذهب در لايه باور و كردار شخصيت ها نمود مي يابد. اغلب اين شخصيت ها داراي باورهاي مذهبي هستند و اين باورهاي مذهبي در بافت حكايت ها و ماجراها بروز پيدا مي كند. دوره بعد از مشروطه به همان گونه كه در تمامي امور انسان ايراني تغيير ايجاد مي شود، در هنر و ادبيات نيز تاثيرات محسوس است. ادبيات بعد از مشروطه در دو شاخه سنتي و نو از معيارهاي ادبيات ديواني و درباري گذشته فاصله مي گيرد. با وجود رسانه هاي مختلف، ادبيات كم كم از شكل رسانه اي و ديواني اش خارج مي شود و به عنوان شاخه اي سرگرم كننده در مي آيد<br />ادبيات نو به تدريج به ذات و هويت خود نزديك مي شود و كاركردهاي ديگرش را به رسانه ها وامي گذارد. در بخش ادبيات داستاني، ديگر نويسنده تعهد و چشمداشتي به حكومت ندارد. در اين جاست كه داستان به مسير ديگري پيش مي رود. بخشي از نويسنده ها در انتقاد از دين و باورهاي مذهبي داستان هايي در ضد و انتقاد از دين و باورهاي مذهبي مي نويسند. در اين ميان نويسندگاني چون محمد علي جمالزاده، صادق هدايت، صادق چوبك، ابراهيم گلستان، جلال آل احمد به شدت در آثارشان به دين و باورهاي مذهبي توجه دارند. در آثار اين دسته از نويسندگان، يكي از مهم ترين بن مايه هاي به كار رفته، بن مايه هاي مذهبي است. برخي از اين نويسندگان در ستيز با باورهاي ديني مي نويسند و برخي به مانند جلال آل احمد، داستان هايش را با تاييد اين باورها مي نويسد. در اين ميان نويسندگاني نيز هستند كه جداي از اين دو دسته شخصيت هايي را مي آفرينند كه باورهاي ديني در زندگي روزمره شان حضور دارد و نويسنده اين باورها را بي طرفانه منعكس مي كند. عده اي ديگر از نويسندگان نيز براي پرهيز از دغدغه هاي انسان ايراني در پيرامون باورهاي ديني و مذهبي با تاثير از ادبيات غرب، به قصه هاي تورات روي مي آورند كه از اين نمونه مي توان به«يكليا و تنهايي او» اشاره كرد<br />رويكرد اسطوره اي به قصه هاي ديني و مذهبي در ادبيات داستاني ايراني معاصر از جايگاه خاصي برخوردار است. برخي از مهم ترين داستان هاي نو فارسي، بن مايه هايي ديني را دستمايه نوشتن قرار داده اند. در اين ميان مي توان به «يكليا و تنهايي او» تقي مدرسي، «شب هول» هرمز شهدادي، «ملكوت» بهرام صادقي، «سمفوني مردگان» عباس معروفي، «طوبي و معناي شب» شهرنوش پارسي پور، «سووشون» سيمين دانشور،«آينه هاي در دار» هوشنگ گلشيري، «اتفاق آن طور كه نوشته مي شود مي افتد» ايرج رحماني، «چاه هاي بابل» رضا قاسمي، «اسفار كاتبان» ابوتراب خسروي و برخي از داستان كوتاه علي موذني و... اشاره كرد. در دوره بعد از انقلاب پنجاه و هفت ايران با روي كار آمدن حكومت ديني، رويكرد به قصه هاي ديني و باورهاي مذهبي از جهات مختلفي قابل بررسي است. اين رويكرد در ميان نويسندگاني كه از طرف يك حكومت ديني طرد شده اند، در آثارشان گرايش به نگاه اسطوره اي و نمادين به قصه هاي ديني ديده مي شود. از آنجا كه اين دسته از نويسندگان آزادي آنچناني براي بازتاب واقع گرايانه باورهاي مذهبي شخصيت هايشان ندارند، در اغلب آثار آنان شاهد شخصيت هايي خواهيم بود كه خالي از باورهاي خود شده اند. در واقع اين دسته از نويسندگان با احتياط مجبور شده اند تا از نشان دادن واقع گرايانه باورهاي مذهبي شخصيت ها كه در اغلب موارد جنبه هاي خرافي به خود مي گيرد، دوري كنند<br />نويسنده هاي منسوب به حكومت كه آبشخور آنان رويكرد حكومت به رويدادهاست، نگاهي كه به قصه هاي ديني دارند، قبل از هرچيز در حد بازنويسي و رونويسي در آثارشان تجلي مي يابد. در اين يكي دو دهه بعد از انقلاب حجم زيادي از اين دست آثار به وجود مي آيد. در ميان اين دسته از نويسندگان، كساني هم هستند كه گاه از حد بازنويسي و رونويسي فراتر رفته اند و آثار خلاقانه اي نوشته اند. با اين حال نمي توان گفت كه شاهد ادبياتي خلاق در زمينه داستان هاي متاثر از رويدادها و قصه هاي ديني باشيم.<br />در اين ميان نويسندگان ديگري نيز هستند كه دغدغه كشف شگردها و تمهيدات قصه هاي ديني را دارند. هوشنگ گلشيري را از اين دسته مي توان مثال زد. گلشيري كه علاقه زيادي به بازخواني شگرد ها و تمهيدات قصه هاي كهن دارد، از قصه هاي ديني نيز غافل نمي ماند و علاوه بر تلاش هايي كه در نوشتن يكي دو اثر در اين ارتباط دارد، مقالاتي نيز در اين ارتباط مي نويسد. از اتفاق كتاب «ريخت شناسي قصه هاي قرآن» قبل از هر چيز بنا بر الگويي كه گلشيري براي تحليل و ريخت شناسي قصه هاي ديني مي دهد، شكل يافته است. نويسنده در مقدمه كتابش نيز به اين نكته اشاره دارد. در واقع نويسنده اذهان دارد كه جرقه نوشتن اين كتاب بر اساس ايده اي است كه جرقه آن ملهم از سخنان گلشيري در يك جلسه است. «ريخت شناسي قصه هاي قرآن» تلاشي براي فرم شناسي قصه هاي قرآني به جهت شكل و مضمون است. نويسنده در ابتدا براي آشنايي مخاطب خود با ساختار يك قصه سليس و روان حكايت صياد را از قصه هاي هزار و يك شب نقل مي كند و در ادامه به ريخت شناسي و تحليل آن مي پردازد تا الگوي كار خود را بر اساس يك نمونه توضيح بدهد و ذهن خواننده اش را با آن چه در ادامه مي خواهد بر آن انگشت بگذارد آشنا سازد. تلاش محمد حسيني گامي براي پژوهش هاي بعدي در اين زمينه است. در انجام كاري كه قبل از اين نمونه آنچناني ندارد، اين تلاش درخور تامل و توجه است. از ديگر امتيازهاي كار نويسنده، استخراج آيات مربوط به هر قصه در كنار هم است. اين تلاش، كار قصه نويس و پژوهش گر را آسان تر مي كند. حسيني در بخشي ديگر از كتاب مي كوشد تا هر قصه را به لحاظ شكل و مضمون بررسي و تحليل كند. اين بررسي و تحليل به هر ميزان كه باشد، تلاشي ارزنده و درخور است كه جايش در نقد و نظر ما خالي است. بايد زمينه تلاش هايي از اين دست را از سوي مركزهايي كه متولي امر پژوهش هستند فراهم آورد تا در آينده بتوان شاهد خلق آثاري خلاقانه و موفق در كار نويسندگان بود</div><div align="right">به نقل از <a href="http://www.adamohava.com/blog/?id=1001155">آدم و حوا</a></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112757319266777643?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127571832838890912005-09-24T17:48:00.000+03:302005-09-25T08:38:46.436+03:30<div align="right"><a href="http://www.ghabil.com/article.aspx?id=265"><img height="100" alt="علیرضا سیف الدینی" hspace="4" src="http://www.ghabil.com/files/alireza%20sifodini.jpg" width="80" align="right" border="1" /></a>بعضی قصه ها نوشته می شوند تا خوانده شوند، اما بعضی قصه ها نوشته می شوند برای خودِ نوشته. قصه های نوع اول بی شمارند و نویسنده هایشان مقید و معتقد به داستان و داستان گویی. حال آن که قصه های نوع دوم حوزه محدودی را شامل می شود و به رغم قصه های نوع اول که از فضای به اصطلاح معقول برخوردارند، افسون شده محسوب می شوند. راوی افسون شده چگونه می تواند داستانی همچون قصه ها و داستان های نوع اول را بازگو کند. او به واسطه سوژه ای که غالبا متعلق به فضای ادبی است افسون شده است و همین افسون شدگی را بایستی به تصویر بکشد. یعنی فرمی متناسب و هماهنگ با آن<br />از طرفی، قصه هم ممکن است برگرفته از وقایع عینی باشد، هم قوام یافته از تخیل و سراسر تخیلی باشد. افسون شدگی هم این را دارد و هم آن را. داستانی هم اگر باشد داستانی است مدور و در عین حال به دوار افتاده . تا این دوار، در چنین قصه هایی نباشد، داستان رخ نمی نمایاند<br />حال اگر ما طرز دوار سرمان را با شکل دوار و افسون شدگی سر دیگری هماهنگ سازیم چه اتفاقی خواهد افتاد؟ قصه ما تبدیل به آینه ای خواهد شد برای بازتاب قصه ی دیگری و در عین حال شکل گرفته. نفس راوی حتی با نفس های دیگری میزان خواهد شد<br />قصه های " یکی از همین روزها ماریا " نه تماما ، چنین وضیعتی دارند. در قصه نخست ما یک شازده داریم، یک ماجرای عکس، و برخی چیزهای دیگر از جمله لحن و فضا و ... که خواننده را یاد قصه ای دیگر می اندازد، قصه ای که قبلا نوشته شده است. ما چه چیز تازه ای می بینیم؟ آیا با عصمت پرداخت تازه ای از زن ارائه می شود؟ آیا اعتراف شگرد جدیدی است؟ آیا نثری که قصه با آن شکل می گیرد شکلی از تفاوت است یا مشابهت؟ مهم تر از ، شاید، این ها، علت مرگ عصمت است که راوی آن را در پایان نوشته بازگو می کند. آیا این به این معنی نیست که دو نوع قصه – قصه سنتی و مدرن – را کنار هم گذاشته ایم؟ این نثر مدور و این زبان معترف چگونه در این بخش به سیاق قصه های سنتی که گویی در زاویه سوم شخص نوشته شده، عمل می کند. حال آن که با مطرح نمودن آن نویسنده، همان طور که در قصه های مدرن، اهمیت را به زبان چرخشی و تکنیک اعتراف می داد تا خط داستان و علت العلل که همان " عسل " است<br />با این حال، گذشته از وجود موارد فوق، که تکراری و آشنا می نماید، بعدی از پرداخت و اجرای متفاوتی هم در آن می بینیم که تازه است و آن چیزی جز سایه ای از جنون نیست. جنونی که خلاقه است، هر چند هنوز به آن درجه از استقلال نرسیده است تا ما به عنوان خواننده تنها و تنها حضور پررنگ آن را مشاهده کنیم<br />قصه دوم نیز بی شباهت به قصه اول نیست. هم به لحاظ نثر و هم روابط آدم ها. اما قدری شاعرانه تر. قصه " علی عمو " نگاهی شاعرانه به علی عمو و علی عموهاست. نگاهی انسانی به روزگار از دست رفته آدم هایی که بنا به دلایلی تباه شده اند<br />فرم این قصه هم بی شباهت به قصه های دیگر نیست. استفاده از افعالی نظیر: گفته، می گفتم، می گفت. که همه باعث می شود زمان حوادث دورتر برود و در عین حال، لحن شاعرانه شود.<br />نویسنده اما همچنان می کوشد از شباهت بگریزد. او بر این واقف است که آنچه می آورد چیزی جز گذار نیست<br />"اصلا من، چطور بگویم، مرد نیستم... " ص 8<br /><br />چیزی که در ادبیات ما کمتر مشاهده می شود<br />یا<br /><br />می گفتم: " فکر می کنی چیزی عوض می شد؟ یک چند وقتی غلامباره و یک چند وقتی غلامباز تا دوباره کی طوماری بپیچد به هم. " ص 36<br /><br />" از کنار کوه های قفقاز " اما هم به لحاظ زاویه دید و هم آنچه در آن اتفاق می افتد از بقیه قصه ها نه یک که چند سر و گردن بالاتر است. نثر نثر قصه های قبلی نیست. اگر هم افسون زدگی ای در آن مشاهده می شود، مربوط به اتفاقی است که در آن رخ می دهد و یا شکل می گیرد. گویی نفس می کشد، از سایه، درآمده است. این قصه، گویی مصداقی است برای جمله ی " جان یافتن از آن که غایب است. " ص 41<br />" ماریا " هم نوعی رجعت به حال و هوای قصه های قبلی است. هم حضور زن، هم تا حدودی نثر ، و شاعرانه. بله ماریا " تا ابد نشسته است" ( ص 54 ) اما این هم شاید شناور بودن در افسون دیگری باشد<br />در مورد " کمی آن طرف تر از ورودی هال " هم می توان گفت که " همه تنها ماندن ها تکراری" نیست. ص 56<br />" لخم " ساختی شبیه ساخت جوک دارد. اما آنچه اتفاق می افتد بسیار هولناک و بی نهایت مشمئز کننده است. لخم از قصه های دیگر کم جان تر است. حتی قصه آخر یعنی اتوبوس، که در آن به رغم اغلب قصه ها " عین " بازگو می شود، جان دارتر از قصه لخم است<br />به طور کلی، آنچه در همه قصه ها حضور چشمگیر دارد، اندوه، لحن شاعرانه و حسرت بار و تا حدود اندک جنون است. با این همه ، به نظر می رسد قصه را فقط جنون قادر است نجات دهد. جنون یعنی وجود داشتن؛ شناور شدن در افسون خود. و وجود داشتن مترادف است با متفاوت بودن<br /><em>جمله از گئورگ لوکاچ</em></div><div align="right"><em>به نقل از مجله ادبی <a href="http://www.ghabil.com/article.aspx?id=265">قابیل</a></em></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112757183283889091?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127571308772081772005-09-24T17:36:00.000+03:302005-09-25T08:43:02.400+03:30<div align="right"><img height="144" alt="بلقیس سلیمانی" src="http://www.iricap.com/images/other/dastani86-belgheis.jpg" width="120" align="right" />رولان بارت در جایی گفته است ، آن من ( خواننده) که با متن روبرو می شود ، خود مجموعه ای است از متون دیگر... هر متن بر اساس متونی که بیشتر خوانده ایم معنا میابد<br />اگر عنوان داستانی باشد « بر مدار هلال آن حکایت سنگین بار» شما به عنوان خواننده ای که کم و بیش با ادبیات داستانی ایران زمین آشنا هستید، شیوه و سبک و یا دست کم نثر کدام نویسنده را به خاطر می آورید، شما را نمی دانم اما من پر تاب می شوم به عالم نویسندگی گلشیری<br />حالا اگر متن داستان هم درباره زندگی یک شازده تنها و زنی باشد که بی شباهت به فخری نیست و دکتر که با گزارشش درباره مرگ این و آن شما را به یاد « مراد» شازده احتجاب می اندازد، آن وقت است که این متن جدید را به تعبیر ژولیا کریستوا با یاری گرفتن از تکیه متون همسان فهم و درک می کنید<br />این داستان اولین داستان از مجموعه « یکی از همین روزها ماریا» نوشته نویسنده خوش ذوق محمد حسینی است. ذکر این مطلب به معنای نادیده گرفتن تلاش نویسنده یا نگاه تازه او به یک موضوع کهنه نیست، موضوع این است که من خواننده و اوی نویسنده در چارچوب سنت داستان نویسی و فرهنگ همگانی می اندیشیم ، می نویسیم و درک می کنیم . البته ذکر این نکته ضروری است که آثار برخی از نویسند گان با سبک بعضی از مؤ لفان تبدیل به پارا دایم های مسلط یک دوره می شوند. به نظرم در تاریخ ادبیات داستانی این صد ساله بوف کور هدایت و شازده احتجاب گلشیری این ظرفیت و توانایی را داشته اند که خلقی را از پی خود بکشند و مرجعی باشند برای فهم بسیاری از متون پسینی<br />این سخن در دیگر قلمروهای فرهنگ هم کم و بیش صادق است. برای مثال بزرگی گفته است، بعد از افلاطون هرچه فلاسفه گفته اند و نوشته اند، تنها حاشیه ای است بر آنچه افلاطون گفته است. محمد حسینی در مجموعه یاد شده ، ما را با رویدادهایی روبرو می کند که در عین رابطه ای که با متون دیگر دارند- و این امر اجتناب نا پذیر است- تازه و جذاب اند. در داستان« بر مدار هلال آن حکایت سنگین بار» تنهایی و همگی موقعیت عصمت و جوان راوی ما را به تفکر می خواند. در عین حال به کار گرفتن عنصر مهم تعلیق در داستان سبب نشده است، خواننده با یک متن پر جاذبه رو به رو شود از خواندن آن لذت ببرد. اگر چه شازده این داستان همان تبخیر کهن، سکوت مرموز و اقتدار زایل شده شازده احتجاب را با خود دارد اما دلبستگی های فردی خود را نیز دارد<br />داستان « کلمه فسخ نمی شود طوبا» یکی از بهترین داستانهای این مجموعه است. همه ما فیلم « دیگران » را دیده ایم و یا تعریف آن این را شنیده ایم. زیبایی این فیلم در وارونه کردن شیوه روایتی بود که ذهن ما مخصوصا ذهم بصری ما به آن عادت کرده بود. در این فیلم این ارواح هستند که موجودیت اصیل و یکه ای دارند و این زنده ها هستند که « دیگری» هستن<br />در داستان مذکور راوی روحی است که از زوایای دید او با آن « دیگران» یعنی پدر و مادرش وقایع زندگی آنها آشنا می شویم. البته ما قبل از فیلم دیگران که به نظرم باید آن را یک پیش متن دانست این نوع روایت را در اثری از خوان رولفو نیز دیده ایم، اما مسئله این است که این متن فراتر از زاویه دید از جهت معنایی نیز ادامه برخی معناهای کهن است همه ما از عبارت قر آنی « کن فیکون» در موارد متعدد استفاده می کنیم ، به زبان ساده معنای عبارت این است:«گفت باش، پس شد.» نویسنده از این معنا این گونه استفاده می کند: بگو: « هستی . هست . هستم . همین جا یله در هوا . راهش این است. بخوان که هستم . کلمه فسخ نمی شود ملوبا، اینجا یاد گرفته ام دانستن این را می آیم. می آیم. راهش این است؛ « باید نوشته شود که هستم باید خوانده شود که هستم . باید دانسته شود که هستم» بگذریم از اینکه این عبارت مسیحی نیز تکیه کلام همه ما هست که: در آغاز کلمه و کلمه خدا بود<br />در داستان یاد شده نویسنده با جمله های بریده بریده و گاه شاعرانه ، روایتی مناسب با موضوع و موقعیت راوی ساخته است. اگر چه نثر بسیار تمیز، روان و در عین حال دقیق نویسنده در کل اثر است که خواننده را به تحسین وا می دارد و همین جاست که باید به نویسنده گفت: خسته نباشید. به نظرم مضمون این داستان و بیشتر داستانهای کتاب، تنهایی آدم ها و مشکل ایجاد ارتباط است. برای مثال این مضمون در داستان « کمی اون طرف تر از ورودی هال» نیز به نحو زیبایی پرداخته شده است. اما بر گردیم به همان رابطه بینا متنی که به نظرم برای فهم این اثر کار آمد است<br />داستان های « محمد علی» ، « از کنار کوه قفقاز» و « مازیار» نیز هر یک به زمینه و متونی وابسته اند که در وهله اول ممکن است به نظر مناقشه آمیز باشد. یاد مان باشد متن تنها متن مکتوب نیست- مثلا داستان « علی عمو» با فیلم های لوطی منشانه و یا رمان هایی که در این باب نوشته شده رابطه بینا منشی دارد و یا داستان« از کنار کوه قفقفاز» به اساطیر یونان وابسته است و « ماریا» به بوف کور هدایت وابستگی معنایی دارد<br />شایان ذکر است که نحوه ورود هر خواننده ای برای فهم جهان یک داستان با خواننده دیگری متفاوت است، این نحوه ورود برای من کارایی داشت. ممکن است دیگران باشند که از دروازه دیگری وارد بشوند و فهم دیگری ارائه کنند. به هر روی داستان های حسینی بر یک بستر آشنا شکل می گیرند. اگر چه ایجاز حیرت آور زبان پاکیزه، نحوه روایت متناسب ، جهانی می سازد که خصایص حسینی است به عبارتی مصطلح امضای او را می توان پای هر داستانی از این مجموعه دید. حسینی ظریفت ها و امکان داستان کوتاه را به خوبی می شناسد و از آن مهمتر او می داند چگونه از زبان بهره ببرد و از این دو مهمتر او می داند چگونه به موضوعی کهنه </div><div align="right">نگاهی تازه داشته باشد</div><div align="right">به نقل از <a href="http://www.persianbook.net/structure/criticism.php?bid=203">اینجا</a></div><div align="right"></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112757130877208177?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127570769022471872005-09-24T17:29:00.003+03:302009-02-23T23:13:17.899+03:30<div align="right"><a href="http://www.ghabil.com/article.aspx?id=249"><img height="104" alt="محمد حسيني " hspace="4" src="http://www.ghabil.com/files/hosini%20mohammad.jpg" width="80" align="left" border="1" /></a>طوري كه مادرم مي گويد در دوم اسفند 1350 در بيمارستان هزار تختخوابي تهران به دنيا آمدم. شناسنامه ام البته چيز ديگري مي گويد: متولد دوم مرداد 1350 در روستاي برجكوه الموت . تاريخ صدور شناسنامه ام هم سال 1355 است. و پيداست كه يكي دو سال مانده به مدرسه رفتنم به صرافت ماجراي نيمه ي اول و دوم سال افتاده اند و باقي قضايا<br />برجكوه را يكي دو سال پيش در غروب يك روز عاشورا براي اولين بار ديدم و شنيدم كه بلندترين روستاي منطقه ي الموت است و اين شايد كمي از كوتاهي من بكاهد. ترتيب شناسنامه ي قلابي را بايد آشنايي از اهالي قزوين و لابد آشنا با اداره ي ثبت داده باشد. قزوين شهر مادري من است و تا اطلاع ثانوي در تقسيمات كشوري استان پدري ام هم محسوب مي شود<br />تا هشت سالگي را در كوچه هاي نازي آباد تهران ‘ در محله ي بابا طاهر عريان به بازيگوشي گذرانده ام . در همان محله يك سال به مدرسه رفته ام و شايد به لج نيتي كه شناسنامه ام را تغيير داده بود ‘ حتي يك كلمه نياموختم . از هشت سالگي تا بيست و شش سالگي همراه با كوچ خانوادگي در شهر اجدادي ام‘ قزوين بوده ام. همان جا كار كرده ام‘ كتاب خوانده ام‘ در جمع هاي ادبي شركت كرده ام‘ نويسندگي را مشق كرده ام و تك و تنها به تهران باز گشته ام<br />روايت باقي ماجرا آسان است:كار و كار و كار<br />درس داده ام‘روزي يازده ساعت ويرايش كرده ام. و نوشته ام</div> <br /><div align="right"><br /><strong>آثار منتشر شده<br /></strong>ده داستان نویس / در نقد آثار نویسندگانی چون هوشنگ گلشیری، احمد محمود، شهریار مندنی پور، محمدرضا صفدری/ نشر دلوار </div> <br /><div align="right">ریخت شناسی قصه های قرآن / نشر ققنوس<br />یکی از همین روزها ماریا / مجموعه داستان / نشر ققنوس</div> <br /><div align="right">آبی تر از گناه / نشر ققنوس<br /><strong>آثار زیر چاپ </strong></div> <br /><div align="right">به دنبال فردوسی / داستان مستند برای نوجوانان / ققنوس</div> <br /><div align="right">به دنبال امیرکبیر / داستان مستند برای نوجوانان / ققنوس</div> <br /><div align="right">به دنبال محمد (ص )/ داستان مستند برای نوجوانان / ققنوس</div> <br /><div align="right"></div> <br /><div align="right">این گزارش حاکی است همچنین رمانی با عنوان " <strong>تنها برای روجا</strong> " از محمد حسینی در مرحله بازبینی نهایی قرار داد که بعد ازبازبینی برای انتشار تحویل نشر ققنوس داده خواهد شد<br />" تنها برای روجا" رمانی است که به وقایع امروز جامعه ایران می پردازد و شرایط سیاسی روز را در بستر دانشجویی به تصویرکشیده است<br />این رمان ، داستان یک دختردانشجوی شیرازی است که در دانشگاه تهران با یک گروه فعال سیاسی آشنا می شود و یکی ازافراد این گروه که مورد توجه روجاست ، بازداشت شده و بعد از آزادی ازتحصیل انصراف می دهد و درهمین حین ، درجریان انتخابات ریاست جمهوری قرار می گیرد و </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112757076902247187?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-17074953.post-1127570090274120162005-09-24T17:23:00.000+03:302005-09-24T17:24:50.276+03:30سلام<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/17074953-112757009027412016?l=byya.blogspot.com' alt='' /></div>byyahttp://www.blogger.com/profile/03569494062650900457noreply@blogger.com0